Taksi sürücüləri bizim pakistanlı olduğumuzu öyrəndikdə çox vaxt gediş haqqını endirirdilər - MÜSAHİBƏ
Azərbaycan və Pakistan arasında tarixi dostluq münasibətləri son illərdə siyasi, diplomatik, hərbi, elm-təhsil, mədəni, ictimai və s. kimi sahələrdə əməkdaşlıq müstəvisində daha da güclənmişdir. Bu əməkdaşlıq yalnız rəsmi sənədlərlə deyil, alimlərin qarşılıqlı fəaliyyəti və ortaq elmi təşəbbüsləri ilə real məzmun qazanır. Azərbaycan ali təhsil müəssisələri ilə Pakistanın ali təhsil müəssisələri arasında qurulan əlaqələr iki ölkə arasında elmi körpünün formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir.
Pakistanın Lahor Dövlət Kollecinin professoru Almas Khanum Crossmedia.az-a müsahibəsində bu kimi mövzulara toxunub. Müsahibədə müəllifin Azərbaycanda keçdiyi akademik dövr, Azərbaycan–Urdu Tədqiqat Mərkəzinin yaradılması prosesi və beynəlxalq elmi təcrübənin qazandırdığı baxış bucağı ətraflı şəkildə təqdim olunur. Eyni zamanda, sufi ədəbiyyatı, redaktorluq fəaliyyəti və gələcək alimlər üçün tövsiyələr kimi mühüm məsələlərə də toxunulur. Bu fikir və yanaşmalar iki qardaş ölkə arasında elmi və mədəni inteqrasiyanın perspektivlərini daha aydın şəkildə ortaya qoyur.
- Azərbaycanda keçirdiyiniz akademik dövr haqqında düşüncələriniz nələrdir?
- Azərbaycanda keçirdiyim akademik dövr yalnız intellektual baxımdan zəngin deyil, eyni zamanda emosional cəhətdən də dərin təsir bağışladı. Elmi fəaliyyətlə yanaşı, məndə ən böyük təəssürat yaradan məqam cəmiyyətin bütün təbəqələrində Pakistana və pakistanlı alimlərə göstərilən dərin hörmət və sevgi idi. Yaşlı akademiklərdən tutmuş taksi sürücülərinə, universitet tələbələrindən mağaza sahiblərinə qədər hər kəsdə Pakistanla bağlı səmimi və açıq rəğbət hiss olunurdu. Pakistanın yaşıl pasportunun yaratdığı hörmət doğrudan da diqqətəlayiq idi. Taksi sürücüləri bizim pakistanlı olduğumuzu öyrəndikdə çox vaxt gediş haqqını endirirdilər. Mağazalarda uşaqlar belə spontan şəkildə “Oh, pakistanlı dostlar — biz Pakistanı sevirik” deyirdilər. Mənim yaddaşıma həkk olunan ən təsirli mədəni mənzərələrdən biri isə bir çox ev və mağazada üç bayrağın — Azərbaycan, Pakistan və Türkiyə bayraqlarının — yanaşı asılması idi. Bu vizual simvolizm həmin xalqlar arasında emosional, mədəni və siyasi bağların güclü ifadəsidir. Elmi konfranslar zamanı da pakistanlı alimlərə səmimi heyranlığın şahidi oldum. Bir çox professor pakistanlı akademiklərin iştirak etdiyini eşidəndə şəxsən bizimlə görüşməyə gəlir, Pakistan və onun mədəniyyəti haqqında maraqla suallar verir, xatirə şəkli çəkdirməyi təklif edirdilər. Xüsusilə bir professorun sözləri mənim üçün unudulmazdır: “Bu, həyatımda ilk dəfədir ki, pakistanlı professorla şəxsən görüşürəm. Çox həyəcanlıyam, sizinlə şəkil çəkdirmək istəyirəm.” Bu cür məqamlar həm qürurverici, həm də son dərəcə təsirli idi. Digər yaddaqalan hadisə doktor Faiza Bəşir və ev sahibimiz Türkanla birlikdə Nizami Gəncəvi küçəsinə səfərimiz zamanı baş verdi. Mən Ədəbiyyat Muzeyini ziyarət etmək istədiyimi bildirdikdə, əvvəlcə biletlərin baha olduğu söyləndi. Buna baxmayaraq, muzeyi görməyin buna dəyər olduğunu düşündüm. Lakin pasportlarımız təqdim ediləndə əməkdaşlar sevinc hissi ilə “Pakistan pasportu? Pakistanlılar üçün muzeyə giriş pulsuzdur” dedilər. Bu jest həyatımda gördüyüm ən güclü mədəni hörmət ifadələrindən biri kimi yadda qaldı. Eyni isti münasibəti Quba və Tufandağ kimi bölgələrə, eləcə də Azərbaycanın müxtəlif universitetlərinə səfərlərimiz zamanı da gördük. İnsanlar pakistanlı olduğumuzu biləndə xüsusi qonaqpərvərlik, hörmət və səmimiyyət nümayiş etdirirdilər. Əgər Azərbaycandakı təcrübəmi vizual şəkildə təsvir etməli olsaydım, onu yalnız akademik əməkdaşlıqdan ibarət deyil, həm də insani istilik, mədəni yaxınlıq və qarşılıqlı hörmət üzərində qurulmuş canlı bir körpü kimi təsvir edərdim. Bu dövr mənə göstərdi ki, elmi əməkdaşlıq ən məhsuldar şəkildə yalnız səmimi insani münasibətlərlə müşayiət olunduqda inkişaf edir. Mən postdoktorantura tədqiqatımı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında həyata keçirmək şərəfinə nail oldum. Akademiya humanitar və təbiət elmləri, eləcə də mədəni araşdırmalar sahəsində regionun aparıcı elmi mərkəzlərindən biridir və beynəlxalq akademik əməkdaşlığa xüsusi önəm verir. Humanitar elmlər sahəsində Azərbaycanda postdoktorantura proqramını tamamlayan ilk pakistanlı olaraq fəaliyyət göstərdim. Elmi rəhbərim, professor Könül Bünyadzadə, mənə hərtərəfli dəstək göstərdi, müxtəlif universitet, kitabxana və muzeylərə səfərlər etməyə təşviq etdi, Azərbaycan dilini və zəngin mədəni irsi öyrənməyimə yardım etdi. Onun mentorluğu təkcə elmi fəaliyyətimi gücləndirmədi, həm də Pakistan və Azərbaycan akademik icmaları arasında körpü rolunu oynadı. Akademik yolumda mühüm rol oynayan digər şəxs isə hazırda Akademiyanın prezidenti olan, akademik İsa Həbibbəylidir. Onun dəstəyi ilə Akademiyada ilk Pakistan–Azərbaycan beynəlxalq konfransı təşkil olundu və Urdu kitab guşəsi yaradıldı. Gəncəyə və Nizami Gəncəvi məqbərəsinə səfərim də unudulmaz oldu. Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində böyük şairin həyat və yaradıcılığı ilə yaxından tanış olmaq mənə ədəbiyyatla tarixi-mədəni məkanın vəhdətini dərindən hiss etdirdi. Bu dövr yalnız elmi nəticələr baxımından deyil, həm də mədəni anlaşma, institusional əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmətin gücləndirilməsi baxımından həyatımda dönüş nöqtəsi oldu.
- Azərbaycan–Urdu Tədqiqat Mərkəzinin yaradılması ideyası necə yarandı və bu yolun ən çətin mərhələsi nə oldu?
-Bu ideya Azərbaycan və Pakistan arasında mövcud tarixi, mədəni və ədəbi yaxınlığa baxmayaraq, xüsusilə Urdu dili sahəsində sistemli akademik əməkdaşlığın yetərli səviyyədə olmaması müşahidəsindən yarandı. Ən çətin mərhələ intellektual ideyanı institusional reallığa çevirmək idi. Akademik razılıq əldə etmək, proqramları uyğunlaşdırmaq və davamlı əməkdaşlıq mexanizmi qurmaq səbr və uzunmüddətli dialoq tələb etdi.
- Azərbaycanda və digər ölkələrdə fəaliyyət göstərmək Pakistan akademik mühiti ilə bağlı baxışınızı necə dəyişdi?
-Azərbaycan, Türkiyə, BƏƏ, Malayziya və digər ölkələrdəki təcrübə Pakistan akademik mühitinə həm qürur, həm də tənqidi baxışla yanaşmağıma səbəb oldu. Pakistan zəngin intellektual irsə malikdir, lakin beynəlxalq əməkdaşlıq, tədqiqat mobilliyi və redaksiya standartlarının gücləndirilməsi vacibdir.
- Sufi ədəbiyyatı və sülh mövzuları sizin üçün yalnız akademik maraqdır, yoxsa şəxsi həyat fəlsəfəsidir?
- Sufi ədəbiyyatı mənim üçün yalnız elmi maraq sahəsi deyil, həm də həyat fəlsəfəsidir. Pakistan sufi irsi ilə zəngindir; Lahor şəhəri Əli Hacveri (Data Gənc Bəxş), Multan isə Bəhaəddin Zəkəriyyə ilə bağlıdır. Azərbaycanda isə Nizami Gəncəvinin irsi böyük təsirə malikdir. Onun yaradıcılığı humanizm və mənəviyyatın təcəssümüdür. Bu dəyərlər mənim akademik və şəxsi həyatımın ayrılmaz hissəsidir.
- Azərbaycan və Pakistan arasında təhsil və mədəni əlaqələr sahəsində hansı addımları görmək istərdiniz?
-Strukturlaşdırılmış mübadilə proqramları, birgə tədqiqat layihələri, ortaq konfranslar və dil proqramları prioritet olmalıdır. Universitetlər birgə tədqiqat mərkəzləri və rəqəmsal arxivlər yarada bilərlər.
- Redaktorluğu necə qiymətləndirirsiniz?
-Redaktorluq yüksək məsuliyyət tələb edən peşədir. Redaktor akademik standartların qoruyucusudur. Elmi dürüstlüyü təmin etmək, rəy mexanizmini düzgün qurmaq və keyfiyyət balansını qorumaq əsas vəzifələrdəndir.
- Gələcək alim və yazıçılara ən vacib tövsiyəniz nədir?
- İntellektual dürüstlük, etik məsuliyyət və davamlı öyrənmə əsas prinsip olmalıdır. Geniş oxuyun, məsuliyyətlə yazın və məqsədyönlü fəaliyyət göstərin. Əsl elmi və ədəbi irs nüfuzdan deyil, dəyərdən doğur.
Turqut Ansari
13:15 27.02.2026
Oxunuş sayı: 673
