Bank kreditləri rekord həddə çatdı - İqtisadçıdan xəbərdarlıq
Azərbaycanın bank sektorunda kreditləşmə fəaliyyəti artım tempini qoruyub saxlayır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı son statistikaya görə, bu il mayın 1-nə ölkə iqtisadiyyatına yönəldilən kredit qoyuluşlarının həcmi 32,6 milyard manatı ötərək həm aylıq, həm də illik müqayisədə yüksəliş nümayiş etdirib. Bu dinamika maliyyə sektorunun real iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsində rolunun gücləndiyini göstərir.
Kredit portfelinin əsas hissəsi yenə də özəl bankların payına düşsə də, dövlət bankları və bank olmayan kredit təşkilatları da bazardakı mövqelərini möhkəmləndiriblər. Son bir ildə hər üç seqment üzrə qeydə alınan artım kredit bazarında aktivliyin yüksəldiyini və maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndiyini təsdiqləyir.
Məsələ ilə bağlı iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb:
"Ümumilikdə, kredit qoyuluşlarının artmasını birmənalı şəkildə müsbət hal kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çünki bu tendensiyanın həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri mövcuddur. Burada əsas məsələ kredit portfelinin strukturunun necə formalaşması, kredit artımının hansı istiqamətlər üzrə baş verməsi və bunun iqtisadiyyata təsiridir. Məhz bu amillər ümumi mənzərənin müsbət və ya mənfi tərəflərini müəyyənləşdirir.
Son bir il ərzində Azərbaycanda kredit portfelinin təxminən 9 % genişlənməsini nəzəri baxımdan qiymətləndirdikdə qeyd etmək olar ki, kreditlərin artması məcmu tələbin genişlənməsinə səbəb olur. Bu, ev təsərrüfatlarının istehlak imkanlarını artırır, iqtisadi aktivliyi stimullaşdırır və nəticə etibarilə iqtisadi artımı müəyyən qədər dəstəkləyir. Eyni zamanda məşğulluğun artmasına və digər sahələrdə multiplikativ təsirlərin formalaşmasına şərait yaradır.
Digər tərəfdən, kreditlərin bir hissəsinin biznes fəaliyyətinin genişləndirilməsinə, yeni investisiyaların həyata keçirilməsinə və yeni fəaliyyət sahələrinin yaradılmasına yönəldilməsi orta və uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyatda əlavə dəyərin formalaşmasına xidmət edir. Bu proses iqtisadi subyektlərə öz təşəbbüslərini reallaşdırmaq, innovativ layihələri tətbiq etmək və fəaliyyətlərini genişləndirmək imkanı yaradır.
Lakin mövcud şəraitdə kredit portfelinin artım strukturuna nəzər saldıqda görürük ki, son bir ildə genişlənməni şərtləndirən əsas istiqamət ev təsərrüfatlarına verilən kreditlər olub. Bu dövr ərzində əhaliyə verilən kreditlərin həcmi təxminən 2,1 milyard manat və ya 12 % artaraq 20 milyard manata yaxınlaşıb. Eyni müddətdə biznes kreditləri isə cəmi 5,1 % və ya təxminən 630 milyon manat artım göstərib.
Bu isə müəyyən narahatlıq siqnalları yaradır. Çünki ev təsərrüfatlarının götürdüyü kreditlərin əhəmiyyətli hissəsi istehlaka yönəlir və birbaşa əlavə dəyər yaratmır. Belə kreditlərin iqtisadiyyata təsiri əsasən qısamüddətli xarakter daşıyır.
Uzunmüddətli perspektivdə isə istehlak kreditlərinin sürətli artımı ev təsərrüfatlarının borc yükünü artıraraq onların gələcəkdə kredit ödəmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət həm də bank sektorunun iqtisadi şoklara qarşı həssaslığını artırır. Təcrübə göstərir ki, iqtisadi böhran və ya gəlirlərin azalması şəraitində əhalinin kredit ödənişlərində çətinliklərlə üzləşməsi maliyyə sistemində əlavə risklər yarada bilər.
Biznes kreditləri isə istehsalın, investisiyaların və əlavə dəyər yaradan fəaliyyətlərin maliyyələşdirilməsinə xidmət etdiyindən iqtisadi inkişaf baxımından daha səmərəli hesab olunur.
Bu baxımdan ümumiləşdirərək demək olar ki, kreditləşmənin artması iqtisadi və sosial baxımdan müəyyən müsbət təsirlər yaratsa da, kredit portfelinin strukturunun daha çox istehlak yönümlü kreditlər hesabına genişlənməsi potensial risklər formalaşdırır. Böyük ehtimalla maliyyə sektorunun tənzimlənməsinə cavabdeh olan qurumlar da bu prosesi diqqətlə izləyirlər. Əgər mövcud tendensiya riskli həddə çatarsa, həmin risklərin qarşısını almaq məqsədilə əlavə tənzimləyici tədbirlərin görülməsi mümkündür".
Elmir Heydərli
17:29 30.05.2026
Oxunuş sayı: 104
