Maaş fərqləri aradan qalxır? - yeni qanun nə vəd edir?
Azərbaycanın əmək bazarında inqilabi yenilik kimi təqdim olunan “bərabər dəyərli işə görə bərabər əməkhaqqı” prinsipi həm dövlət, həm də özəl sektor üçün yeni bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Milli Məclisdə müzakirə edilən bu dəyişikliklər gender əsaslı maaş fərqlərini aradan qaldırmağı hədəfləməklə yanaşı, işəgötürənlərin öhdəliklərini də əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Beynəlxalq konvensiyalara əsaslanan bu addım sosial ədalətin gücləndirilməsi kimi dəyərləndirilsə də, onun praktik tətbiqi ilə bağlı ciddi müzakirələr davam edir.
Ekspertlər qanunun yalnız kağız üzərində qalmaması üçün ölçülə bilən mexanizmlərin vacibliyini vurğulayır, bəziləri isə islahatın iqtisadi reallıqlarla ziddiyyət təşkil edə biləcəyini iddia edirlər.
Məsələ ilə bağlı ekspertlər Crossmedia.az-a açıqlama veriblər.
Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun rəhbəri, hüquqşünas Əliməmməd Nuriyev təklif olunan dəyişikliklərin əhəmiyyətini vurğulayıb.
O bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklik – eyni və ya bərabər dəyərli əməyə görə bərabər əməkhaqqının təmin olunması – əmək münasibətlərində mühüm keyfiyyət dəyişikliyi hesab olunur.
“Bu yanaşma ilk baxışda sosial ədalətin gücləndirilməsi kimi görünür və bu, doğrudur. Lakin hüquqi qiymətləndirmə emosiyalara deyil, nəticələrə əsaslanmalıdır. Bu dəyişiklik yalnız prinsip kimi deyil, həm də tətbiq mexanizmi və hüquqi nəticələri baxımından dəyərləndirilməlidir.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsi hüquq bərabərliyini və ayrı-seçkiliyin qadağan edilməsini təsbit edir. Bu prinsip əmək münasibətlərinə də şamil olunur.
Əmək Məcəlləsinə əsasən isə əməkhaqqı işin mürəkkəbliyi, ixtisas səviyyəsi və əmək şəraiti kimi obyektiv meyarlara görə müəyyən edilir.
Yeni dəyişiklik bu sistemə ‘bərabər dəyərli iş’ anlayışını əlavə edir. Bu isə klassik tarif sistemi ilə müqayisəli dəyər modelinin uzlaşdırılmasını tələb edir. Əks halda, normativ ziddiyyət yarana bilər.
Əsas sual budur: bərabər dəyər necə ölçüləcək? Hüquq normaları prinsipi müəyyən edir, lakin tətbiq üçün ölçmə mexanizmləri də olmalıdır. Tətbiqi qaydalar aydın şəkildə müəyyən edilməlidir”, – deyə o bildirib.
Əliməmməd Nuriyev hazırda “bərabər dəyər”in ölçülməsi üçün vahid metodologiyanın olmadığını vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, bu, müəyyən risklər yarada bilər:
“Fərqli işəgötürənlər fərqli yanaşmalar tətbiq edəcək, məhkəmələr isə ziddiyyətli qərarlar verə bilər. Bu isə hüquqi sabitliyi poza bilər.
Metodologiyasız norma hüquqi qeyri-müəyyənlik yaradır. Hüquqda isə müəyyənlik əsas prinsiplərdən biridir.
Məsələn, bir müəllim iddia edə bilər ki, onun işi həm məsuliyyət, həm də psixoloji yük baxımından kişi həmkarı ilə eyni dəyərlidir. İşəgötürən isə bununla razılaşmaya bilər. Bu halda dəyər hansı meyarla müəyyən ediləcək? Əgər bu meyarlar qanunla dəqiqləşdirilməyibsə, məhkəmə təcrübəsi ziddiyyətli olacaq”.
O, həmçinin sübut yükünün dəyişməsinin işəgötürənlər üçün risklər yaratdığını qeyd edib:
“Yeni yanaşma ilə artıq işçi iddia qaldıracaq, işəgötürən isə bunu əsaslandırmalı olacaq. Əgər əməkhaqqı siyasəti sənədləşdirilməyibsə, işəgötürən zəif mövqedə qalacaq. Bu isə xüsusilə kiçik və orta biznes üçün riskdir”.
Nuriyevin sözlərinə görə, dəyişiklik gender əsaslı maaş fərqlərinin hüquqi əsaslandırılmasını çətinləşdirə və daha şəffaf əməkhaqqı siyasətinə keçidi təşviq edə bilər. Lakin bu təsir uzunmüddətli olacaq.
O əlavə edib ki, mexanizmlər formalaşmasa, norma yalnız kağız üzərində qala bilər. Buna görə də paralel olaraq metodologiyanın hazırlanması, nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi və məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması vacibdir.
“Əks halda, işəgötürənlər bu normadan yayınmaq üçün qeyri-rəsmi əmək münasibətlərinə üstünlük verə bilərlər. Bu isə kölgə iqtisadiyyatını gücləndirə bilər”, – deyə o bildirib.
Mütəxəssis vurğulayıb ki, dəyişiklik yalnız “bərabər dəyər” anlayışı ölçülə bilən hüquqi kateqoriyaya çevrildiyi halda effektiv olacaq. Əks halda, hüquqi qeyri-müəyyənlik yarana bilər.
Onun fikrincə, bunun üçün Nazirlər Kabinetinin qərarları və ya Prezident fərmanı ilə iş yerlərinin qiymətləndirilməsi sistemi yaradılmalı, əmək müfəttişliyi gücləndirilməli və məhkəmələr üçün vahid yanaşma formalaşdırılmalıdır.
“Bu dəyişiklik ideya olaraq müsbətdir və sosial ədaləti gücləndirə bilər. Lakin hüquq yalnız ideya deyil, həm də tətbiqdir. Düzgün mexanizmlər qurularsa, bu norma əmək bazarında mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər. Əks halda isə gözlənilən nəticəni verməyəcək”, – deyə o fikrini yekunlaşdırıb.
Mövzuya iqtisadçı Əkrəm Həsənli də münasibət bildirib.
O, bu tip tənzimləmələrin real təsirinin olmayacağını və hamının eyni əməkhaqqı almasının iqtisadi baxımdan düzgün olmadığını qeyd edib.
“Niyə hamı eyni əməkhaqqını almalıdır? Dünyanın heç bir yerində belə bir sistem yoxdur. Mən işəgötürən kimi bir işçini daha yüksək, digərini isə daha aşağı qiymətləndirə bilərəm. Nə ilə sübut olunacaq ki, bu fərq cinsə görədir?
Mən deyə bilərəm ki, bu işçi daha bacarıqlıdır və ona görə daha çox maaş alır. Heç kim də etiraf etməyəcək ki, fərq cinsə görədir. Ona görə də belə qanunların real təsiri yoxdur.
Əmək Məcəlləsində onsuz da ayrı-seçkilik qadağandır. Amma bunu sübut etmək praktik olaraq çox çətindir”, – deyə o bildirib.
Turqut Ansari
14:55 13.04.2026
Oxunuş sayı: 435
