Almaniyada yaşayan həmvətənlərimizin diaspor fəaliyyətində iştirakı genişlənib - MÜSAHİBƏ

Azərbaycan mədəniyyətinin dünyada tanıdılmasında xaricdə yaşayan soydaşlarımızın fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı sənət adamları öz yaradıcılıqları ilə milli mədəniyyətimizi, adət-ənənələrimizi və Azərbaycan həqiqətlərini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırırlar. “Zəfər diasporu” layihəsi çərçivəsində də xaricdə yaşayan azərbaycanlıların həyat və fəaliyyətini, yaradıcılıq yolunu və Azərbaycanın dünyada tanıdılmasına verdikləri töhfəni diqqətə çatdırırıq.

Layihənin növbəti qonağı Almaniyada yaşayan azərbaycanlı soydaşımız Turgut Siyabdır. “Zəfər diasporu” çərçivəsində Turgut Siyabla Almaniyada keçən həyatı, yaradıcılıq fəaliyyəti, Azərbaycanla bağlı xatirələri və milli mədəniyyətimizin yaşadığı ölkədə tanıdılması barədə söhbətləşdik.

-Bakıdan Almaniyaya köçən və musiqi təhsili alan bir gəncin sonradan dəmir yolu təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssisə və sahibkara çevrilməsi maraqlı həyat yoludur. Bu dəyişimin əsas dönüş nöqtələri hansı olub və bu gün qazandığınız uğurlarda atanızın tarixçi olmasının, ailə mühitinin hansı rolu var?

-Əslində, uşaqlıq illərimdə musiqiyə xüsusi marağım yox idi. Valideynlərimin istəyi ilə musiqi məktəbinə yazılmışdım. Mənim əsas marağım hər zaman texniki sahələrə, xüsusilə tikinti və infrastruktur sahəsinə olub. Almaniyada əldə etdiyim uğurlarda valideynlərimin rolunu xüsusi qeyd etməliyəm. Atam 2002-ci ildə Hamburq Universitetinin dəvəti ilə tarix və fəlsəfə sahəsində elmi araşdırmalar aparmaq üçün Almaniyaya gəldi və təbii ki, mən də ailəmlə birlikdə Almaniyaya köçdüm. Atamın o dövrdə verdiyi qərarlar mənim həyatımda çox böyük və müsbət dəyişikliklərə səbəb oldu. Bu gün əldə etdiyim uğurların təməlində ailəmin, xüsusilə də valideynlərimin verdiyi tərbiyə və dəstək dayanır. Bununla yanaşı, yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra həyatımla və peşə fəaliyyətimlə bağlı qərarlarımı özüm verməyə başlamışam. Atamın tarixçi olması da mənim dünyagörüşümə ciddi təsir göstərib. Ailəmizdə tarix, milli kimlik, Vətən və mənəvi dəyərlər haqqında çox danışılıb. Buna görə də həm iş həyatımda, həm də ictimai fəaliyyətimdə milli kimliyimə və Azərbaycanla bağlı məsələlərə xüsusi həssaslıqla yanaşıram.

-Siz Almaniyada dəmir yolu tikintisi zamanı çalışan insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə məşğul olan şirkət yaratmısınız və hazırda 32 əməkdaşınız var. Almaniya Dövlət Dəmir Yollarının layihələrində təhlükəsizliyi təmin etmək hansı məsuliyyəti tələb edir və Almaniya standartlarını digər ölkələrdən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər hansılardır?

-Bizim işimiz son dərəcə ciddi və böyük məsuliyyət tələb edən bir sahədir. Çünki burada söhbət birbaşa insan həyatından gedir. Rəsmi statistikaya əsasən, təkcə 2024-cü ildə Almaniyada ciddi dəmir yolu qəzaları nəticəsində 142 nəfər həyatını itirib, 136 nəfər isə ağır yaralanıb. Bu rəqəmlər dəmir yolu sahəsində təhlükəsizliyin nə qədər böyük əhəmiyyət daşıdığını açıq şəkildə göstərir. Bizim fəaliyyətimizin əsas məqsədi məhz belə qəzaların və onların ölümcül nəticələrinin qarşısını almaqdır. Dəmir yolu tikintisində çalışan insanlar bəzən hərəkətdə olan qatarlardan cəmi bir neçə metr məsafədə işləyirlər. Belə bir şəraitdə kiçik bir səhv, gecikmiş xəbərdarlıq və ya düzgün qurulmayan təhlükəsizlik tədbiri çox ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Ona görə də bizim işimizdə hər bir qərarın, hər bir təhlükəsizlik tədbirinin və hər bir saniyənin əhəmiyyəti var. Biz yalnız bir tikinti sahəsini qorumaqla kifayətlənmirik, orada çalışan insanların işlərini təhlükəsiz şəkildə başa vuraraq ailələrinin yanına sağlam qayıtmalarını təmin etmək üçün çalışırıq. Almaniya standartlarını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri də məhz bu yanaşmadır. Burada təhlükəsizlik təsadüfə buraxılmır. Hər bir proses əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydalara, texniki standartlara və yazılı prosedurlara uyğun həyata keçirilir. Hər kəs öz məsuliyyətini dəqiq bilir və ona uyğun hərəkət edir. Bununla yanaşı, Almaniyada dəmir yolu təhlükəsizliyində yüksək səviyyəli texnologiyalardan istifadə olunur. Avtomatik xəbərdarlıq sistemləri, texniki nəzarət, rabitə sistemləri və ciddi iş prosedurları birlikdə insan həyatının qorunmasına xidmət edir. Bu müasir texnologiyaların hamısı bizim şirkətimizdə mövcuddur və iş proseslərimizdə tətbiq olunur. Onlardan istifadə etməklə təhlükəsizlik səviyyəsini daha da yüksəldir və mümkün risklərin qarşısını almağa çalışırıq. Mənim üçün bu işin ən vacib tərəfi budur: dəmir yolunda heç bir sifariş, heç bir tikinti layihəsi və heç bir vaxt qrafiki insan həyatından daha vacib ola bilməz.

-Almaniya dəmir yollarında tətbiq olunan müasir təhlükəsizlik texnologiyalarının Azərbaycana gətirilməsini əsas hədəflərinizdən biri kimi göstərirsiniz. Azərbaycan Dövlət Dəmir Yollarına konkret hansı təklifləri təqdim etmisiniz və sizcə, Azərbaycanda ilk növbədə hansı təhlükəsizlik texnologiyalarının tətbiqinə ehtiyac var?

-Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolları ilə apardığımız danışıqların və təqdim etdiyimiz təkliflərin konkret detalları barədə hazırda geniş məlumat verməyim düzgün olmaz. Çünki bu məlumatların hansı hissəsinin ictimaiyyətlə paylaşılmasına icazə verildiyini dəqiqləşdirmək lazımdır. Amma ümumi olaraq deyə bilərəm ki, mənim fikrimcə, ilk növbədə dəmir yolu tikintisi zamanı təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssislərin hazırlanmasına və müasir təhlükəsizlik texnologiyalarının tətbiqinə diqqət yetirilməlidir. Bu texnologiyaların əsas məqsədi insan həyatını qorumaq və baş verə biləcək qəzaların qarşısını mümkün qədər əvvəlcədən almaqdır. Heç bir texnologiya və heç bir iqtisadi göstərici insan həyatından daha vacib deyil. Mən bilirəm ki, Azərbaycan dövləti və hökuməti öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyinə və həyatına böyük önəm verir. Buna görə də inanıram ki, belə müasir təhlükəsizlik sistemləri gələcəkdə Azərbaycanda daha geniş şəkildə tətbiq ediləcək.

-Azərbaycan dəmir yollarının sürətlə inkişaf etdiyi, yeni xətlərin və infrastruktur layihələrinin həyata keçirildiyi bir dövrdə dəmir yolu tikintisində təhlükəsizlik məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Almaniya təcrübəsinə əsaslanaraq, Azərbaycanda dəmir yolu tikintisi və istismarı zamanı hansı təhlükəsizlik standartlarının gücləndirilməsini vacib hesab edirsiniz?

-Almaniya təcrübəsinə əsaslanaraq mən bir neçə istiqaməti xüsusilə vacib hesab edirəm. Birincisi, dəmir yolu tikintisi aparılan ərazilərdə müasir avtomatik xəbərdarlıq və siqnal sistemlərinin tətbiqidir. Tikinti sahəsində çalışan işçilər yaxınlaşan qatar barədə vaxtında və aydın şəkildə xəbərdar edilməlidirlər. İkincisi, həmin sistemlərin mütəmadi olaraq yoxlanılması və texniki nəzarətdən keçirilməsidir. Təhlükəsizlik sistemi yalnız quraşdırılmaqla kifayətlənməməli, daim işlək vəziyyətdə saxlanılmalıdır. Üçüncüsü, təhlükəsizliyin təmin edilməsi tədbirlərinin qanunvericiliyə, texniki normalara və müəyyən edilmiş prosedurlara tam uyğun şəkildə həyata keçirilməsidir. Dördüncüsü isə tikinti sahələrindən qatarların keçdiyi zaman zərurət olduqda onların sürətinin məhdudlaşdırılması və bununla bağlı dispetçerlərin və qatar maşinistlərinin müasir rəqəmsal və avtomatik sistemlər vasitəsilə vaxtında məlumatlandırılmasıdır. Məncə, əsas prinsip budur ki, təhlükəsizlik yalnız bir insanın diqqətindən asılı qalmamalıdır. İnsan faktoru texnologiya, dəqiq qaydalar və çoxpilləli nəzarət sistemi ilə dəstəklənməlidir.

-Siz həm də fəaliyyətinizi genişləndirərək dəmir yolu infrastrukturunun texniki baxışı və rels qaynağı sahələrinə daxil olmağı planlaşdırırsınız. Bu istiqamətdə Almaniya Dövlət Dəmir Yolları ilə apardığınız danışıqlar hansı mərhələdədir və gələcəkdə Azərbaycanla bu sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarını necə görürsünüz?

-Hazırda Almaniya Dövlət Dəmir Yolları ilə bu istiqamətdə danışıqlarımız davam edir. Artıq ilkin mərhələni keçmişik və ikinci mərhələdəyik. Hazırda fəaliyyət göstərəcəyimiz bölgələr, xidmət sahələri və qiymətlərlə bağlı danışıqlar aparılır. Bu, şirkətimiz üçün yeni və mühüm inkişaf mərhələsidir. Məqsədimiz təkcə dəmir yolu tikintisində təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə kifayətlənməmək, dəmir yolu infrastrukturunun texniki baxışı və rels qaynağı kimi sahələrdə də fəaliyyət göstərməkdir. Azərbaycanla əməkdaşlığa gəldikdə isə mən burada böyük perspektiv görürəm. Mən inanıram ki, dövlətimiz ən yüksək səviyyəli texnologiyalara sahib olmağa layiqdir. Almaniyada əldə etdiyimiz təcrübənin, peşəkar biliklərin və müasir dəmir yolu texnologiyalarının gələcəkdə Azərbaycan dəmir yollarının inkişafına da fayda verəcəyinə inanıram. Səmimi qəlbdən inanıram ki, gələcəkdə Azərbaycanla bu istiqamətdə əməkdaşlıq imkanlarımız daha da genişlənəcək.

-Gənc yaşlarınızdan Almaniyada diaspor fəaliyyətində iştirak etmisiniz. Bu illər ərzində Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların diaspor fəaliyyətinə münasibətində hansı dəyişiklikləri müşahidə etmisiniz və sizcə, daha güclü Azərbaycan diasporu üçün bu gün ən çox nəyə ehtiyac var?

-Əvvəllər Almaniyada yaşayan həmvətənlərimizin diaspor fəaliyyətində iştirakı indiki qədər geniş deyildi. Son illərdə isə azərbaycanlıların bu sahədə daha fəal və könüllü iştirak etdiyini müşahidə edirəm. Xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan diasporunda milli birlik və fəallığın daha da artdığını hiss etmək mümkündür. Son illərdə Azərbaycan diasporunun Avropada daha təşkilatlanmış və daha görünən hala gəldiyini düşünürəm. Mənim fikrimcə, güclü diaspor üçün ən vacib məsələlərdən biri siyasi əlaqələrin daha da gücləndirilməsidir. Almaniyada fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspor təşkilatlarının yerli, əyalət və federal səviyyədə siyasətçilərlə daha sıx və davamlı əlaqələr qurması vacibdir. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin də bu istiqamətdə gördüyü işləri yaxından müşahidə edirəm. Komitənin sədri Fuad Muradovun rəhbərliyi dövründə Avropada Azərbaycan diasporunun təşkilatlanması və gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımların atıldığını düşünürəm. Mən bir vətənpərvər olaraq hesab edirəm ki, diasporun gücü yalnız tədbirlər keçirməkdən ibarət olmamalıdır. Siyasi, iqtisadi, elmi və ictimai əlaqələr də paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir.

-Əbdurrəhman Fətəlibəyli-Düdənginskinin Noy-Ulmdakı məzarının baxımını və illik xərclərini üzərinizə götürmüsünüz. Sizi bu addımı atmağa vadar edən əsas səbəb nə oldu və sizcə, xaricdə Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətlərinin məzarlarının qorunması məsələsinə nə dərəcədə diqqət yetirilir?

-Əslində, bu məsələ mənimlə başlamayıb. Mən Əbdurrəhman Fətəlibəyli-Düdənginskinin məzarını ilk dəfə ziyarət etmirəm. İllərdir onun məzarını mütəmadi olaraq ziyarət edirəm və bu ziyarətlər mənim üçün artıq mənəvi bir ənənəyə çevrilib. Təxminən 2005-2006-cı illərdə adını çəkmək istəmədiyim, əslən Naxçıvandan olan bir dövlət xadimi Almaniyaya səfəri zamanı Əbdurrəhman Fətəlibəyli-Düdənginskinin məzarını ziyarət etmiş və məzarın 20 illik baxım xərclərini öz üzərinə götürmüşdü. İndi həmin müddət başa çatdıqdan sonra bu məsuliyyəti mən öz üzərimə götürürəm. Mən bunu qeyri-adi bir hadisə kimi deyil, əksinə, çox təbii bir mənəvi məsuliyyət kimi qəbul edirəm. Bu, bir növ mənəvi estafetdir. Bu gün mən bu məsuliyyəti daşıyıram, sabah isə inanıram ki, Azərbaycanın vətənpərvər siyasətçilərindən, iş adamlarından və ya ictimai fəallarından biri bunu davam etdirəcək. Çünki tarixi şəxsiyyətlərimizin xatirəsini qorumaq yalnız bir nəfərin deyil, hamımızın ortaq məsuliyyətidir. Mən azərbaycanlıyam və bununla hər zaman fəxr etmişəm. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin çox sevdiyim bir kəlamı var: “Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam.” Bu sözlər mənim üçün sadəcə bir ifadə deyil, milli kimliyə, Vətənə və tariximizə bağlılığı ifadə edən çox dərin bir fikirdir. Mənim bu ənənəyə etdiyim xüsusi bir əlavə isə Əbdurrəhman bəyin doğulduğu ata-baba yurdundan, öz evinin həyətindən Vətən torpağının gətirilərək onun məzarına səpilməsidir. Bunun mənim üçün çox dərin simvolik mənası var. Əbdurrəhman bəy Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparıb və həyatının mühüm bir hissəsini bu ideyaya həsr edib. O, Azərbaycanın müstəqilliyini yenidən qazandığı günü görə bilmədən dünyasını dəyişib. Bu gün isə Azərbaycan müstəqil dövlətdir. Ona görə istəyirəm ki, onun doğulduğu ata-baba yurdundan və uğrunda mübarizə apardığı artıq müstəqil Azərbaycan Respublikasından gətirilən torpaq onun məzarına səpilsin. Mən bunu simvolik olaraq onun ruhunun Vətən torpağına qovuşması kimi qəbul edirəm. Sanki bu torpaq vasitəsilə ona bir mesaj çatdırırıq: uğrunda mübarizə apardığınız Azərbaycan bu gün müstəqil dövlətdir. Mənim üçün bunun mənəvi dəyəri çox böyükdür. Bu, sadəcə məzarın baxımı və ya illik xərclərin ödənilməsi deyil. Bu, tarixi yaddaşın, milli mənsubiyyətin və nəsillər arasında davam edən mənəvi məsuliyyətin qorunmasıdır.

-20 noyabrda Fətəlibəyli-Düdənginskinin məzarını ziyarət edərək Azərbaycandan, Düdəngə kəndindən və onun ata evinin həyətindən gətirilən Vətən torpağını məzarına səpməyi planlaşdırırsınız. Bu torpağın onun məzarına səpilməsi sizin üçün hansı mənəvi və tarixi məna daşıyır?

-Əbdurrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski həyatının mühüm bir hissəsini Azərbaycanın müstəqilliyi ideyasına həsr etmiş tarixi şəxsiyyətdir. O, ömrünün son illərini Sovet rejiminə qarşı siyasi mübarizəyə həsr edib və 1954-cü ildə Almaniyada qətlə yetirilib. Onun doğulduğu ata evinin həyətindən və eyni zamanda bu gün müstəqil olan Azərbaycan Respublikasının torpağından gətirilən torpağın məzarına səpilməsi mənim üçün çox böyük mənəvi məna daşıyır. Mən bunu simvolik olaraq onun ruhunun və məzarının Azərbaycan torpağına qovuşması kimi qəbul edirəm. O, həyatında müstəqil Azərbaycan arzusunu daşıyıb. Bu gün isə Azərbaycan müstəqil dövlətdir. Müstəqil Azərbaycanın torpağının onun məzarına gətirilməsi mənim üçün tarixlə bu gün arasında qurulan mənəvi körpüdür.

-Atanızın Paderbornda Azərbaycanlıların Mədəniyyət Cəmiyyətini yaratması və sizin ailənizin uzun illər milli-mədəni tədbirlərdə fəal iştirakı göstərir ki, diaspor fəaliyyəti sizin ailənizdə bir ənənəyə çevrilib. Sizcə, yeni nəsil azərbaycanlıların milli kimliyinin və Azərbaycanla bağlarının qorunması üçün Almaniyada hansı layihələrə daha çox ehtiyac var?

-Məncə, burada əsas diqqət yalnız gənclərə deyil, daha kiçik yaşlardan uşaqlara yönəldilməlidir. Milli kimliyin, Azərbaycan dilinin, tarixinin və mənəvi dəyərlərin öyrədilməsi uşaqlıqdan başlamalıdır. Almaniyada yaşayan uşaqlar və gənclər təbii olaraq Almaniya cəmiyyətinə inteqrasiya edirlər. Bu, normal və vacib prosesdir. Amma inteqrasiya insanın öz ana dilini, mədəniyyətini və milli kimliyini unutması demək olmamalıdır. Buna görə Almaniyada fəaliyyət göstərən Azərbaycan cəmiyyətlərinin uşaqlar üçün Azərbaycan dili kursları, tarix dərsləri, milli musiqi və mədəniyyət layihələri, yay düşərgələri və müxtəlif maarifləndirici proqramlar təşkil etməsi çox vacibdir. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin də bu istiqamətdə böyük rolu var və Komitənin bu sahədə müxtəlif layihələr həyata keçirdiyini görürük. Mənim fikrimcə, digər vacib istiqamətlərdən biri Almaniyada Azərbaycan dilli medianın gücləndirilməsidir. Azərbaycan dilində xəbərlərin, radio proqramlarının, musiqinin və uşaqlar üçün hazırlanmış müasir media məzmununun daha əlçatan olması yeni nəslin Azərbaycan dili və mədəniyyəti ilə bağlarının qorunmasına ciddi töhfə verə bilər.

-Siz həm biznes fəaliyyətiniz, həm diaspor fəaliyyəti, həm də tarixi şəxsiyyətlərin xatirəsinin yaşadılması istiqamətində Azərbaycanla bağlı layihələr həyata keçirirsiniz. Gələcəkdə özünüzü daha çox hansı istiqamətdə görürsünüz: Almaniya-Azərbaycan arasında texnologiya və biznes körpüsü yaradan sahibkar, yoxsa diaspor və milli-mədəni fəaliyyətə töhfə verən ictimai fəal?

-Bu, mənim üçün həqiqətən çətin sualdır. Amma seçim etməli olsam, gələcəkdə özümü daha çox Almaniya ilə Azərbaycan arasında texnologiya və biznes körpüsü yaradan sahibkar kimi görürəm. Çünki düşünürəm ki, güclü iqtisadi və biznes əlaqələri digər sahələrdə də yeni imkanlar yaradır. Biznes əlaqələri inkişaf etdikcə siyasi və ictimai münasibətlər də genişlənir. Mən Almaniyada əldə etdiyim bilikləri, təcrübəni və texnologiyanı Azərbaycana gətirərək ölkəmizin inkişafına töhfə vermək istəyirəm. Amma bu, diaspor və milli-mənəvi fəaliyyətlərdən uzaqlaşacağım demək deyil. Ömrüm və imkanlarım yetdiyi müddətdə Azərbaycan diasporuna dəstək verməyə, milli və mənəvi dəyərlərimizi qorumağa və Azərbaycanın Almaniyada daha yaxşı tanıdılması üçün fəaliyyət göstərməyə davam edəcəyəm. Mənim üçün biznes, diaspor fəaliyyəti və milli dəyərlər bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Əksinə, bunların hamısı Azərbaycanla Almaniya arasında daha güclü əlaqələrin qurulmasına xidmət edən müxtəlif istiqamətlərdir.

P.S. Müsahibənin alınmasında göstərdiyi köməyə görə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə təşəkkür edirik.

Nigar Xəlilli