Neft ucuzlaşır: Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün hansı təhlükələr var?
Dünya enerji bazarında son günlər müşahidə olunan qiymət enişi Azərbaycanın əsas ixrac məhsullarından biri olan neftin dəyərinə də təsirsiz ötüşməyib. Belə ki, noyabrın 11-də “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin bir barelinin qiyməti 1,50 dollar və ya 1,49 faiz ucuzlaşaraq 99,40 dollar təşkil edib. Bununla da Azərbaycan neftinin qiyməti son dövrdə ilk dəfə 100 dollar psixoloji həddindən aşağı düşüb.
Qlobal bazarda neftin qiymətinin dəyişməsi isə bir sıra iqtisadi və siyasi amillərlə bağlıdır. Xüsusilə Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin azalması ilə bağlı gözləntilər, neft tədarükünün bərpası, hasilat və istehlak balansı, eləcə də ABŞ-ın enerji siyasəti qiymətlərin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir. Digər tərəfdən, beynəlxalq bazarlarda investorların gələcək tələb və təkliflə bağlı gözləntiləri də neftin bir barelinin dəyərində ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilir.
Bəs neftin qiyməti beynəlxalq bazarlarda hansı mexanizmlər əsasında müəyyənləşdirilir? Qiymətlərin enməsinə konkret olaraq hansı amillər təsir göstərir? Bu prosesdə geosiyasi hadisələrin və böyük neft istehsalçılarının qərarlarının rolu nə qədərdir? Azərbaycan neftinin qiymətinin 100 dollardan aşağı düşməsi ölkə iqtisadiyyatı, dövlət büdcəsi və enerji gəlirləri baxımından hansı nəticələr doğura bilər?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, "İqtisadiyyat və Hüquq" İctimai Birliyinin sədri Aqil Eyvazov qeyd edib ki, “Azeri Light” neftinin qiymətinin 100 dollardan aşağı düşməsini özlüyündə ciddi iqtisadi təhlükə kimi qiymətləndirilməməlidir: “Göstərilən 99,4 dollar noyabrın 11-nə aid qiymətdir və gündəlik azalma 1,49 faiz təşkil edib. Büdcə və ixrac gəlirləri baxımından əsas məsələ qiymətin il ərzində orta səviyyəsi və satılan neftin həcmidir. Qeyd olunan 65 dollarlıq büdcə hesablaması ilə müqayisədə mövcud qiymət əlverişlidir. Lakin aradakı fərqi birbaşa dövlət büdcəsinin əlavə qazancı saymaq olmaz. Faktiki gəlirlər hasilat və ixrac həcmindən, satış qiymətlərindən, xərclərdən və müqavilə üzrə gəlir bölgüsündən asılıdır. Həmçinin Ceyhanda FOB qiyməti ilə digər çatdırılma şərtləri üzrə qiymətləri müqayisə edərkən nəqliyyat və sığorta xərcləri nəzərə alınmalıdır. Qiymət azalması davamlı xarakter alarsa, neft ixracından valyuta daxilolmalarına və dövlətin neft gəlirlərinə təzyiq yarada bilər. Bununla belə, bir günlük dəyişiklik əsasında büdcə və ya manatın məzənnəsi barədə qəti nəticə çıxarmaq düzgün olmaz”.
Ekspert qeyd edib ki, ki, əsas yanaşma yüksək neft qiymətlərinin yaratdığı imkanlardan ehtiyatla istifadə etməkdir: “Müvəqqəti əlavə gəlirlər hesabına daimi xərc öhdəliklərini artırarkən ehtiyatlı davranılmalı, vəsaitlər iqtisadi ehtiyatların möhkəmləndirilməsinə, məhsuldar investisiyalara və qeyri-neft ixracının genişləndirilməsinə yönəldilməlidir. Azərbaycan üçün uzunmüddətli hədəf neftin qiymət dəyişmələrinin iqtisadiyyata və insanların rifahına təsirini azaltmaq olmalıdır”.
Ayhan
13:00 13.11.2026
Oxunuş sayı: 39
