Özbəkistan 35 yaşında: Azərbaycanla qurulan ittifaq regionu necə dəyişəcək?
Bu il Özbəkistan müstəqilliyinin 35-ci ildönümünü qeyd edir. Ölkə 1991-ci ildə müstəqilliyini əldə etdikdən sonra ötən dövr ərzində siyasi, iqtisadi və sosial sahələrdə mühüm inkişaf yolu keçərək Mərkəzi Asiyanın aparıcı dövlətlərindən birinə çevrilib. Son illərdə həyata keçirilən islahatlar və iqtisadiyyatın açılması Özbəkistanın həm regionda, həm də beynəlxalq müstəvidə mövqelərinin güclənməsinə şərait yaradıb. Bu dövrdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri də ardıcıl şəkildə inkişaf edib. İki ölkə arasında siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, logistika, enerji, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq genişlənib. Tarixi və mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri əlaqələrə yeni məzmun qazandırıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də Özbəkistanın 35 illik yubileyi münasibətilə təbrikində iki ölkə arasındakı münasibətlərin ən yüksək səviyyəyə çatdığını və əməkdaşlığın yeni praktiki məzmun qazandığını vurğulayıb.
Milli Məclisin deputatı Azər Allahverənov Crossmedia.az-a açıqlamasında Özbəkistanın müstəqilliyinin 35 ili ərzində böyük inkişaf yolu keçdiyini və Mərkəzi Asiyanın lider dövlətinə çevrildiyini bildirib: “Şübhəsiz ki, 35 il ərzində Özbəkistan böyük bir inkişaf yolu keçmişdir və bu müddət ərzində bir çox sahələrdə Özbəkistan hiss olunacaq dərəcədə yüksək nəticələr əldə etmişdir. Nəticə etibarilə, elə bu nəticələrə görə də bu gün Özbəkistan sürətlə inkişaf edən dövlət imicini qazanmaqla yanaşı, həm də Mərkəzi Asiyanın lider dövlətinə çevrilibdir”.
Deputat Azərbaycanla Özbəkistan arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində inkişaf etdiyini vurğulayıb: “Azərbaycanla da Özbəkistan arasında Əbədi Dostluq Müqaviləsinin ruhundan irəli gələrək, iki ölkə arasında münasibətlər, strateji tərəfdaşlığın ən yüksək səviyyədə bərqərar edildiyini göstərir. Məhz bu sənədin ruhundan irəli gələrək çox önəmli olan sahələrdə, xüsusilə də hər iki ölkənin milli maraqlarına cavab verəcək, hər iki ölkənin bir mövqedən çıxış etməsini şərtləndirə biləcək strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin ən yüksək səviyyədə qurulduğunu biz görmüş oluruq”.
A.Allahverənov qeyd edib ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq enerji və nəqliyyat-logistika sahələri ilə məhdudlaşmır və son dövrlərdə yeni istiqamətləri əhatə edir: “Bu gün iki ölkə arasında münasibətlər tək enerji və nəqliyyat-logistika münasibətlərinin dərinləşməsi ilə məhdudlaşmır. Biz tamamilə yeni bir səpkidə də, xüsusilə də qarşılıqlı ticarət, iqtisadi, rəqəmsal transformasiya, humanitar mübadilə, elm sahəsi üzrə kifayət qədər geniş bir gündəliyin məhz bu Əbədi Dostluq Müqaviləsi ilə, Əbədi Dostluq Müqaviləsinin ruhuna uyğun olaraq əhatə olunduğunu görürük. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Özbəkistana rəsmi səfəri zamanı 28 sənədin imzalandığını biz görürük ki, bu da, nəticə etibarilə, tamamilə yeni bir əməkdaşlıq mərhələsinə daxil olduğunu göstərir”.
Deputatın sözlərinə görə, Azərbaycan və Özbəkistanın müxtəlif beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığı iki ölkə arasında müttəfiqlik əlaqələrinin daha da güclənməsinə şərait yaradır: “Nəzərə alsaq ki, bu gün istər Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı olsun, istər Türk Dövlətləri Təşkilatı olsun, istər Məşvərət Şurası olsun, Mərkəzi Asiya respublikaları ilə Azərbaycan artıq tam bərabərhüquqlu şəkildə çox vacib məsləhətləşmələrin aparılması üçün öz səylərini səfərbər etməkdədirlər. Görürük ki, müxtəlif platformalarda özünü büruzə verən iki qardaş dövlət arasındakı əlaqələr tamamilə yeni imkanların açılması üçün çox əlverişli bir mühit yaradır”.
A.Allahverənov əlavə edib ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında yüksək səviyyəli müttəfiqlik münasibətləri birgə layihələrin və investisiyaların həyata keçirilməsi üçün də yeni imkanlar yaradır: “Artıq öz-özlüyündə bu münasibətlər tamamilə yeni bir səviyyədə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı fayda verə biləcək müştərək müəssisələrin, investisiyaların, müxtəlif sahələrdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün yeni imkanları yaratmış olur. Bu da, təbii ki, çox təqdirəlayiq bir haldır və hər iki ölkənin milli maraqlarına cavab verməklə yanaşı, həm iki ölkənin tarixi, dini və dil yaxınlığını, ortaqlığını daha da yeni dövrün tələblərinə uyğun olaraq dəyərləndirməklə yeni münasibətlərin məhz bu fundament üzərində qurulduğunu görürük ki, bu da məhz iki ölkə prezidentinin səyləri nəticəsində özünün təsdiqini tapmaqdadır”.
Politoloq Aytən Qurbanova açıqlamasında Özbəkistanın müstəqilliyinin 35-ci ildönümünü qeyd etdiyini və ötən dövrdə ölkənin Mərkəzi Asiyanın aparıcı dövlətlərindən birinə çevrildiyini bildirib: “Özbəkistan bu il dövlət müstəqilliyinin 35-ci ildönümünü qeyd edir. Ötən dövr ərzində ölkənin ictimai-siyasi və iqtisadi həyatında mühüm dəyişikliklər baş verib. Xüsusilə son illərdə həyata keçirilən islahatlar, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi və fəal xarici siyasət kursu ölkənin regional və beynəlxalq mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib”.
Politoloqun sözlərinə görə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin sürətli inkişafı qarşılıqlı maraqlarla yanaşı, ortaq tarixi-mədəni dəyərlərə, siyasi etimada və regional maraqların uzlaşmasına əsaslanır: “Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında ən mühüm mərhələlərdən biri 2024-cü il avqustun 23-də Daşkənddə “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə”nin imzalanması oldu. Eyni zamanda, Ali Dövlətlərarası Şuranın yaradılması münasibətlərin institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirmiş oldu. Münasibətlərin dinamikası 2026-cı ildə də yeni mərhələyə qədəm qoyub. Avqustun 23-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası keçirilib və iki ölkə arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” imzalanıb. Bu sənədin imzalanması siyasi münasibətlərin strateji xarakterini daha da möhkəmləndirən mühüm addım hesab oluna bilər”.
A.Qurbanova qeyd edib ki, iki ölkənin coğrafi və iqtisadi potensialının uzlaşdırılması yeni regional iqtisadi bağlantı modelinin yaranmasına xidmət edə bilər: “Azərbaycan Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşağıdır. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın ən böyük əhali və iqtisadi potensialına malik dövlətlərindən biri kimi regionun istehsal, ticarət və logistika imkanlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu iki potensialın uzlaşdırılması nəticə etibarilə yeni regional iqtisadi bağlantı modelinin yaranmasına xidmət edə bilər. Beləliklə də, Orta Dəhlizin xüsusi əhəmiyyəti mütləq qeyd edilməlidir”.
Politoloqun sözlərinə görə, nəqliyyat-logistika əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi ilə yanaşı, sənaye kooperasiyası və Türk dünyasının inteqrasiyası da Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindəndir: “Azərbaycan və Özbəkistan arasında avtomobil sənayesi, tekstil, elektrotexnika, kənd təsərrüfatı, tikinti, enerji və digər sahələrdə birgə layihələr həyata keçirilir. Özbəkistanın geniş istehlak bazarı, sənaye və əmək resursları ilə Azərbaycanın nəqliyyat, enerji, logistika və investisiya imkanlarının birləşdirilməsi qarşılıqlı faydalı regional istehsal zəncirlərinin yaradılmasına şərait yarada bilər. Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatının aparıcı üzvlərindəndir. İki ölkə arasında yüksək siyasi etimad və qarşılıqlı dəstək təşkilat çərçivəsində nəqliyyat, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, investisiya, ticarət və humanitar əməkdaşlığın praktiki məzmununun gücləndirilməsinə ciddi töhfə verə bilər”.
A.Qurbanova əlavə edib ki, Bakı-Daşkənd münasibətləri gələcəkdə daha geniş regional əməkdaşlığın əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər: “Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı səviyyəsi iki qardaş dövlət arasında diplomatik əlaqələrin uğurlu inkişafı ilə paralel olaraq Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni geoiqtisadi məkanın formalaşmasına, Orta Dəhlizin gücləndirilməsinə, Türk dünyasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə və Azərbaycanın regional tranzit və investisiya mərkəzi kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm amilə çevrilir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, ticarət maneələrinin azaldılması, birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, investisiyaların qarşılıqlı təşviqi, enerji və rəqəmsal bağlantıların genişləndirilməsi bu istiqamətdə prioritet məsələlərdir. Beləliklə də, Bakı–Daşkənd xətti gələcəkdə yalnız Azərbaycan və Özbəkistanın deyil, bütövlükdə Türk dünyasının və Mərkəzi Asiya–Cənubi Qafqaz əməkdaşlığının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər”.
Nigar Xəlilli
19:45 08.09.2026
Oxunuş sayı: 94
