Alimlər beynin fəaliyyətini canlı izləyən 5 qramlıq mikroskop hazırladı
ABŞ-dəki Kolorado Universitetinin alimləri heyvanların təbii davranışı zamanı ayrı-ayrı beyin hüceyrələrini izləməyə və onların fəaliyyətinə təsir etməyə imkan verən mini mikroskop hazırlayıblar.
Crossmedia.az bu barədə xarici mediaya istinadən xəbər verir.
Cəmi 5 qram çəkisi olan cihaz birbaşa heyvanın başına bərkidilir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu texnologiya beynin davranışları necə idarə etdiyini daha yaxşı anlamağa və nevroloji xəstəliklərin mexanizmlərini araşdırmağa kömək edə bilər.
Yeni qurğu Opto2P-FCM adlandırılıb. O, yüksək keyfiyyətli görüntüləmə sistemi ilə ayrı-ayrı neyronların işıq vasitəsilə idarə olunmasını birləşdirir. Bu üsul alimlərə müəyyən beyin hüceyrələrini seçərək aktivləşdirməyə imkan verir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, mövcud kiçik mikroskopların əksəriyyəti hərəkət edən heyvanların beynini izləməyə imkan versə də, görüntü keyfiyyəti və konkret neyronlara təsir etmək imkanları baxımından məhdudiyyətlərə malikdir.
“Bu mikroskop qaydaları dəyişir”, – deyə tədqiqatın həmmüəllifi, Kolorado Universitetinin professoru Culiet Gopinat bildirib.
Uzun illər ərzində canlı beyin toxumasının detallı öyrənilməsi üçün əsas vasitələrdən biri iki fotonlu mikroskopiya olub. Lakin bu texnologiya adətən heyvanın hərəkətsiz qalmasını tələb edir ki, bu da beynin təbii hərəkət və davranış zamanı öyrənilməsini çətinləşdirir.
Yeni sistem isə iki ayrı optik kanal vasitəsilə bu problemi həll edir. Kanallardan biri beynin yüksək dəqiqlikli görüntüsünü yaradır, digəri isə seçilmiş neyronlara işıq göndərərək onların fəaliyyətini dəyişir.
Beləliklə, alimlər eyni anda həm sinir hüceyrələrinin fəaliyyətini izləyə, həm də müəyyən neyronların dəyişdirilməsinin digər hüceyrələrə və heyvanın davranışına necə təsir etdiyini araşdıra bilirlər.
Cihazın hazırlanması mühəndislər üçün ciddi texniki sınaq olub. Cəmi 5 qramlıq qurğuda hər bir optik detalın ölçüsü və yerləşdirilməsi xüsusi dəqiqlik tələb edib.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, yeni texnologiya gələcəkdə Altsheymer xəstəliyi, Parkinson xəstəliyi və epilepsiya kimi neyron şəbəkələrinin pozulması ilə bağlı xəstəliklərin araşdırılmasında istifadə oluna bilər.
Hazırda cihaz yalnız prototip mərhələsindədir. Alimlər gələcəkdə onu daha kiçik və yüngül etməyi, işləmə sürətini artırmağı və müşahidə sahəsini genişləndirməyi planlaşdırırlar.
Mütəxəssislər ümid edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə yalnız beynin necə işlədiyini izləməyə deyil, həm də ayrı-ayrı hüceyrələrin fəaliyyətinə dəqiq müdaxilə edərək davranışların və xəstəliklərin səbəblərini anlamağa imkan verəcək.
04:40 13.08.2026
Oxunuş sayı: 47
