20 Sentyabr – Qarabağda yeni dövrün başlanğıcı: Xankəndidən Ağdərəyədək Böyük Qayıdış
20 Sentyabr Azərbaycanda həm Dövlət Suverenliyi Günü, həm də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağda keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə əlaqələndirilir. 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 20 sentyabr bu dörd şəhərin günü kimi də müəyyən edilib. Həmin günün şəhərlərlə bağlı təsis edilməsinin əsasını 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələr təşkil edir. Sentyabrın 20-dən sonra Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərədə Azərbaycan bayrağının ucaldılması ilə yanaşı, ərazilərdə bərpa və yenidənqurma mərhələsi də başlayıb.
Bu gün həmin şəhərlərin hər birində fərqli istiqamətlər üzrə quruculuq işləri aparılır. Xankəndidə Qarabağ Universiteti fəaliyyət göstərir, Xocalıda keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı 2024-cü ildən başlayıb, Xocavənddə Böyük Qayıdış çərçivəsində məskunlaşma və bərpa prosesi davam edir, Ağdərə isə yenidən ayrıca inzibati rayon kimi təşkil olunub. Beləliklə, 20 Sentyabr yalnız 2023-cü ilin hadisələrini xatırladan tarix deyil, eyni zamanda bu şəhərlərin yeni inkişaf mərhələsini və doğma torpaqlara qayıdış prosesini ifadə edən gün kimi təqdim olunur.
Mövzu ilə bağlı Milli Məclisin deputatı Pərvanə Vəliyeva Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib:
“Azərbaycan xalqının müasir tarixində elə əlamətdar günlər vardır ki, həmin tarixlər yalnız təqvimdə müəyyən olunmuş gün deyil, milli yaddaşın, dövlətçilik iradəsinin və gələcəyə inamın rəmzinə çevrilmişdir. Məhz 20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü də belə mühüm tarixi günlərdəndir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı ilə 20 sentyabr tarixi həm də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi müəyyən edilmişdir. 20 Sentyabr eyni zamanda Azərbaycan dövlətinin öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmək istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl siyasətin mühüm nəticələrindən birini ifadə edir. Bu baxımdan həmin gün xalqımızın milli iradəsinin, dövlətçilik əzminin və tarixi torpaqlarımızın dirçəldilməsi prosesinin simvolu kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məlumdur ki, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası uzunmüddətli və mürəkkəb tarixi prosesin nəticəsi olmuşdur. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın bir sıra şəhər və rayonları işğaldan azad edilmiş, 2023-cü ilin sentyabrında isə Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin tam bərpası təmin edilmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən bölgədə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanılmışdır. Tədbirlərin əsas məqsədləri sırasında konstitusiya quruluşunun bərpası, təhlükəsizliyin təmin edilməsi və qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi göstərilmişdir. Bir gündən az davam edən tədbirlərdən sonra bölgədə Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bərpası təmin edilmişdir".
Deputat qeyd edib ki, bu hadisə Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 2023-cü il sentyabrın 20-si dövlət suverenliyinin tam bərpa edildiyi tarix kimi ölkənin müasir siyasi tarixində mühüm yer tutdu. Sonrakı mərhələdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq layihələrinin həyata keçirilməsi üçün yeni imkanlar yarandı. Xankəndi Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri olmaqla Azərbaycanın tarixində və ictimai-siyasi həyatında xüsusi yer tutur. Şəhərin inkişafı müxtəlif dövrlərdə dövlətin diqqət mərkəzində olmuşdur. 2023-cü il oktyabrın 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Xankəndi şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu hadisə Azərbaycanın dövlət suverenliyinin Xankəndidə bərqərar olmasının rəmzi hadisələrindən biri kimi yadda qaldı. Xankəndidə sonrakı dövrdə sosial, təhsil, idman və digər infrastrukturların bərpasına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Qarabağ Universitetinin fəaliyyətə başlaması şəhərin gələcək inkişafında təhsilin və insan kapitalının rolunu daha da artırmışdır. Universitetin əsas binasının və tələbə yataqxanasının təmir edilməsi, yeni təhsil və tibb infrastrukturlarının yaradılması Xankəndidə yeni həyat mərhələsinin formalaşmasının göstəricilərindəndir. Həmçinin, 8 noyabr 2023-cü ildə Xankəndində Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunmuş hərbi paradın keçirilməsi də şəhərin Azərbaycanın dövlətçilik tarixindəki yeni mərhələsinin mühüm hadisələrindən biri olmuşdur. Xocalı adı da Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi tarixi məna daşıyır. Şəhər 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş vermiş Xocalı faciəsi ilə bağlı milli yaddaşımızda dərin iz buraxmışdır. 1992-ci ildə Xocalının işğalı nəticəsində şəhərin dinc sakinləri ağır faciə ilə üzləşmiş, şəhər dağıdılmış və əhalisinin böyük hissəsi doğma yurdunu tərk etməyə məcbur olmuşdur. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpası ilə Xocalı şəhərində də yeni tarixi mərhələ başlandı. 2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev Xocalı şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bundan sonra 2024-cü il mayın 28-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin Xocalıya qayıdışı başlanmışdır. Şəhərdə yaşayış binalarının, sosial obyektlərin və digər infrastrukturun bərpası Böyük Qayıdışın mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlinin 2024-cü il fevralın 26-da qoyulması isə faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi baxımından mühüm hadisədir. Beləliklə, Xocalı bu gün yalnız faciə ilə xatırlanan şəhər deyil, həm də dirçəlişin, yenidənqurmanın və insanların öz doğma yurdlarına qayıdışının ünvanıdır".
Deputat qeyd edib ki, Xocavənd rayonu zəngin tarixi-mədəni irsi, qədim yaşayış məskənləri və təbii sərvətləri ilə Qarabağın mühüm bölgələrindən biridir. 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsi və bir sıra kəndləri azad edilmiş, 2023-cü ilin sentyabrında isə rayonun şəhər mərkəzi də daxil olmaqla ərazidə Azərbaycanın dövlət suverenliyi tam bərpa edilmişdir. Buna görə 20 sentyabr Xocavənd şəhəri günü kimi müəyyən olunmuşdur. Xocavəndin tarixi-mədəni irsi xüsusi zənginliyi ilə seçilir. Azıx mağarası, Tağlar mağarası, Tuğ kəndi və müxtəlif tarixi-memarlıq abidələri bu ərazinin Azərbaycan tarixindəki əhəmiyyətini nümayiş etdirən nümunələrdəndir. Bu gün Xocavənddə də bərpa və quruculuq işləri davam etdirilir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı Böyük Qayıdış siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi həyata keçirilir. 2025-ci il sentyabrın 11-dən Xocavənd rayonuna keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışına başlanması bu prosesin mühüm mərhələlərindən biridir. Ağdərə Qarabağın tarixi-coğrafi məkanlarından biri olmaqla Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm yer tutur. 1992-ci ildə inzibati rayon kimi ləğv edilən Ağdərə rayonunun ərazisi sonradan müxtəlif inzibati rayonlar arasında bölüşdürülmüşdü. Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpasından sonra Ağdərə ilə bağlı yeni inzibati və quruculuq mərhələsi başlandı. Ağdərə rayonunun əvvəlki inzibati ərazi çərçivəsində yenidən təşkili və rayon mərkəzinin Ağdərə şəhəri müəyyən edilməsi bu ərazinin sosial-iqtisadi və inzibati inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoydu. 2023-cü il oktyabrın 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Ağdərə şəhərində Dövlət Bayrağını ucaltması şəhərin tarixində mühüm hadisə kimi yadda qalmışdır. Bu gün Ağdərədə qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdən biri şəhərin və rayonun müasir standartlara uyğun şəkildə yenidən qurulması, dayanıqlı infrastrukturun yaradılması və gələcəkdə əhalinin rahat və təhlükəsiz yaşayışının təmin edilməsidir. 20 Sentyabrın mühüm məna çalarlarından biri də Böyük Qayıdış prosesidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpası deyil, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı, burada müasir yaşayış şəraitinin yaradılması və dayanıqlı iqtisadi mühitin formalaşdırılması istiqamətində geniş layihələr həyata keçirilir. Böyük Qayıdış çərçivəsində yaşayış məhəllələri, məktəblər, səhiyyə müəssisələri, yollar, enerji və kommunikasiya infrastrukturu yaradılır. Məqsəd keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yaşayış məntəqələrində təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat şəraitinə qovuşmasını təmin etməkdir. Xocalı, Xocavənd və digər ərazilərə qayıdışın başlanması tarixi baxımdan mühüm hadisə olmaqla yanaşı, bölgənin sosial və iqtisadi həyatının yenidən canlandırılmasına xidmət edir”.
Zeynəb Həsən
19:00 18.09.2026
Oxunuş sayı: 55
