BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsi ilk dəfə bir dövləti soyqırımda təqsirli bilib
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) məhkəmə orqanı olan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi Myanmanın 2017-ci ildə müsəlman rohinca azlığına qarşı soyqırım törətdiyini müəyyən edib. Qərar beynəlxalq hüquq tarixində ilk dəfə bir dövlətin soyqırım cinayətinə görə birbaşa məsuliyyətli tanınması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə “Gazeta.ru” məlumat yayıb.
Noyabrın 19-da Haaqada keçirilən iclasda məhkəmə Qambiyanın Myanmaya qarşı qaldırdığı iddia üzrə yekun qərarını açıqlayıb. Məhkəmənin sədri Yuji İvasavanın rəhbərlik etdiyi hakimlər heyəti Myanmanın Rakhayn ştatının şimalında yaşayan rohincalara qarşı 2017-ci ildə həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar zamanı soyqırım törədildiyini təsdiqləyib.
Qərar 15 hakimdən doqquzunun lehinə, altısının isə əleyhinə səs verməsi ilə qəbul olunub.
Məhkəmənin müəyyənləşdirdiyinə görə, Myanmanın təhlükəsizlik qüvvələri 2017-ci il əməliyyatları zamanı minlərlə rohinca mülki şəxsi öldürüb, genişmiqyaslı cinsi zorakılıq və uşaqlara qarşı ağır zorakılıq aktları törədib. Həmçinin yaşayış məntəqələrinə hücumlar edilib, kəndlər dağıdılıb və əhali yaşadığı əraziləri tərk etməyə məcbur olub.
Hakimlər bu əməllərin rohinca qrupunun əhəmiyyətli hissəsini məhv etmək niyyəti ilə həyata keçirildiyi qənaətinə gəliblər. Məhkəmə Myanmanın yalnız soyqırımın qarşısını almaq öhdəliyini yerinə yetirmədiyini deyil, həm də cinayətdə iştirak edən şəxslərin cəzalandırılması üçün lazımi tədbirlər görmədiyini müəyyən edib.
Bununla yanaşı, Myanmanın soyqırım cinayətlərinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiyanın tələblərinə uyğun qanunvericilik qəbul etmək öhdəliyini də pozduğu bildirilib. Məhkəmə 2020-ci ildə verdiyi müvəqqəti qərarla müəyyənləşdirilən sübutların qorunması öhdəliyinin yerinə yetirilmədiyini də qeyd edib.
Qərara əsasən, Myanma soyqırımın qarşısının alınması ilə bağlı qanunvericiliyini beynəlxalq konvensiyanın tələblərinə uyğunlaşdırmalı, 2017-ci il əməliyyatları zamanı cinayət törətməkdə şübhəli bilinən şəxslərlə bağlı dərhal və səmərəli araşdırmalar aparmalı, zərurət yarandıqda onları mühakimə etməli və cəzalandırmalıdır.
Məhkəmə, həmçinin rohincaların hüquqlarının bərpası məsələsinə toxunub. Myanma ölkəni tərk etməyə məcbur olmuş insanların təhlükəsiz, könüllü və ləyaqətli şəkildə geri qayıtması, ailələrin birləşdirilməsi və zərərçəkənlərə kompensasiya ödənilməsi üçün tədbirlər görməlidir.
Kompensasiyanın məbləği və ödənilmə qaydası isə məhkəmə prosesinin növbəti mərhələsində müəyyənləşdiriləcək. Myanma görülən tədbirlər, o cümlədən kompensasiya və bərpa məsələləri ilə bağlı iki il ərzində məhkəməyə hesabat təqdim etməlidir.
Qeyd edək ki, Qambiya 2019-cu il noyabrın 11-də Myanmaya qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində iddia qaldırıb. Ölkə Myanmanın rohinca müsəlmanlarına qarşı həyata keçirdiyi əməliyyatlarla 1948-ci il tarixli Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiyanı pozduğunu iddia edib.
Myanma tərəfi isə ittihamları rədd edərək, 2017-ci ildəki hərbi əməliyyatların silahlı qruplaşmaların hücumlarına cavab olaraq həyata keçirilən antiterror tədbirləri olduğunu müdafiə edib.
Həmin əməliyyatlardan sonra 730 mindən çox rohinca Banqladeşə sığınmağa məcbur olub. Hazırda da yüz minlərlə insan qaçqın düşərgələrində yaşayır və onların təhlükəsiz şəkildə doğma torpaqlarına qayıtması beynəlxalq ictimaiyyətin əsas humanitar problemlərindən biri olaraq qalır.
Xatırladaq ki, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qərarı dövlətin beynəlxalq hüquq üzrə məsuliyyətini müəyyən edir. Bu qərar ayrı-ayrı şəxslərin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi ilə bağlı hökm deyil. Bununla belə, Myanma məhkəmənin müəyyən etdiyi beynəlxalq öhdəlikləri yerinə yetirməlidir.
23:59 19.11.2026
Oxunuş sayı: 53