Xaricdə olsam da, Azərbaycanı hər zaman ürəyimdə daşıyıram - MÜSAHİBƏ

Diaspora - bir xalqın öz vətənindən kənarda da kök salması, amma ruhən torpaqdan qopmamasıdır. Harada yaşamasından asılı olmayaraq, dilini, tarixini, adət-ənənəsini yaşadan, milli kimliyini gündəlik həyatının bir parçasına çevirən insanların görünməz, amma möhkəm körpüsüdür diaspora. Müasir dövrdə diaspora təkcə nostalji hisslər deyil, həm də mədəni, ictimai və strateji gücdür. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar ölkəmizin səsini beynəlxalq müstəviyə daşıyır, həqiqətlərin çatdırılmasında, milli maraqların müdafiəsində, mədəniyyətimizin tanıdılmasında fəal rol oynayırlar. Onların fəaliyyəti sübut edir ki, vətən anlayışı coğrafiya ilə məhdudlaşmır - vətən insanın daşıdığı kimlikdir. Azərbaycan diasporu bu baxımdan həm ənənəyə söykənən, həm də gələcəyə baxan bir fenomendir. Bir tərəfdən milli bayramlar, anım günləri, mədəni tədbirlər vasitəsilə tarixi yaddaş qorunur, digər tərəfdən isə təhsil, elm, texnologiya və incəsənət sahələrində əldə olunan beynəlxalq təcrübə Vətənə doğru axır. 

Crossmedia.az bildirir ki, bu dəfəki müsahibimiz uzun illər Azərbaycanda ali təhsil sahəsində fəaliyyət göstərmiş, hazırda isə İngiltərədə yaşayan azərbaycanlı mütəxəssis Elnarə İsmayılovadır. Hazırda Elnarə İsmayılova Cambridge Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Arxeologiya və Antropologiya Muzeyində çalışır. Fəaliyyəti əsasən xarici ziyarətçilərlə iş, tarixi və mədəni eksponatların elmi əsaslarla təqdim olunması, müxtəlif ölkələrdən gələn qonaqlarla maarifləndirici ünsiyyətin qurulmasını əhatə edir. O, bu prosesdə Azərbaycanı təmsil etməyi, ölkəmizin tarixi, mədəniyyəti və dəyərləri haqqında məlumat verməyi xüsusi missiya kimi qəbul edir. Eyni zamanda Elnarə İsmayılova Qarabağ Məktəbinin fəaliyyətində aktiv iştirak edir, övladlarının milli ruhda böyüməsinə, ana dilini və Azərbaycan dəyərlərini qorumasına xüsusi önəm verir. Bu mövzu ətrafında xaricdəki azərbaycanlımız Elnarə xanıma suallar ünvanladıq. Həmin suallar nəticəsində hazırladığımız müsahibəni sizlərə təqdim edirik.

-Qarabağ məktəbi siz və övladlarınız üçün nəyi ifadə edir?

-Qarabağ məktəbi ilə ilk dəfə Xocalı faciəsinin anım günü tanış olduq. Məhz faciə ilə bağlı London şəhərində böyük tədbir təşkil olunmuşdu. Birləşmiş Krallığın bir sıra şəhər və qəsəbələrindən Azərbaycanlı tələbələr, xarici qonaqlar, müxtəlif sahələrin insanları iştirak edirdi. Biz də öz övladlarımızla birgə tədbirdə iştirak edərək ölkəmizə dəstək olmağa çalışırdıq. Bu zaman azyaşlı bir sıra uşaqların iştirakı məni cəlb elədi və öyrəndim ki, burada Qarabağ məktəbi adı altında fəaliyyət göstərən bir məktəb var. Nəticədə mən də öz övladlarımı dərhal həmin məktəbə qeydiyyatdan keçirtdim. Xaricdə yaşayan həmyerlilərimiz daha yaxşı bilər ki, bu kimi mərkəzlər uşaqların milli ruhda böyüməsi, onların ana dilini unutmaması və dəyərlərə hörmətlə yanaşması üçün vacibdir. Biz musiqi dərslərinə qoşulsaq da Azərbaycan dili, Azərbaycan tarixi, Azərbaycan coğrafiyası və s. kimi fənnlər tədris olunur. Əlbəttə gələcək üçün vətənpərvər uşaqların yetişdirilməsində bu kimi dərslərin rolu olduqca böyük və danılmazdır. Həmçinin məktəblə birlikdə bir sıra layihələrin təşkilində, konsertlərin hazırlanmasında, çıxışların formalaşdırılmasında da yaxından iştirak edirik. 

-Azərbaycanda uzun illər ali təhsil sahəsində çalışmısınız. Azərbaycan və İngiltərə təhsil sistemləri arasında hansı əsas fərqləri görürsünüz? Cambridge şəhərini məhz təhsil baxımından seçməyinizin səbəbi nə oldu?

-Azərbaycan və İngiltərə təhsil sistemlərinin bənzər və fərqli cəhətləri çoxdur. İngiltərə təhsil sisteminin fərqli cəhətləri uşaqların daha çox saat dərsdə qalması ilə başlayır. Məktəbdə keçən dövr müddətində bütün yazı və oxu işləri adətən orada edilir. Xüsusən ibtidai sinif müddətində (burada məktəbəqədərdən 6-cı sinifə qədər) evə gündəlik oxu kitablarından başqa adətən heç bir dərs yaxud dərs vəsaiti verilmir. Məktəblər uşaqları məktəbə aid olan bütün vəsaitlərlə tam təmin edirlər. Qismən eynisini Azərbaycanda da görmək mümkündür. Çünki bizdə də təhsilə aid dərsliklərin hamısı dövlət tərəfindən qarşılanır. Öyrənmə metodikasında olan prosesə diqqət yetirsək bütün məsələlər sanki daha ləng edir. Adi vurma cədvəlini birinci sinifdən öyrənməyə başlayan uşaq onu tam dördüncü sinifə qədər davam etdirir. Bizdə isə uşaqların öyrədilmə prosesi daha sürətli şəkildədir. Demək olar siniflərdə olan bütün uşaqlar ikinci sinifin sonunda artıq vurma cədvəlini mükəmməl bilirlər. Əslində biz Bakı kimi gözəl və təhlükəsiz şəhərdə yaşadığımız üçün və miqrant problemi yaşamadığımız üçün elə bilirik ki, bütün dünya ölkələri belədir. Çox təəssüflə deməliyəm ki, Birləşmiş Krallıq daxilində olan bütün şəhərlər yaxud qəsəbələr eyni statusu daşımır. Nəticədə tək təhsil səviyyəsi deyil, yerli vətəndaşların çox, sivil yaşam şərtlərinin daha yaxşı olduğu və təhlükəsiz formada yaşayışın təmin edildiyi şəhərləri tapmaq çətin məsələdir. Bütün bunları nəzərə alaraq biz də təhsil şəhəri olan Kembrici seçdik.

-Hazırda Cambridge Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən muzeylərdən birində çalışırsınız. Bu necə bir fəaliyyətdir? Bu haqqda nə demək istəyirsiniz?

-Bəli, hazırda Kembric Universitetiinin nəzində olan Arxeologiya və Antropologiya muzeyində fəaliyyət göstərirəm. Əslində özümün də bakalavr, magistr təhsilim məhz Turizm işinin təşkili ilə əlaqədardı. Eyni zamanda alimlik dərəcəmi də coğrafiya üzrə alsam da, dissertasiya işim yenə turizmlə bağlı olmuşdu. Ona görə gələn xarici qonaqlarla işləmək, tarixi əsaslara uyğun məlumat vermək və s. mənim əsas sahəmi təşkil edir. Xüsusən gələn qonaqlarla müzakirələr zamanı Azərbaycandan olduğumu daima qeyd edirəm. Əksəriyyəti tanıyır, bir sıra suallar verir və maraqlanırlar. Xüsusən ölkəmizə aid məlumatları vermək, orada işləyən şəxslərin Bakını tanıması, Azərbaycanın adət-ənənələri, kulinariyası barəsində məlumatlı olması mənim üçün qürurverici bir haldır. Yəni siz başqa ölkədə çalışsanız da, başqa mədəniyyəti tanıtmağa çalışsanız da sizin bir genetik bağlarınız mövcuddur. Hətta iş yoldaşım bu il Yaponiyaya uçarkən Bakı və Xəzərin üzərindən uçmuşdu. Xəzər dənizinin fotosunu çəkərək mənə gətirmişdi. İnanmıram ki, məni tanımasaydı belə bir hərəkət edərdi. Əslində ölkəsindən xaricə çıxan hər bir Azərbaycan vətəndaşı öz ölkəsinin üzüdür. Çox istəyirəm ki, bütün soydaşlarımız bunu ürəkdən hiss etsin və bunu mümkün yerə qədər tanıtım alətinə çevirsin.

-Könüllü proqramlara qoşulmaq qərarını necə verdiniz və bu sizə nələr qazandırdı?

-Buradakı könüllü proqramlar da çox çətin və kifayət qədər rəsmi prosedur tələb edən fəaliyyətdir. Yəni sizin hansısa bir proqrama qoşulmanız üçün eynən iş elanı kimi müraciət etməyiniz tələb olunur. Bəzən seçimlər də çox qəliz olur. Mənim qatıldığım könüllü proqramı elə həmin muzeyin nəzdində fəaliyyət göstərir. Bircə onu qeyd edim ki, bir il ərzində muzeydə könüllü olmaq üçün 4000 dən artıq şəxs müraciət etmişdi. Onlardan yalnız 70 nəfər həmin il üçün könüllü seçilərək proqrama dəvət olunmuşdu. Adətən seçilən şəxslər Kembric Universiteti, şəhərdəki digər kollec və məktəblərin müxtəlif səviyyələr üzrə tələbələri olur. Nəticədə siz eyni anda ingilis, fransız, alman, yapon, çinli və s. kimixalqların nümayəndələri ilə birgə çalışmalı olursunuz. Yenə də işin ən möhtəşəm tərəfi çox insan və çox tanış deməkdir. Sizin Azərbaycandan olduğunuzu eşidirlər, maraqlanırlar və bir sıra suallar ünvanlayırlar. Digər maraqlı tərəfi isə ölkəmizi keçirilən bir sıra beynəlxalq tədbirlərlə əlaqədar çox yaxşı tanıyırlar. Xüsusən Formula 1 avtomobil yarışları, Cop 29 beynəlxalq tədbirləri əksəriyyət tərəfindən izlənilirdi. Bunlarla bağlı mənə çoxsaylı suallar ünvanlayırdılar. Elə bu zaman hiss edirsən ki, həqiqətən də sənin ölkən düzgün yoldadır və özünü beynəlxalq arenada tanıtmaq üçün düzgün istiqaməti seçmişdir.

-Qeyd etdiniz ki, yoldaşınız proqramçıdır. Onun proqramçı (Software Engineer) kimi fəaliyyəti ilə bağlı İngiltərədə hansı imkanları görürsünüz?

-Bəli, həyat yoldaşım İsmayılov İsmayıl hazırda Yelp şirkətində proqram təminatçısı kimi fəaliyyət göstərir. Şirtkərin Londonda yerləşməsinə baxmayaraq Kembrici sevdiyimiz üçün burada qalmaq qərarına gəldik. Əslində bu elə sahədir ki, coğrafi ərazinin çox da böyük əhəmiyyəti yoxdur. Buna baxmayaraq İngiltərədə proseslərin qoyuluşu, işə yanaşma, layihələrin idarəolunması tamamilə fərqlidir. Bu baxımdan İngiltərədəki iş həyatı kifayət qədər yeni təcrübələr qazandırır, digər tərəfdən isə ölkənin beyin mərkəzlərindən biri olması çoxşaxəli inkişafa sövq edir. O, da bir Azərbaycanlı kimi işlədiyi beynəlxalq şirkətdə şərait yarandıqca öz ölkəsinin tanıtımını aparmağa çalışır. Digər tərəfdən isə həyat yoldaşım öyrəndiyi əksər məlumatları Azərbaycandakı bir sıra yoldaşları, həmkarları və köhnə kolleqaları ilə  bölüşür. Bu kimi informasiyaları adətən online keçirilən görüşlərlər təmin edirlər. Xüsusən hər Azərbaycana olan səfərimiz zamanı əksər şirkətlər onu qonaq qismində dəvət edərək müxtəlif sahələrlə bağlı fikirlərini alırlar. Ümumiyyətlə beynəlxalq təcrübələrin ölkəmizə gətirilməsi və digər ölkələrin işləmə mexanizmini tətbiq etmək bizi də inkişafa təşviq edir.

-Xaricdə yaşayan bir azərbaycanlı kimi ölkənizə dəstək ola bilirsinizmi? Bunun üçün nələr edirsiniz?

-Hazırda xaricdə yaşayan bir azərbaycanlı kimi təşkil olunan bütün dövlət tədbirlərində həqiqətən iştirak etməyə çalışırıq. Bunu yalnız mən və yoldaşım etmir, eyni zamanda 9 və 6yaşlarında olan azyaşlı qızlarım da prosesdə aktiv iştirak edirlər. Azərbaycanın İngiltərədəki səfirliyi və diaspora ilə daima əlaqələrimiz var. Xüsusən ötən il Kembric şəhərində beynəlxalq Novruz tədbiri təşkil olunmuşdu və biz də ailə üzvlərimizlə birlikdə Azərbaycanın milli geyimlərini geyinərək prosesdə yaxından iştirak etdik. Çünki bir sıra ölkələr öz milli geyimləri ilə təşrif buyurmuşdu. Əgər siz xaricdə yaşayırsınızsa mütləq evinizdə hər kəsin bir milli geyimi olur. Bilirsiniz belə amillər çox xırda görünsə də ölkə mədəniyyəti və incəsənətinə təmənnasız yardımdır. Həmçinin özümün aktiv fəaliyyət göstərən Instagram hesabım var. Oradan bir sıra maarifləndirmə işləri aparıram. Xüsusən təhsil və dünyagörüşü ilə bağlı məlumatları bölüşməyi sevirəm.

- Azərbaycan Respublikasının diaspora dəstəyini necə qiymətləndirirsiniz?

Hazırkı fəaliyyətlərini nəzərə alaraq çox yaxşı qiymətləndirirəm. Çünki Azərbaycanın tanıtımı, vətəndaşların ümumi məsələlərini həqiqətən nəzərə almağa çalışırlar. Diaspora olaraq bir sıra dövlət və milli tədbirlərin hamısı qeyd olunur. Hər biri ilə əlaqədar toplantılar, ümumi müzakirələr keçirdilir. Əslində ölkə xaricində insanları bir yerə yığmaq yaxud onlarla nələrisə Vətən naminə təşkil etmək çox çətin prosesdir. Çünki hər kəsin şəxsi və məişət problemləri mövcuddur. Zaman azdır və burada sizin ailənizə dəstək olacaq alternativ insanlar mövcud deyil. Ona görə hər şeyi siz özünüz və məhz siz etməlisiniz. Amma bütün bunlara baxmayaraq həmin şəxslərin hamısı xüsusi günlərdə, əsasən də anım günlərində daima intensiv fəaliyyət göstərir, lazım olan bütün məlumatları hamıya çatdırmağa çalışırlar. Sonuncu dəfə elə məhz bizim uşaqların da iştirakı ilə Londonda böyük tədbir təşkil olunmuşdu və Bakıdan da incəsənət nümayəndələri təşrif buyurmuşdu. Bu kimi tədbirlərin əksəriyyətində xarici nümayəndələr və bir sıra digər ölkələrin vətəndaşları da iştirak edirlər.

Sevinc Yarməmmədova