Qadınlarda aqressiyanın ifadə forması - təhqir, alçaltma və hədələmədir
Son günlər cinayət hadisələrində qadınların rolu artıb. Xüsusən məişət şəraitində həyat yoldaşını öldürən qadınların sayı az qala hər gün rastımıza çıxır. Aqressiv davranışın formalaşmasına bioloji, psixoloji və sosial amillərin təsir etdiyi bildirilir. Uşaqlıqdan formalaşan davranış modelləri, ailə münasibətləri, uzunmüddətli stress, emosiyaların tənzimlənməsi bacarığı, travmatik təcrübələr və sosial mühit insanın davranışına təsir göstərə bilər. Ekspertlər hesab edir ki, uzunmüddətli emosional gərginlik aqressiv reaksiyaların yaranması üçün risk faktoru olsa da, zorakı davranışa haqq qazandırmır.
Psixoloq Aynur İskəndərova Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, aqressiv davranışı yalnız bir səbəblə izah etmək düzgün olmaz: “Aqressiv davranış adətən bioloji, psixoloji və sosial amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır. Burada xüsusilə insanın uşaqlıqdan qazandığı davranış modelləri, ailə münasibətləri, uzunmüddətli stress, emosiyaların tənzimlənməsi bacarığı, travmatik təcrübələr və sosial mühit mühüm rol oynaya bilər. Məsələn, insan uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə konfliktlərin həllinin əsas vasitəsi kimi qışqırıq, təhqir, təhdid və fiziki zorakılığın şahidi olubsa, sonrakı həyatında da bu davranış modelini mənimsəyə bilər. Eyni zamanda, öz emosiyalarını tanımaq və idarə etməkdə çətinlik çəkən, problemlərini konstruktiv şəkildə ifadə edə bilməyən insanlarda aqressiv reaksiyalar daha asan üzə çıxa bilər. Lakin burada vacib məqam odur ki, stress, travma və ya ailədaxili konflikt avtomatik olaraq insanı zorakı etmir. Bunlar sadəcə risk faktorlarıdır. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri, sosial dəstək, problem həll etmə bacarıqları və insanın yaşadığı mühit də nəticənin necə olmasında mühüm rol oynayır. Qadınlarda aqressiyanın ifadə forması da müxtəlif ola bilər. Aqressiya yalnız fiziki zorakılıq demək deyil. Davamlı təhqir, alçaltma, hədələmə, manipulyasiya, nəzarət etmə, emosional təzyiq və münasibətdə qarşı tərəfə zərər verməyə yönəlmiş digər davranışlar da aqressiyanın formaları ola bilər".
Psixoloq qeyd edib ki, uzunmüddətli konflikt və emosional gərginlik insanın psixoloji resurslarını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər: "İnsan davamlı olaraq özünü təhlükədə, təzyiq altında və ya çıxışsız vəziyyətdə hiss etdikdə stress sistemi uzun müddət aktiv qala bilər. Bu isə qıcıqlanmanın artmasına, impulsiv reaksiyalara və emosiyaların idarə edilməsində çətinliklərə səbəb ola bilər. Xüsusilə konfliktlər uzun müddət həll olunmadan qalırsa, qarşılıqlı ittiham, alçaltma, nəzarət və təhdid kimi davranışlar təkrarlanırsa, münasibətdə emosional gərginlik getdikcə yüksələ bilər. Belə vəziyyətlərdə insanın hadisələrə daha sərt və impulsiv reaksiya vermə ehtimalı arta bilər. Amma bir məqamı xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, uzunmüddətli stress və ya ailə daxilində problem yaşamaq zorakılığa haqq qazandırmır. Psixoloji gərginlik davranışın yaranmasına təsir edən amil ola bilər, lakin konkret zorakı hərəkətin məsuliyyətini aradan qaldırmır. Həmçinin konkret bir cinayət hadisəsi haqqında yalnız mediada yayılan məlumat əsasında həmin şəxsin psixoloji vəziyyəti, motivləri və ya diaqnozu barədə nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Bunun üçün ətraflı klinik qiymətləndirmə, hadisənin konteksti və digər etibarlı məlumatlar lazımdır. Ümumilikdə isə ailə daxilində konfliktlərin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsi və psixoloji dəstəyin vaxtında alınması çox vacibdir. İnsan özündə artan qıcıqlanmanı, nəzarəti itirmək hissini, impulsiv davranışları və ya zorakılıq düşüncələrini müşahidə edirsə, bunu kiçik məsələ kimi qiymətləndirməməli və mütəxəssisə müraciət etməlidir. Əsas məqsəd aqressiyanın yalnız nəticələri ilə deyil, onu yaradan və gücləndirən amillərlə də işləməkdir. Emosiyaları tanımaq, onları sağlam şəkildə ifadə etmək, konfliktlərin konstruktiv həllini öyrənmək və lazım gəldikdə psixoloji yardım almaq zorakı davranışların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır”.
Zeynəb Həsən
13:00 20.08.2026
Oxunuş sayı: 49
