Elm və təhsil

Müəllimlik – insanın gələcəyinə toxunan peşə

Müəllimlik hər zaman ən şərəfli və ləyaqətli peşələrdən biri olub. Lakin düşünürəm ki, müasir dövrdə müəllim olmaq əvvəlki illərlə müqayisədə daha çətin, daha ağır və daha böyük məsuliyyət tələb edən bir missiyaya çevrilib. Çünki müəllim artıq yalnız dərs deyən, müəyyən proqramı şagirdə çatdıran insan deyil. Müəllim eyni zamanda uşağın xarakterinin, dünyagörüşünün, düşüncə tərzinin və gələcək həyat yolunun formalaşmasına təsir edən insandır.

Bu gün gənclər müxtəlif peşələrə maraq göstərirlər. Həkim, hüquqşünas, mühəndis, proqramçı, biznesmen olmaq istəyənlərin sayı kifayət qədərdir. Amma söhbət müəllim olmaqdan gedəndə insan sanki iki dəfə düşünür. Çünki müəllimlik sadəcə bir ixtisas seçimi deyil. Bu peşənin arxasında çox böyük mənəvi məsuliyyət dayanır.

Bir müəllim hər gün özündən nələrsə verir. Bəzən biliyindən, bəzən enerjisindən, bəzən səbrindən, bəzən isə sözün həqiqi mənasında canından və qanından. Müəllim illərlə qazandığı biliyi müəyyən, məhdud dərs saatları ərzində qarşısında oturan şagirdə ötürməyə, onun potensialını görməyə və həmin uşağın hansısa sahədə bir addım irəli getməsinə kömək etməyə çalışır.

Bəzən müəllimin bir cümləsi illərlə şagirdin yaddaşında qalır. Bəzən müəllimin ona göstərdiyi inam bir uşağın özünə olan münasibətini tamamilə dəyişir. Bəzən də heç kimin fərq etmədiyi bir istedadı ilk görən məhz müəllim olur.

Həkimlər insanların həyatını xilas edirlər. Bu, şübhəsiz ki, ən böyük və ən müqəddəs missiyalardan biridir. Müəllimlər isə insanların necə bir həyat yaşayacağına təsir edirlər. Onların seçəcəyi peşəyə, düşüncə tərzinə, dünyaya münasibətinə, özünə inamına və bəzən bütöv gələcəyinə toxunurlar.

Məhz buna görə müəllimin məsuliyyəti yalnız “dərsi yaxşı izah etmək”lə bitmir.

Qarşımızda oturan hər bir şagird ayrı bir dünyadır. Birinin ailəsində problemlər ola bilər, digəri özünə inanmaya bilər, biri çox istedadlı olduğu halda bunu göstərə bilməz, digəri uğursuzluq qorxusu yaşaya bilər. Müəllim bütün bunları hiss etməli, uşağın psixoloji vəziyyətini nəzərə almalı və ona uyğun yanaşma tapmalıdır.

Bu gün müasir dünyanın ən çox müzakirə etdiyi məsələlərdən biri də süni intellektin gələcəkdə müəllimi əvəz edib-etməyəcəyidir. Texnologiya sürətlə inkişaf edir. Artıq süni intellekt bir neçə saniyə ərzində mövzunu izah edə, tapşırıqlar hazırlaya, səhvləri göstərə və böyük həcmdə məlumat təqdim edə bilir.

Amma müəllimlik heç vaxt yalnız məlumat ötürməkdən ibarət olmayıb.

Heç bir texnologiya müəllimin şagirdinə verdiyi enerjini, qayğını, inamı və mənəvi dəstəyi tam şəkildə əvəz edə bilməz. Çünki müəllim uşağın gözünə baxıb onun həmin gün dərsə hazır olmadığını hiss edə bilir. Səsinin tonundan onun narahat olduğunu anlayır. Bəzən dərsi bir neçə dəqiqəlik kənara qoyub həmin uşağın özünə inamını bərpa etməyə çalışır. Bəzən bir şagirdə “sən bunu bacaracaqsan” deməsi onun həyatında dönüş nöqtəsinə çevrilir.

Bunu heç bir proqram əvvəlcədən yazılmış alqoritmlə eyni mənəvi dərinlikdə verə bilməz.

Süni intellekt müəllimin güclü köməkçisi ola bilər. Təhsili daha rahat, daha əlçatan və daha effektiv edə bilər. Amma müəllimin yerini tutmaq başqa məsələdir. Çünki müəllimlik bilikdən əvvəl insan münasibətidir.

Müəllim qarşısındakı uşağa sadəcə fənn öyrətmir. O uşağın içində gələcəkdə kiminsə həyatını xilas edəcək həkimi, böyük layihələr quracaq mühəndisi, ədaləti qoruyacaq hüquqşünası, yeni texnologiyalar yaradacaq proqramçını, gələcək nəsilləri yetişdirəcək başqa bir müəllimi formalaşdırır.

Bəlkə də buna görə müəllim əməyinin nəticəsini hər zaman dərhal görmək mümkün deyil. Bu gün sinifdə deyilən bir sözün nəticəsi on il sonra, iyirmi il sonra həmin şagirdin həyatında görünə bilər.

Müəllimlik elə bir peşədir ki, insan orada yalnız işləməz — özündən bir parça qoyar.

Hər şagirdə bir az biliyini, bir az səbrini, bir az sevgisini, bir az da öz həyatından zamanını verər.

Və illər keçəndə müəllimin ən böyük qazancı aldığı maaş, tutduğu vəzifə və ya sahib olduğu titul olmur. Onun ən böyük qazancı bir zamanlar qarşısında şagird kimi oturan insanların həyatda öz yerini tapdığını görməkdir.

Bəlkə də məhz buna görə müəllimlik sadəcə peşə deyil.

Müəllimlik insan yetişdirmək məsuliyyətidir.

İnsan yetişdirmək isə dünyadakı ən ağır, ən məsuliyyətli və ən ləyaqətli missiyalardan biridir.

Ingla School Baku-nun direktoru

Əzizə Fətullayeva