Müsabiqə qalibi: “Yüksəliş”ə xüsusi hazırlıq tələb olunmur
Artıq bir neçə ildir təşkil olunan “Yüksəliş” müsabiqəsi Azərbaycanda ciddi maraq doğurur. Müsabiqənin qaliblərindən bir çoxunun bu gün yüksək vəzifələrdə çalışması da layihənin kadrların seçilməsi və idarəetmə potensialının üzə çıxarılması baxımından əhəmiyyətini göstərir. Təkcə bu fakt onu deməyə əsas verir ki, “Yüksəliş” idarəetmə prosesində mühüm rol oynamaqla yanaşı, etibarlı və bacarıqlı kadrların müəyyənləşdirilməsinə də töhfə verir.
Crossmedia.az məsələnin aktuallığını nəzərə alaraq, “Yüksəliş hekayəsi” rubrikası çərçivəsində müsabiqə qalibləri ilə silsilə müsahibələri davam etdirir. Bu dəfəki müsahibimiz III “Yüksəliş” müsabiqəsinin qaliblərindən biri hazırda “Paşa Həyat” Sığortada çalışan Şamxal Cəmilzadədir.
– Hazırlıq mərhələsində sizə ən çox motivasiya verən nə idi?
– Açıq deyim, “Yüksəliş” elə bir müsabiqədir ki, burada xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Yəni “bir ay, iki ay, üç ay, beş ay hazırlaşdım və “Yüksəliş” müsabiqəsinə gedirəm” demək olmaz. Əhatə etdiyi sınaqlar o qədər genişdir ki, burada illər ərzində öyrəndikləriniz öz sözünü deyir. Ona görə də “spesifik bir hazırlıq mərhələsi keçmişəm” və ya “xüsusi nələrəsə hazırlaşmışam” demək əslində düzgün olmaz. Məndə isə belə bir proses olmuşdu: birinci “Yüksəliş” müsabiqəsində yarımfinala çıxmışdım, ikincidə finala, üçüncüdə isə qalib oldum. Bir növ, addım-addım irəlilədim. Hər dəfə keçmişdə etdiyim səhvlərə baxırdım. Hazırlıq sayıla biləcək belə bir məqam da var idi: “Yüksəliş”in çox yaxşı xüsusiyyətlərindən biri odur ki, orada qalib olub-olmamağınızdan asılı olmayaraq, sizə rəy – feedback verilir. Mən həmin rəylərə baxırdım, harada səhv etdiyimi, hansı istiqamətlərdə inkişaf etməli olduğumu təhlil edirdim. Bunları təkcə “Yüksəliş” üçün deyil, ümumiyyətlə şəxsi həyatımda inkişaf etdirməyə çalışırdım. Yəni yeganə hazırlıq kimi bunu demək olar: əvvəlki səhvlərimə diqqət yetirirdim.
– Müsabiqəyə hazırlıq zamanı hansı mövzularda daha çox çətinlik yaşadınız?
– Fərqli mərhələlər var və hər mərhələdə fərqli xüsusiyyətlər ölçülür. Məsələn, birinci mərhələ dünyagörüşünü, ikinci mərhələ riyazi-analitik düşüncə tərzini, üçüncü mərhələ – yarımfinal və final isə idarəetmə potensialını və bacarıqların formalaşıb-formalaşmadığını ölçür. Son mərhələlərə gəldikcə, təbii ki, iştirakçılar ələnə-ələnə gəldiyi üçün çətinlik də artır. Yaxşıların yaxşıları qalır və mərhələ getdikcə daha da mürəkkəbləşir. Ən son mərhələ daha gərgin və daha çətin olur. Hər kəs qalibiyyətə bir addım məsafədə olduğu üçün öz maksimumunu göstərməyə çalışır. Ona görə də ən çətin mərhələ, təbii ki, final mərhələsidir.
– Sizcə, müsabiqə iştirakçıların daha çox bilik səviyyəsini, yoxsa məntiqi və analitik yanaşmasını sınayır?
– Qeyd etdiyim kimi, bir neçə mərhələdən keçirsən və hər biri fərqli xüsusiyyəti yoxlayır. Bilik mərhələsi birinci mərhələdir. Deyərdim ki, orada dünyagörüşü və buna bənzər keyfiyyətlər sınanır. Amma digər mərhələlərin əksəriyyəti bilikdən daha çox analitik və məntiqi düşüncəyə əsaslanır. Təbii ki, bilik də lazımdır. Sistem elə qurulub ki, bunların hamısı olmalıdır. Bilik olmasa, birinci mərhələdən, analitik təfəkkür olmasa, ikinci mərhələdən, idarəetmə bacarığı olmasa, üçüncü mərhələdən, təcrübə olmasa, yarımfinaldan keçə bilmirsən. Hamısı vacibdir. Amma ən çox analitik düşünmə və idarəetmə bacarıqlarını vurğulayardım.
– “Yüksəliş” müsabiqəsində iştirak sizə hansı yeni bacarıqları qazandırdı?
– Bacarıqlar baxımından, yenə qeyd edirəm, “Yüksəliş” mərhələlər ərzində bizə peşəkar rəylər verirdi. Həmin rəylər vasitəsilə öz zəif tərəflərimi görür və onları inkişaf etdirməyə çalışırdım. Müsabiqə bunun üçün, həmçinin təcrübə qazanmaq baxımından yaxşı platforma yaradırdı. Qalib gəldikdən sonra isə artıq mentorlarla görüşlər başladı. Mentorlar, təbii ki, ölkəmizin ən təcrübəli, savadlı və yüksəkvəzifəli şəxsləridir. Onlar bizə öz rəylərini verirlər, biz də öyrənirik. Onlardan idarəetmə dərslərini əyani şəkildə mənimsəyirik. Başqa bir nüans da odur ki, biz iştirakçılar bir-birimizdən də öyrənirik. Hər bir qalibin spesifik xarakteri var və müxtəlif xüsusiyyətlərin kombinasiyası sayəsində uğur qazanır. Bir-birimizə baxır, kimdə hansı müsbət xüsusiyyət varsa, onu öyrənməyə çalışırıq.
– Bu təcrübədən sonra liderlik və idarəçilik anlayışınızda hansı dəyişikliklər baş verdi?
– Müsabiqədən əvvəl bəlkə də liderlik və idarəçiliyin nə olduğunu bu qədər detallı izah edə bilməzdim. Amma müsabiqə bunu çox gözəl şəkildə kompetensiyalara bölür. Həmin kompetensiyalar əsasında artıq bir insanın yaxşı lider və ya potensial lider ola biləcəyini dəyərləndirə bilirsən. Beynində analiz edirsən ki, məsələn, bu adamın liderlik xarizması var, bu adamın komandanı idarəetmə bacarığı var, bu adamda isə strateji düşünmə qabiliyyəti var. Yaxud hansısa zəif tərəfi varsa, onu da ayırd edə bilirsən. Yəni müsabiqədən əvvəl liderliyi kompetensiyalara bölmürdüm, amma “Yüksəliş” bunu daha detallı şəkildə görməyi öyrətdi.
– Müsabiqə zamanı sizi ən çox düşündürən və ya təəccübləndirən nə oldu?
– Təəccübləndirən, bəzən də təəssüfləndirən məqamlar oldu. Şadam ki, həmin iştirakçılar qalib olmadılar.
Bəzi iştirakçılar var idi ki, normalda çox yaxşı münasibətdə olduğun və ya müsbət tanıdığın insanlar idilər. Amma yarışma zamanı özlərini çox fərqli tərəfdən göstərdilər: destruktiv mövqe nümayiş etdirir, toksik mühit yaratmağa çalışır və digər neqativ hallar göstərirdilər. Buna təəccüblənirdim ki, belə bir şeyə nə ehtiyac var? Amma bu da bir dərsdir. Real həyatda da belə hallar olur. Hansısa iclaslarda, həlledici məqamlarda gözləmədiyin insanlardan gözləmədiyin hərəkətləri görə bilərsən. Buna da hazır olmaq lazımdır. Bu baxımdan, həmin təcrübənin özü də faydalıdır.
– Qalibiyyət üçün komanda işi və ünsiyyət bacarıqlarını necə qiymətləndirirsiniz?
– “Yüksəliş”də bacarıqlar bir neçə kompetensiyaya bölünür. Bizim vaxtımızda səkkiz kompetensiya var idi. İndi bəlkə də daha da dərinləşdiriblər. Onların hamısı vacib idi.
Qalib olmaq üçün bütün kompetensiyalarda ən azı yaxşı bacarığın olmalı, bir neçəsində isə yaxşıdan da üstün olmalısan. Hansısa bir kompetensiyada zəif olsan, qalib olmaq şansın yoxdur. Deyək ki, digər məsələlər əladır, amma komandanı idarəetmə qabiliyyətin yoxdur. Bu halda komandanı idarə edib düzgün nəticəyə çıxa bilməyəcəksən. Yaxud strateji düşüncə bacarığın yoxdursa, komandanı yaxşı idarə etsən də, yanlış istiqamətə aparacaqsan. Ona görə bütün kompetensiyalar çox önəmlidir.
– Sizcə, gənclər üçün “Yüksəliş” müsabiqəsinin əsas üstünlüyü nədən ibarətdir?
– Əsas üstünlük, təbii ki, öyrənməkdir. Xüsusən yarımfinal və finalda elə keyslər təqdim olunur ki, sanki böyük bir şirkətdə və ya dövlət qurumunda rəhbər şəxs rolunu oynayırsan. Mühit və keyslər o qədər real olur ki, həmin anı yaşayırsan.
Real həyatda qarşılaşa biləcəyin problemləri, edə biləcəyin səhvləri burada görürsən. “Yüksəliş” olmasa, bəlkə də adi həyatda bu təcrübəni qazanmaq çox çətin olardı.
İkincisi, yaxşı mühit və dostlar qazanırsan, geniş bir ekosistemə düşürsən. Nazirlərlə, digər dövlət qurumlarının və özəl şirkətlərin rəhbərləri ilə görüşlər olur, onların təcrübəsindən öyrənirsən. Qalib gəldikdən sonra mentorluq proqramları vasitəsilə inkişaf edirsən. Ən nəhayət, finala ən yaxşılar gəlib çıxdığı üçün hər kəs bir-birindən nələrsə öyrənir.
– Müsabiqədə iştirak etmək istəyən gənclərə hansı tövsiyələri verərdiniz?
– Əsas tövsiyəm o olardı ki, iş həyatında həqiqətən rəhbər mövqedə çalışdıqdan sonra “Yüksəliş”ə qatılmağa can atsınlar.
Əlbəttə, nə qədər çox insan qatılsa və maraq olsa, bir o qədər yaxşıdır. Lakin rəhbər vəzifəsində təcrübə olmadan böyük uğur əldə etmək çox çətindir. Ona görə öz üzərlərində işləsinlər, özlərini yetişdirsinlər və ən azı bundan sonra real qalibiyyət gözləsinlər. Bəzən baxırsan ki, iştirakçının real rəhbərlik təcrübəsi azdır, öz üzərində çox işləməyib, amma niyə qalib gəlmədiyinə təəccüblənir. İddialı olmaq yaxşıdır, amma öz imkanlarının üst limitini dərk etmək daha önəmlidir.
– Bu gün yenidən hazırlıq prosesinə başlasaydınız, strategiyanızda nəyi dəyişərdiniz?
– Qeyd etdiyim kimi, xüsusi bir hazırlıq prosesim olmayıb. İdmanda belə bir deyim var: “Qalib heyət dəyişdirilməz”. Hansısa strategiya qalib olmaq üçün kifayət edibsə, yenə həmin yolla gedərdim. İşləyən mexanizmi niyə dəyişməliyəm ki?
– Müsabiqədə qazandığınız təcrübədən karyeranızda necə istifadə edirsiniz?
– Bu müsabiqə insana rəhbərlik bacarıqlarını detallara ayırmağı öyrədir. Proseslərə daha dərin yanaşdığın üçün həm özünün, həm də iş yoldaşlarının zəif tərəflərini görüb problemləri həll etmək daha asan olur. Bir də yaxşı bir ekosistem yaranıb. Qaliblər bir-birini tanıyır, köməkləşir, məsləhətləşirlər. Düşünürəm ki, bunun da böyük faydası var.
– “Yüksəliş” müsabiqəsinin gənclərin idarəçilik potensialını üzə çıxarmaqdakı rolunu necə qiymətləndirirsiniz?
– Çox yüksək qiymətləndirirəm. Başqa bir alternativ belə görmürəm. Bəlkə də hər kəs öz potensialını ortaya çıxarmaq üçün başqa yollar tapa bilər, amma bu miqyasda ikinci bir imkan yoxdur. Sevindirici haldır ki, “Yüksəliş” artıq bir nümunə olub. İqtisadiyyat Nazirliyində, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində, hətta özəl şirkətlərdə daxili yarışmalar yaranır. Bu da onu göstərir ki, “Yüksəliş” təkcə potensialları üzə çıxarmır, həm də digər layihələr üçün bir mayak rolunu oynayır.
“Yaxşı rəhbər hara getdiyini bilməli, komandasını arxasınca aparmalı və fırtınanı idarə etməlidir”
– Sizcə, yaxşı rəhbər olmaq üçün ən vacib üç xüsusiyyət hansılardır?
– Hamısı lazımdır və bütün rəhbərlik keyfiyyətlərində yaxşı olmaq vacibdir. Amma ən əsas üç xüsusiyyəti vurğulaya bilərəm. Strateji düşünmə bacarığı- Hara getdiyini bilməlisən. Əks halda, arxanca gələn və sənə inanan komandanı yanlış tərəfə aparacaqsan. Komandanı idarəetmə bacarığı- Bilik və bacarıqların olsa da, insanları arxanca apara bilmirsənsə, bunun bir faydası olmayacaq. Dəyişikliklərin idarə olunması- Komanda sənə inanır, arxanca gəlir, amma qarşıya gözlənilməz bir maneə çıxanda vəziyyətdən necə çıxacağını bilməlisən. Bu üçlük orta əsrlərdəki gəmi kapitanlarına bənzəyir: hara getdiyini görməli və ulduzları oxumalısan – bu, strateji düşüncədir; komandanı avar çəkməyə inandırmalısan – bu, komandanı idarə etmək bacarığıdır; fırtına qopanda və ya külək kəsiləndə situasiyanı idarə etməlisən – bu isə dəyişikliklərin idarə olunmasıdır. Bu üçü mütləqdir, amma digər xüsusiyyətlər də, təbii ki, vacibdir.
Turqut Ansari,
Nigar Xəlilli
11:06 06.09.2026
Oxunuş sayı: 73
