Naxışlarda əbədiləşən sənətkar – Lətif Kərimov
Bu gün Azərbaycan xalça sənətinin böyük ustadı, Xalq rəssamı, sənətşünas-alim Lətif Hüseyn oğlu Kərimovun anım günüdür.
1991-ci ilin bu günü Bakıda dünyasını dəyişən sənətkarın vəfatından 35 il ötür. O, 17 noyabr 1906-cı ildə Şuşada dünyaya gəlmiş, ömrünü Azərbaycan xalçaçılıq sənətinin dirçəlişinə, elmi tədqiqinə və dünya miqyasında tanıdılmasına həsr etmişdir.
Lətif Kərimovun nəsli – “Allahverənlər” tayfası – Qarabağda toxuduqları xalçaları ilə məşhur idi. Atası Məşədi Hüseyn papaqçı, anası Telli isə tanınmış xalçaçı olmuşdur. Uşaqlıq illərinin bir hissəsini ailəsi ilə İranın Məşhəd şəhərində keçirən gənc Lətif burada xalça sənətinin sirlərini öyrənmiş, klassik Şərq ornamentləri və texnikaları ilə yaxından tanış olmuşdur. Doğma Şuşaya qayıtdıqdan sonra isə bu bilikləri Qarabağ xalçaçılığı ilə birləşdirərək yeni bir mərhələyə qədəm qoymuşdur.
Lətif Kərimov təkcə mahir xalçaçı-rəssam deyil, həm də bu sənəti elmi əsaslarla sistemləşdirən ilk mütəxəssislərdən biri olmuşdur. O, Azərbaycan xalçalarını regionlar üzrə (Quba-Şirvan, Gəncə-Qazax, Qarabağ, Təbriz və s.) təsnif etmiş, yüzlərlə ornament və kompozisiyanın mənşəyini, bədii xüsusiyyətlərini tədqiq etmişdir. Onun “Azərbaycan xalçalarında ornament” əsəri və çoxcildli “Azərbaycan xalçası” monoqrafiyası bu sahədə fundamental mənbə olaraq qalır.
Onun eskizləri əsasında toxunan “Əfşan”, “Şuşa”, “Butalı”, “Şəbi-hicran”, “Firdovsi”, Nizami “Xəmsə”si motivləri ilə işlənmiş xalçalar, eləcə də Füzuli, Səməd Vurğun və digər görkəmli şəxsiyyətlərə həsr olunmuş portret-süjetli xalçalar bu gün də milli sənətimizin inciləri sayılır. 1934-cü ildə Parisdə Ümumdünya sərgisində nümayiş etdirilən Firdovsi xalçası isə beynəlxalq aləmdə böyük uğur qazanmışdır.
Lətif Kərimovun ən böyük xidmətlərindən biri 1967-ci ildə Bakıda Azərbaycan Xalça Muzeyinin əsasının qoyulmasıdır. Bu, dünyada ilk xalça muzeyi hesab olunur və sonralar sənətkarın adını daşımağa başlamışdır. O, uzun illər Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda xalça sənəti şöbəsinə rəhbərlik etmiş, gənc nəsillərə dərs demişdir.
Dövlət onun əməyini yüksək qiymətləndirmişdir: 1950-ci ildə SSRİ Dövlət (Stalin) mükafatı, 1955-ci ildə Əməkdar incəsənət xadimi, 1960-cı ildə isə Xalq rəssamı fəxri adları ilə təltif edilmişdir.
Lətif Kərimov xalçanı sadəcə dekorativ əşya deyil, xalqın tarixi yaddaşı, fəlsəfəsi və estetik dünyagörüşünün daşıyıcısı hesab edirdi. Onun yaradıcılığı milli köklərə bağlılıqla yeniliyin, ənənə ilə peşəkarlığın vəhdətini nümunə göstərir.
Bu gün anım günündə biz onun əməyini minnətdarlıqla yad edirik. Şuşanın dağlarından başlayan, ilmələrdə, naxışlarda və kitab səhifələrində əbədi yaşayan bir ömür... Lətif Kərimovun irsi Azərbaycan mədəniyyətinin qürur mənbəyi olaraq qalır və gələcək nəsillərə yol göstərməkdə davam edir.
Nigar Xəlilli
16:55 08.09.2026
Oxunuş sayı: 59
