Bir il əvvəl torpağa tapşırıldı, sözləri isə ölməzliyə qovuşdu
Bu gün – 16 avqust. Bir il öncə bu gün Vidadi Babanlı dünyasını dəyişdi. Qələmi yerə qoyandan sonra da sözləri yaşayan, ürəklərdə iz qoyan bir insanın yoxluğunun bir illiyi…
Bəzən elə gəlir ki, zaman keçmir. Sadəcə səhifələr çevrilir. Bir il əvvəl doğma Şıxlı kəndinin torpağına tapşırılan o ağsaqqal yazıçının əsərləri isə hələ də oxunur, hələ də düşünülür, hələ də ürəyə toxunur. Vidadi müəllim getdi, amma “Vicdan susanda” qaldı. “Gəlin” qaldı. “Həyat bizi sınayır” qaldı. Onun səsi kitabların arasından hələ də eşidilir.
O, 1927-ci ilin soyuq yanvarında Qazaxın Şıxlı kəndində müəllim ailəsində doğulmuşdu. Anasını iki aylıq ikən itirmişdi. Nənələrinin əli ilə böyümüşdü. Həyat onu erkən yaşda sınadı – müharibə illərinin acılığı, yoxsulluq, tənhalıq… Amma o, bu sınaqlardan qələmi ilə çıxdı. İlk şeiri “Anam sən oldun” 1947-ci ildə çap olundu. Sonra nəsrə keçdi. Və bir ömür boyu yazdı. Yazdı ki, vicdanı susdurmasın. Yazdı ki, insanın daxilindəki ağrıları, sevincləri, xəyanətləri və sədaqətləri kağıza köçürsün.
“Vicdan susanda”… Bu romanı oxuyanlar bilir. Alagözün ölüm səhnəsini yazanda Vidadi müəllimin gözləri yaşarmışdı. Mürəkkəb qələmin izi kağızın üstündə pozulmuşdu. O, sadəcə yazmırdı – yaşayırdı qəhrəmanlarını. Səkkiz ay kitabxanada işləyib, insanların münasibətlərini, daxili dünyalarını öyrənib, sonra isə o dünyanı öz ürəyinin süzgəcindən keçirib bizə təqdim etmişdi. Bu roman təkcə bir əsər deyildi. O, bir nəslin vicdan əzabı, bir dövrün güzgüsü idi. Və bu gün də gənclər onu oxuyur, özlərini onda tapırlar.
Vidadi Babanlı sadəcə nasir deyildi. O, şair idi, tərcüməçi idi, dramaturq idi. “Həyat bizi sınayır” əsəri əsasında film çəkildi. “Ana intiqamı”, “İnsaf nənə”, “Ömürlük əzab”… Hər bir əsəri insanın daxili aləminin dərinliklərinə enən bir səyahət idi. O, xalqın yazıçısı idi – təmtəraqsız, səmimi, həqiqət axtaran. Mükafatlar aldı: Əməkdar incəsənət xadimi, Prezident təqaüdü, “Şərəf” ordeni… Amma ən böyük mükafatı oxucularının sevgisi idi.
Son illərini doğma kəndində keçirdi. Qələmi getdikcə ağırlaşırdı. Amma yazmaqdan əl çəkmədi. “Sabaha ismarıc”… Sanki özünə, bizə, ədəbiyyata son mesajını verdi. Və bir gün – 2025-ci ilin 16 avqustunda – o ismarıcı tamamlayıb getdi. Vəsiyyəti ilə doğulduğu torpağa qayıtdı. Şıxlı kəndinin qəbiristanlığında, doğmalarının yanında.
Bu gün bir il tamam olur. Amma yoxluq hissi hələ də təzədir. Sanki dünən idi… Onun kitablardakı səsi isə susmur. Çünki həqiqi yazıçı ölmür. O, sadəcə səhifələrin arasında gizlənir və hər dəfə oxuyan birinin ürəyində yenidən doğulur.
Vidadi müəllim… Allah rəhmət eləsin. Sənin qələminə, sənin vicdanına, sənin ürəyinə minnətdarıq. Və bu gün də, bir ildən sonra da, yüz ildən sonra da sənin sözlərinlə yaşayacağıq.
Ruhun şad olsun, ustad.
Zeynəb Həsən
23:18 16.08.2026
Oxunuş sayı: 87
