Kiberdələduzlar hər gün artır - necə mübarizə aparmalı?
Son illər Azərbaycanda kiberdələduzluq hallarında ciddi artım müşahidə olunur. Daxili İşlər Nazirliyi və banklar mütəmadi olaraq vətəndaşlara kart məlumatlarını heç kimlə paylaşmamaq barədə xəbərdarlıq etsə də, dələduzluq qurbanlarının sayı azalmır. Ekspertlər hesab edirlər ki, rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı ilə yanaşı, kibercinayətkarların istifadə etdiyi üsullar da getdikcə daha mürəkkəb xarakter alır. Süni intellektdən, saxta internet səhifələrindən və sosial mühəndislik üsullarından istifadə edən dələduzlar insanların etibarını qazanaraq bank hesablarına çıxış əldə etməyə çalışırlar. Mütəxəssislər bildirirlər ki, problemin həlli təkcə vətəndaşların diqqətli olmasından asılı deyil. Bankların təhlükəsizlik sistemlərinin gücləndirilməsi, dövlət qurumlarının davamlı maarifləndirmə aparması və rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması da vacib amillər sırasındadır.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a danışan İT eksperti Vüsal Məmmədzadə bildirib ki, kiberdələduzluq hallarının artmasının əsas səbəbi dələduzların istifadə etdiyi üsulların hər gün daha da təkmilləşməsidir: "Əvvəllər əsasən saxta SMS və ya telefon zəngləri ilə insanları aldatmağa çalışırdılarsa, bu gün süni intellekt, saxta internet səhifələri, saxta mobil tətbiqlər və sosial mühəndislik üsulları ilə bunu daha peşəkar şəkildə edirlər. Onlar texnologiyadan çox insan psixologiyasından istifadə edir, vətəndaşı tələsdirir, qorxudur və ya cəlbedici təkliflərlə düşünmədən qərar verməyə sövq edirlər. Bu səbəbdən təkcə xəbərdarlıqların kifayət etmir maarifləndirmənin davamlı aparılması da vacibdir".
V.Məmmədzadə bildirib ki, banklar təhlükəsizlik sistemlərini daha da gücləndirməli, süni intellekt əsaslı fırıldaqçılıq aşkarlama texnologiyalarından istifadə etməli, şübhəli əməliyyatları avtomatik müəyyən edib əlavə təsdiq tələb etməlidirlər: "Eyni zamanda müştərilərə kart limitlərini asan idarə etmək, internet ödənişlərini istənilən vaxt aktiv və ya deaktiv etmək kimi təhlükəsizlik imkanlarının təqdim edilməsinin əhəmiyyətlidir. Dövlət qurumları maarifləndirmə işini daha sistemli şəkildə davam etdirməli, sosial şəbəkələrdə, televiziya və digər media platformalarında müasir dələduzluq üsulları barədə mütəmadi məlumat verməli, məktəblərdə və universitetlərdə rəqəmsal təhlükəsizlik mövzularının daha geniş tədris olunmasına diqqət yetirməlidirlər. Banklar, mobil operatorlar və hüquq-mühafizə orqanları arasında operativ məlumat mübadiləsinin gücləndirilməsi də yeni dələduzluq sxemlərinə qarşı daha sürətli reaksiya verilməsinə imkan yaradar. Heç bir bank əməkdaşı kartın CVV kodunu, PIN kodunu və ya SMS-lə göndərilən birdəfəlik təsdiq kodunu tələb etmir. Bu məlumatların paylaşılması faktiki olaraq kartın dələduzun ixtiyarına verilməsi deməkdir. Şübhəli zəng və ya mesaj alındıqda ən doğru addım danışığı dayandırmaq və bankın rəsmi əlaqə vasitələri ilə yenidən əlaqə saxlamaqdır. Kibertəhlükəsizlik artıq yalnız texniki məsələ deyil, gündəlik həyat mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Necə ki, insanlar evdən çıxarkən qapını kilidləyirlər, rəqəmsal mühitdə də şəxsi və maliyyə məlumatlarını eyni məsuliyyətlə qorumalıdırlar. Bu vərdiş formalaşdıqca kiberdələduzluq hallarının da azalacağı gözlənilir".
Zeynəb Həsən
14:00 14.07.2026
Oxunuş sayı: 97
