Köçəryan və Sarkisyanı Azərbaycana gətirmək üçün xüsusi əməliyyat keçirilməlidir- Pənah Hüseynlə müsahibə
Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərində baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakim “Mülki Müqavilə” partiyasının qalib gəlməsi regionda yeni reallıqlar yaranıb. Məsələ burasındadır ki, Cənubi Qafqazda proseslərin inkişafı, o cümlədən Azərbaycanla normallaşma xeyli dərəcədə seçkilərin nəticəsindən asılı vəziyyətə düşmüşdü.
O da bəllidir ki, Ermənistandakı seçkilərin həm də xarici dairələrin, o cümlədən Rusiya ilə Qərbin mübarizə predmeti idi. Bu mənada “Mülki Müqavilə” partiyası təkcə rəqiblərinə yox, həm də onun hakimiyyətdən getməsini istəyən və bunun üçün çalışan qüvvələrə qalib gəldi.
Sabiq baş nazir, Azərbaycan Xalq Partiyasının keçmiş sədri Pənah Hüseyn bu barədə Crossmedia.az-a müsahibə verib:
- Ermənistandakı parlament seçkilərində baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakim “Mülki Müqavilə” partiyasının qalib gələcəyi gözlənilən idi?
- Əksəriyyət deyirdi ki, hakim partiya 60 faizə yaxın səs toplayacaq. Təxminən belə də oldu. Bu, gözlənilən idi. İndi konstitusiyanı dəyişmək üçün lazımi çoxluğun olmaması məsələsi müzakirə edilir. Bunun üçün lazımi səs toplanmayıb. Hətta belə konspiroloji iddialar var ki, Paşinyan bunu qəsdən edib. Hərçənd buna inanmıram. Onu da deyim ki, konstitusiya dəyişikliyi üçün başqa mexanizmlər də var.
- Bəzi analitiklərə görə, Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması üçün əsas məsələ Paşinyanın qalib gəlməsi idi. Sizcə, artıq əsas problemin həllini tapdığını düşünə bilərik?
- Çox əhəmiyyətli mərhələ geridə qalıb. Məlum olduğu kimi, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda Ermənistanla sülh sazişi paraflandı. İndi bu sülh sazişinin ratifikasiyası gündəmdədir. Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan da bildirib ki, artıq real sülh mövcuddur. Azərbaycan konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı müəyyən tərəddüdləri var. Dediyim kimi, konstitusiyanın dəyişdirilməsi üçün başqa mexanizmlər var. Ermənistanda korrupsiya faktları ilə bağlı olaraq müxalifət partiyalardan birinin və ikisinin ləğv olunması da mümkündür. Mövcud vəziyyəti nəzərə alsaq, konstitusiyanın dəyişdirilməsini və sülh sazişinin imzalanmasını real hesab edirəm. Hər halda proses davam edəcək. Birbaşa hərbi müdaxilə və ya Paşinyana qarşı terror olmasa, sülh tamamilə realdır. Əlbəttə, bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyi ciddi rol oynayacaq.
- Rusiyanı nəzərdə tutursunuz?
- Rusiya Prezidenti Vladimir Putin hələ də Paşinyanı təbrik etməyib. Amma düşünmürəm ki, Moskva seçkilərin nəticəsini tanımadığını elan etsin...
- Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev bu günlərdə Ermənistanda səfərdə oldu, bu ölkənin Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanla görüşdü. Siz bu səfəri necə qiymətləndirirsiniz?
- Ermənistan şərhçiləri bunu seçkilərdən sonra ilk xarici rəsminin ölkəyə səfəri kimi qiymətləndirirlər. Doğrudur ki, müxalifət bu səfəri iqtidara əleyhinə kampaniyada istifadə edir. Lakin səfər kimin nə deməyindən asılı olmayaraq ciddi hadisə idi. Bu səfər göstərir ki, Azərbaycan da seçkilərin nıəticəsindən məmnundur. Bu mənada fors- major hadisə olmasa, sülh gündəliyinin davam edəcəyini düşünürəm. Artıq Ermənistan müxalifəti də bunu təsdiqləyir. Əlbəttə, proses Türkiyə ilə koordinasiyalı şəkildə davam etdirilir.
- Tutalım, sülh sazişi imzalandı. Onda Qərbi Azərbaycan məsələsi necə olacaq?
- Bu məsələni bizdə bəzən başqa cür şərh edirlər. Qərbi Azərbaycan tarixi Azərbaycandır. Bu, Ermənistana ərazisi iddiası kimi təqdim edilməməlidir. Ermənistanda da Azərbaycanı “Şərqi Ermənistan” kimi adlandıranlar var. Hərçənd mən bu iki məsələni eyniləşdirmək niyyətində deyiləm. Qərbi Azərbaycan institusional məsələdir. Bizdə bu məsələ ilə məşğul olan xüsusi qurum- Qərbi Azərbaycan İcması var. Həmçinin Prezident İlham Əliyev daxil olmaqla dövlət və hökumət nümayəndələri Qərbi Azərbaycanla bağlı məsələni danışıqlarda xüsusi səsləndirirlər. Bu məqam rəsmi siyasətin komponenti kimi təqdim edilir. Amma nə Paşinyan, nə də digər rəsmilər Şərqi Azərbaycanla bağlı danışmırlar. Bu baxımdan Qərbi Azərbaycan kifayət qədər strateji məsələdir və uğurla davam etdirilir. Təkrar edirəm ki, bizim ərazi iddiamız yoxdur. Bu mənada Qərbi Azərbaycan məsələsi daha çox 300 minə yaxın qərbi azərbaycanlının geri qayıdışını nəzərdə tutur. Düşünürəm ki, bu məsələ sülh sazişində və ya hansısa əlavələrdə, bəlkə də, şifahi razılaşmalarda hansısa formada həllini tapa bilər. Lakin Qərbi Azərbaycan məsələsi rəsmi Bakının xarici siyasətində mühüm vektorlardan biri kimi qalacaq. Düşünürəm ki, regionda kommunikasiyaların açılması Qərbi Azərbaycan məsələsinin həllində də rol oynaya bilər. Fikrimcə, bu məsələ Azərbaycanın xarici siyasətində hələ uzun müddət gündəlikdə qalacaq.
- İndi ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də Ermənistanın keçmiş Prezidenti, Xocalı qatili Robert Köçəryanın Azərbaycana təhvil verilməsidir. Bu ehtimalı necə qiymətləndirirsiniz?
- Azərbaycan hakimiyyətə Azərbaycan xalqına qarşı bəşəri cinayətlər törətmiş terrorçuların- keçmiş prezidentlər Robert Köçəryanla Serj Sarkisyanın Azərbaycan məhkəməsi qarşısında dayanmasına nail olmalıdır. Bu, çox ciddi məsələdir və bu məsələdən imtina etmək olmaz. Onların törətdiyi cinayətlərlə bağlı Azərbaycan qanunvericiliyində hansısa əfv, amnistiya və s. nəzərdə tutulmayıb. Odur ki, prosesin davam etdirilməsinə ehtiyac var. Müəyyən siyasi məqamlarla bağlı olaraq onlar beynəlxalq axtarışa verilməyib, rəsmi cinayət işi açılmayıb. Çünki zaman- zaman – prezident olduqları dövrdə bəzi təmaslar baş tutub. Amma indiki şəraitdə, xüsusilə Azərbaycanda mühakimə olunmuş və barələrində ədalətli cəzalar çıxarılmış terrorçuların məhkəmə proseslərini də nəzərə alsaq, məncə, Baş Prokurorluq yeni tədqiqatlar aparmalıdır. Ortaya qoyulan fakt və dəlillər də göstərir ki, azərbaycanlılara qarşı cinayətlərdə Sarkisyan və Köçəryanın birbaşa iştirakı olub. İndi onlar haqlarında beynəlxalq axtarışın elan olunması, haqlarında cinayət işlərinin açılması zəruridir. O baxımdan adı çəkilən şəxslərin Azərbaycana gətirilməsi daim gündəlikdə olmalıdır. Üstəlik, nəzərə almaq lazımdır ki, işğal altında olduğu dövrdə Qarabağ narkomərkəzə çevrilmişdi. Bu prosesin başında Köçəryan və Sarkisyan dayanırdı. Bu məsələ daim gündəlikdə olmalıdır. Lazım gələrsə, xüsusi əməliyyat keçirmək və onları Azərbaycana gətirmək xüsusi xidmət orqanlarının vəzifə borcudur.
- Gələcəkdə etimad mühitinin daha da gücləndirilməsi üçün Ermənistan minalı ərazilərin xəritəsini Azərbaycana təhvil verə bilər?
- Rəsmi Bakının tələbi gündəlikdə qalmalıdır. Amma müharibələrdə belə hallar olur. Minalanma savaşların ən pis tərəflərindəndir. Topoqrafik nümunələr tələb edilməlidir. Lakin bu gün üçün etimad mühitini gücləndirməyin daha aktual yolları var.
- Məsələn?
- Ermənistanın hücum silahlarından imtinası, silahlanma ilə bağlı müəyyən öhdəliklər götürməsi və s. Həmçinin Ermənistanın Türk Dövlətləri Təşkilatında əvvəlcə müşahidəçi, gələcəkdə isə tamhüquqlu üzv kimi yer alması da mümkündür.
- Bəs Naxçıvanın Kərki kəndinin taleyi necə olacaq?
- Kərki Azərbaycan ərazisidir. Onun ərazi statusu məsələsi yalnız referendumla həllini tapa bilər. Başqa sözlə, buna ancaq Azərbaycan xalqı qərar verə bilər. Konstitusiyanın tələbi də budur. Bəllidir ki, Kərki mühüm strateji əhəmiyyətli ərazidir. Mən bu məsələdə dövlətin ortaya qoyduğu mövqeyə etimadın tərəfdarıyam. Əlbəttə, xalqın öz mövqeyini ifadə etmək hüququ var. Lakin təkrar edirəm ki, əldə edilmiş nailiyyətləri, xüsusilə son illər xarici siyasətdə müşahidə olunan peşəkar yanaşmanı nəzərə alsaq səlahiyyətli orqanların qəbul etdiyi qərara ictimai etimadın tərəfdarıyam. Hər halda Ermənistandakı bəzi ərazilərin də Azərbaycana qaytarılması müzakirə olunur. Məsələn, Başkənd məsələsi son vaxtlar xüsusi xatırladılır. Yəni prinsip etibari ilə ərazi mübadiləsi istisna deyil.
- Türkiyənin xarici işlər Hakan Fidan Ermənistandakı seçkilərin yekun nəticəsi elan olunandan dərhal sonra Rusiyaya səfər etdi, həmkarı Sergey Lavrovla görüşdü. Məlumata görə, tərəflərin müzakirə etdikləri əsas məsələ Cənubi Qafqazdakı durum olub. Necə düşünürsünüz, Moskva regional proseslərlə bağlı konstruktiv mövqe ortaya qoymasa, Ankaranın mövqeyi necə olacaq?
- Bu, ciddi səfərdir. Mühüm proseslər gedir. Cənubi Qafqazdakı proseslər, o cümlədən TRİPP marşrutu ilə bağlı Rusiyaya ciddi təzyiqlər göstərilir ki, “yaşıl işıq” yandırsın. O baxımdan Rusiyaya müəyyən təkliflərin edilməsi də mümkündür. Düşünürəm ki, görüşdə bu məsələlər ciddi müzakirə olunub. Sövdələşmələr gözləniləndir. Müzakirə etdiyimiz proseslər həm də Yaxın və Orta Şərqdə baş verənlərə təsir edir, Qara dəniz- Xəzər hövzəsini əhatə edir, Avrasiyadakı hadisələrin mühüm komponentidir. Həm Rusiya, həm də Türkiyə qeyd olunan regionlarda mühüm oyunçudur. Azərbaycan son illərdə, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra proseslərin obyekti yox, subyektidir. Ukraynadakı prosesləri nəzərə alsaq, Rusiya Türkiyə ilə strateji ziddiyətə getməz. Yəni tərəflər arasında Cənubi Qafqazla bağlı ciddi ziddiyətlərin olacağını düşünmürəm. Onu da xatırladım ki, bu günlərdə Şuşa Bəyannaməsinin beş ili tamam oldu. Həmin sənədə əsasən Azərbaycan və Türkiyə arasında qarşılıqlı müdafiə haqqında öhdəliklər var. Gözlənilən budur ki, Rusiya nəinki Azərbaycana, hətta Ermənistana da hərbi müdaxilə edərsə, Türkiyənin reaksiyası ilə qarşılacaq. Yəni Moskvanı Ankara və Tehrandan icazəsiz Cənubi Qafqazla bağlı radikal addım atmaz. Məndə ən çox narahatlıq doğuran məsələ regionla bağlı yeni İran – Rusiya razılaşmasıdır. Amma təkrar edirəm, Rusiya Ermənistana müdaxilə edərsə, bu, təkcə Ermənistana müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilməz. Azərbaycan özünün bu halda özünün müdafiə hüququndan istifadə edərək Naxçıvanın əsas hissəsi ilə Azərbaycan arasında birbaşa əlaqənin təmin olunması istiqamətində addım ata bilər. Türkiyə də, əlbəttə, səssiz qalmayacaq.
- Ermənistana təzminat tələbi iddiaları ilə razısınız?
- Bizim müvafiq dövlət qurumları işğal nəticəsində Azərbaycana dəymiş ziyanı hesablayıblar. Müəyyən məlumatlara görə, bu rəqəm 800 milyard dollardır. Bunun məlumatların müvafiq beynəlxalq qurumlara göndərilməsi istiqamətində də addımlar atılıb. Amma paraflanan sülh sazişində bu məsələ yoxdur. Baxmayaraq ki, daim gündəlikdədir. Ermənistanda iqtidar əleyhinə kampaniyanın əsas elementlərindən biri də bu idi- guya İrəvan Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi tanımaqla təzminata məsələsinə hüquqi əsas yaradıb. Lakin istənilən halda bu məsələ danışıqlar predmetidir və diplomatların işidir. Bütün hallarda xalqımızın haqqıdır ki, ona dəymiş ziyana görə təminat tələb etsin. Bu məsələdə də müvafiq qurumlara ictimai etimadın doğru seçim olduğunu düşünürəm.
16:18 19.06.2026
Oxunuş sayı: 61
