Cənubi Qafqazda vəziyyət dəyişir, Rusiya və İranın təsir imkanları azalır -MÜSAHİBƏ
Cənubi Qafqaz regionu son illərdə qlobal geosiyasi rəqabətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilərək, beynəlxalq güc mərkəzlərinin diqqətini daha çox cəlb etməyə başlayıb. Xüsusilə ABŞ-nin regionda diplomatik fəallığının artması, Azərbaycan və Ermənistan arasında normallaşma prosesinə verilən dəstək, eləcə də nəqliyyat və iqtisadi əlaqəliliyin genişləndirilməsi təşəbbüsləri Vaşinqtonun xarici siyasət gündəliyində Cənubi Qafqazın strateji çəkisinin yüksəldiyini göstərir. Bu kontekstdə regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi kimi amillər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Nüfuzlu "Foreign Policy" jurnalında dərc olunan məqalə də məhz bu geosiyasi reallıqları ön plana çıxararaq, ABŞ-nin Bakı və İrəvan arasında sülh prosesində artan rolunu Avrasiya siyasətinin mühüm elementi kimi qiymətləndirir. Məqalədə qeyd olunur ki, davam edən delimitasiya danışıqları, ticarət maneələrinin aradan qaldırılması və yeni tranzit dəhlizlərinin formalaşdırılması regionda uzunmüddətli sabitlik və inteqrasiya üçün potensial zəmin yaradır.
Politoloq Elxan Şahinoğlu qeyd olunan məsələ barədə Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb:
— ABŞ-nin Cənubi Qafqaz siyasətində fəallaşması regionda geosiyasi balansı necə dəyişə bilər və bu proses Rusiya ilə İranın mövqeyinə hansı təsirləri göstərə bilər?
— ABŞ-nin Cənubi Qafqazda artan diplomatik və iqtisadi fəallığı regionun geosiyasi arxitekturasında çoxvektorlu balansın formalaşmasına səbəb ola bilər. Bu proses, bir tərəfdən, regional əməkdaşlıq platformalarının genişlənməsi və təhlükəsizlik gündəliyinin beynəlxalq institutlar çərçivəsində müzakirə olunmasını stimullaşdırır. Digər tərəfdən isə ənənəvi təsir aktorları olan Rusiya və İran üçün yeni geosiyasi reallıq yaradır. ABŞ-nin vasitəçilik və iqtisadi layihələr vasitəsilə bölgədə möhkəmlənməsi Moskva və Tehranın təsir imkanlarını nisbi şəkildə məhdudlaşdıra, onların regional proseslərə dolayı təsir mexanizmlərinə üstünlük verməsinə səbəb ola bilər. Nəticə etibarilə, regionda rəqabətli, lakin daha çox institusional və diplomatik müstəviyə keçən geosiyasi mühit formalaşa bilər.
— Ermənistan və Azərbaycan arasında yekun sülh sazişinin imzalanması perspektivi Ağ Ev platformasında keçirilən görüşlər fonunda nə dərəcədə real və davamlı görünür?
— Ağ Ev platformasında keçirilən görüşlər beynəlxalq legitimlik baxımından sülh prosesinə əlavə siyasi çəkidarlıq qazandırır. Bu format tərəflər arasında etimadın formalaşdırılması, texniki detalların razılaşdırılması və təhlükəsizlik zəmanətlərinin müzakirəsi üçün əlverişli diplomatik mühit yaradır. Realist yanaşma göstərir ki, yekun sülh sazişinin imzalanması yalnız siyasi iradə ilə deyil, həm də sərhəd delimitasiyası, kommunikasiya xətlərinin açılması və qarşılıqlı hüquqi öhdəliklərin təsbit olunması kimi kompleks məsələlərin həllindən asılıdır. Davamlılıq isə əsasən regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin institusionallaşması və beynəlxalq vasitəçilərin balanslı rolu ilə təmin oluna bilər. Bu baxımdan, ABŞ platformasında aparılan danışıqlar prosesi sülh perspektivini artırsa da, onun dayanıqlığı uzunmüddətli siyasi sabitlik və daxili konsensusla birbaşa bağlıdır.
— TRIPP kimi təqdim olunan nəqliyyat təşəbbüsü regionun iqtisadi inteqrasiyasına hansı strateji üstünlükləri qazandıra bilər və bu layihə Zəngəzur istiqamətində alternativ marşrut kimi hansı geoiqtisadi nəticələr doğura bilər?
— TRIPP tipli nəqliyyat təşəbbüsləri regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Belə layihələr ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsi, tranzit gəlirlərinin artması və logistika zəncirlərinin optimallaşdırılması ilə nəticələnə bilər. Zəngəzur istiqamətində alternativ marşrutların formalaşması isə Cənubi Qafqazın Avropa-Asiya nəqliyyat dəhlizində geoiqtisadi əhəmiyyətini artırır. Bu, həm regional dövlətlər arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığı gücləndirir, həm də investisiya cəlbediciliyini yüksəldir. Nəticədə, kommunikasiya xətlərinin açılması yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi sabitlik üçün təşviqedici faktor rolunu oynaya bilər.
— "Foreign Policy" jurnalında səsləndirilən fikrə əsasən, Cənubi Qafqaz modeli digər münaqişə regionları üçün presedent yarada bilərmi və ABŞ-nin vasitəçilik strategiyası qlobal miqyasda yeni diplomatik yanaşmanın başlanğıcı hesab oluna bilərmi?
— "Foreign Policy" kimi nüfuzlu nəşrlərdə irəli sürülən yanaşmalar göstərir ki, Cənubi Qafqazda post-münaqişə əməkdaşlıq modeli müəyyən şərtlər daxilində digər regionlar üçün presedent yarada bilər. Əsas məqam odur ki, burada hərbi qarşıdurmadan diplomatik platformaya keçid, iqtisadi inteqrasiyanın təşviqi və çoxtərəfli vasitəçilik mexanizmlərinin tətbiqi paralel şəkildə həyata keçirilir. ABŞ-nin vasitəçilik strategiyası klassik güc balansı diplomatiyasından daha çox institusional dialoq və iqtisadi təşviqlərə əsaslanan yeni yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu modelin qlobal miqyasda tətbiqi regionların spesifik siyasi, tarixi və geostrateji xüsusiyyətlərindən asılıdır. Buna görə də Cənubi Qafqaz nümunəsi universal modeldən çox, kontekstual diplomatik presedent kimi dəyərləndirilə bilər.
Elmir
10:51 27.02.2026
Oxunuş sayı: 576
