Milli Musiqi Günü: Azərbaycanın musiqi ruhunun bayramı
Hər il 18 sentyabr Azərbaycanda xüsusi bir gün kimi qeyd olunur – Milli Musiqi Günü. Bu gün sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil, xalqımızın mədəni kimliyinin, ruhunun və tarixi yaddaşının təcəssümüdür. 1885-ci il sentyabrın 18-də Qarabağın Ağcabədi kəndində dünyaya göz açan dahi bəstəkar, musiqişünas, publisist, pedaqoq və ictimai xadim Üzeyir Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəylinin doğum günü ilə bağlıdır.
Bayramın yaranma tarixi və rəsmiləşməsi
Üzeyir bəyin ad gününün bayram kimi qeyd edilməsi ənənəsinin əsasını Maestro Niyazi qoymuşdur. Bəstəkarın vəfatından (1948) sonra Niyazi hər il bu günü xüsusi təntənə ilə qeyd edər, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) önündə minlərlə insan toplaşar, Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri bəstəkarın əsərlərini ifa edərdi.
1995-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev dahi bəstəkarın anadan olmasının 110 illik yubileyi ərəfəsində fərman imzalayaraq 18 sentyabrı Milli Musiqi Günü kimi rəsmiləşdirdi. O vaxtdan bu gün ölkə miqyasında qeyd olunur, konsertlər, sərgilər, elmi konfranslar və müxtəlif mədəni tədbirlər keçirilir.
Üzeyir Hacıbəyli – milli musiqimizin banisi
Üzeyir Hacıbəyli yalnız bəstəkar deyil, Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin, milli opera və operetta janrının banisidir. O, Şərqdə ilk operanın müəllifi kimi tarixə düşüb.
1908-ci il yanvarın 12-də (köhnə üslubla) Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında tamaşaya qoyulan “Leyli və Məcnun” operası yalnız Azərbaycanın deyil, bütün Şərqin opera tarixinin başlanğıcı oldu. Məhəmməd Füzulinin poeması əsasında yazılmış bu əsər muğam operası janrının təməlini qoydu. İlk tamaşada Məcnun rolunu Hüseynqulu Sarabski, Leyli rolunu isə aşpaz şagirdi Əbdürrəhim Fərəcov ifa etmişdi.
Bundan sonra Üzeyir bəy bir-birinin ardınca “Şeyx Sənan” (1909), “Rüstəm və Söhrab” (1910), “Şah Abbas və Xurşidbanu”, “Əsli və Kərəm” (1912), “Harun və Leyla” (1915) kimi muğam operalarını yaradıb.
Onun yaradıcılığının zirvəsi isə 1937-ci ildə tamaşaya qoyulan “Koroğlu” operasıdır. Bu əsər klassik opera formasına riayət edilməklə yazılmış ilk Azərbaycan operası hesab olunur və böyük sənətkarın ən kamil əsəridir.
Üzeyir Hacıbəyli eyni zamanda musiqili komediya janrının da banisidir: “Ər və arvad” (1909), “O olmasın, bu olsun” (1910) və dünya şöhrətli “Arşın mal alan” (1913). Sonuncu əsər 70-ə yaxın dilə tərcümə olunub, onlarla ölkədə tamaşaya qoyulub və bir neçə dəfə ekranlaşdırılıb.
O, 300-dən çox xalq mahnısını nota salıb, romanslar, kantatalar, fantaziyalar, marşlar və kamera əsərləri yazıb. Ən mühüm faktlardan biri isə odur ki, həm Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin, həm sovet Azərbaycanının, həm də müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət himnlərinin musiqisi Üzeyir Hacıbəyliyə məxsusdur.
Milli Musiqi Gününün müasir əhəmiyyəti
Bu gün sadəcə bir bəstəkarın yubileyi deyil. Bu, Azərbaycan xalqının musiqi irsinə, milli kimliyinə və mədəni müstəqilliyinə verilən yüksək qiymətdir. 2009-cu ildən etibarən hər il Üzeyir Hacıbəyliyə həsr olunmuş Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirilir. Festival Bakı ilə yanaşı, ölkənin müxtəlif şəhərlərində, o cümlədən Şuşa, Gəncə, Ağcabədi və digər yerlərdə konsertlər, tamaşalar, sərgilər və elmi tədbirlərlə davam edir.
2026-cı ildə XVIII Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı çərçivəsində Bakıda I Türk Dünyası Bəstəkarları Qurultayı da keçirilir. Bu, Üzeyir bəyin irsinin yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün türk dünyası üçün əhəmiyyətini bir daha göstərir.
Bu günün ruhu
Milli Musiqi Günü bizə xatırladır ki, musiqi sadəcə sənət növü deyil, xalqın ruhunun ifadəsidir. Üzeyir Hacıbəylinin əsərləri bu gün də dünyanın ən nüfuzlu səhnələrində səslənir, gənc nəsil onun irsi üzərində tərbiyə olunur. Şuşanın azad olunmasından sonra bu gün daha da xüsusi məna daşıyır – çünki Üzeyir bəyin vətəni, Qarabağın mədəniyyət paytaxtı artıq yenidən Azərbaycan musiqisinin mərkəzlərindən birinə çevrilib.
Bu gün hər bir azərbaycanlı üçün fəxr günüdür. Çünki biz Üzeyir Hacıbəyli kimi bir dühanı dünyaya bəxş etmişik. Onun musiqisi bizi birləşdirir, ruhumuzu yüksəldir və milli varlığımızı qoruyur.
18 sentyabr – Milli Musiqi Günü mübarək!
Qoy Üzeyir bəyin ölməz melodiyaları daim ürəklərimizdə səslənsin.
Nigar Xəlilli
13:00 18.09.2026
Oxunuş sayı: 40
