Qrenlandiya razılaşması dəyişdi - NATO və ABŞ arasında qarşıdurma
ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya arasında Qrenlandiyanın təhlükəsizliyi ilə bağlı saziş üzrə razılığın əldə edildiyi açıqlanıb. ABŞ Prezidenti Donald Tramp sazişin Vaşinqtona Qrenlandiyanın təhlükəsizliyi və digər ehtiyacları üzərində daimi nəzarət imkanı verdiyini bildirib. Bununla yanaşı, sazişin tam mətni hələ açıqlanmayıb və sənədin ABŞ-nin Qrenlandiyadakı hərbi mövcudluğuna hansı əlavə imkanlar verəcəyi ilə bağlı bir sıra detallar qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Danimarka tərəfi isə sazişin Qrenlandiyanın suverenliyinə hörmət etdiyini və Arktikanın təhlükəsizliyini gücləndirməyə xidmət edəcəyini açıqlayıb. Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lökke Rasmussen bildirib ki, gələcəkdə Arktikada təhlükəsizlik yalnız Danimarka və ABŞ-nin məsuliyyəti olmayacaq və NATO-nun rolu daha da artacaq. NATO da razılaşmanı Arktikada təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından alqışlayıb.
Mövzu ilə bağlı politoloq Aydın Quliyev Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib: “Amerika ilə Danimarka arasında Qrenlandiya üzrə hansısa bir sazişin imzalanacağı ilə bağlı xəbərlər dolaşır. Dünya mətbuatında bu sazişin mətn etibarilə artıq hazır olduğu da deyilir. Amma sazişin mətni hələlik geniş dünya ictimaiyyətinə, hətta bir çox diplomatik dairələrə belə açıqlanmayıb. Ona görə də bu sazişdə Danimarkanın və Amerikanın Qrenlandiya üzərindəki səlahiyyətlərinin nə kimi formada bölüşdürüləcəyi və yaxud da razılaşdırılacağı hələlik məlum deyil. Lakin Qrenlandiya ilə bağlı imzalanmış bu sazişin Arktika təhlükəsizliyi məsələsində NATO-nun fəaliyyətini gücləndirəcəyini söyləmək mümkünsüzdür. Ona görə ki, NATO zatən, hətta belə sazişsiz də Arktikanın təhlükəsizliyində maraqlı olan bir təşkilatdır. Hər kəs bilir ki, bu gün Arktika uğrunda bir tərəfdən NATO, o biri tərəfdən Rusiya və Çin arasında çox kəskin mübarizə və rəqabət gedir. Hətta belə sazişin Amerika və Danimarka arasında imzalanması baş verməsə də, Arktika uğrunda rəqabət NATO ölkələri üçün və Danimarkanın özü üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə də imzalanması gözlənilən bu sazişi Arktikanın müdafiəsində və təhlükəsizliyinin qorunmasında Amerikanın daha da aktivləşməsinin yeni bir mərhələsi kimi qəbul etmək düzgün deyil. Dediyim kimi, Arktikanın təhlükəsizliyinin qorunmasında həm NATO, həm də NATO-nun hələlik üzvü olan Amerika eyni dərəcədə məsuliyyətli və cavabdehdir. Sadəcə hiss olunur ki, NATO daxilində birlik xatirinə Danimarka və NATO-nun digər üzvləri ABŞ-a, Trampa sadəcə olaraq güzəştə gediblər. Yəni bu sazişin Qrenlandiya üzərində Danimarkanın suverenliyinin hər hansı bir formada məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxaracağı inandırıcı deyil. Çünki buna Danimarka razı olmaz. Qorxulu bir presedent yarada biləcəyi nöqteyi-nəzərindən NATO-nun digər Avropa üzvləri də buna razılaşa və Qrenlandiya üzərində suverenliyin hansısa hissəsinin Amerikaya verilməsini qəbul edə bilməzlər".
Ekspert qeyd edib ki, amma eyni zamanda məlum olan şərtlərdən biri Danimarkanın Qrenlandiya üzərində onun suverenliyinə hər hansı bir formada xələl gətirə biləcək hərbi və iqtisadi investisiya layihələrinin həyata keçirilməsindən uzaq durmasıdır: "Belə bir maddənin sazişə salınmasını onlar qəbul etməyib. Bu şəraitdə Trampın “Artıq Qrenlandiya tam şəkildə bizim nəzarətimizdə olacaq” kimi bəyanatının hansısa məzmun daşıdığına təhlil vermək çox çətindir. Sadəcə qəti fikrim bundan ibarətdir ki, NATO-nun birliyi xatirinə Danimarka və digər NATO ölkələri Qrenlandiya məsələsində formal olaraq Amerikaya güzəştə gediblər. Ancaq bu güzəştin Qrenlandiyanın statusunu və onun üzərində Danimarkanın suverenliyini dəyişdirə biləcəyini gözləmirəm”.
Zeynəb Həsən
20:00 21.09.2026
Oxunuş sayı: 48
