Ermənistandakı seçkilər geosiyasi qarşıdurmalar fonunda - TƏHLİL

Ermənistanda keçirilən növbədənkənar parlament seçkiləri adi hakimiyyət dəyişikliyi məsələsi deyildi. Səsvermənin nəticələri göstərdi ki, ölkədə gedən siyasi mübarizə əslində daha geniş geosiyasi rəqabətin tərkib hissəsinə çevrilib. Seçki kampaniyası ərzində erməni cəmiyyəti təkcə partiyalar arasında seçim etmədi. Söhbət ölkənin hansı istiqamətdə hərəkət edəcəyindən, hansı xarici dayaqlara söykənəcəyindən və gələcək təhlükəsizlik modelini necə quracağından gedirdi.

Rəsmi nəticələrə görə, Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası yenidən hakimiyyətdə qalmağa nail oldu. Lakin bu qələbə əvvəlki illərdə olduğu kimi mütləq üstünlük xarakteri daşımır. Əksinə, seçkilər göstərdi ki, Ermənistan cəmiyyəti parçalanmış vəziyyətdədir və ölkədə müxtəlif geosiyasi baxışlar arasında mübarizə davam edir.

Əslində, Ermənistan son illərdə tarixinin ən mürəkkəb mərhələlərindən birini yaşayır. 2020-ci il müharibəsi, ardınca Qarabağ məsələsinin faktiki olaraq bağlanması və regionda yeni reallıqların formalaşması erməni cəmiyyətində köhnə təsəvvürləri ciddi şəkildə dəyişib. Uzun illər ərzində formalaşdırılmış siyasi stereotiplər dağılır, ölkə isə yeni vəziyyətə uyğunlaşmağa çalışır.

Bu seçkilər də məhz həmin uyğunlaşma prosesinin bir hissəsi oldu.

Bir tərəfdə Nikol Paşinyanın təmsil etdiyi kurs dayanırdı. Bu kurs Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması, Qərblə yaxınlaşma və ölkənin daha müstəqil xarici siyasət yürütməsi ideyasına əsaslanır. Digər tərəfdə isə keçmiş hakimiyyət elitaları və daha çox Moskva ilə sıx əlaqələrə söykənən siyasi qüvvələr yer alırdı. Onların əsas arqumenti ondan ibarət idi ki, Rusiya ilə ənənəvi müttəfiqlik Ermənistan üçün alternativsiz təhlükəsizlik təminatıdır.

Nəticələr göstərdi ki, erməni seçicilərinin əksəriyyəti keçmişə qayıtmağa hazır deyil. Lakin bu, Paşinyanın siyasətinin cəmiyyət tərəfindən tam şəkildə qəbul edilməsi demək də deyil. Seçicilərin böyük hissəsi daha çox alternativlərin zəifliyi səbəbindən indiki hakimiyyətə üstünlük verdi.

Bu baxımdan Paşinyanın qələbəsi müəyyən qədər nisbi xarakter daşıyır.

Diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Rusiyanın seçkilərə münasibəti oldu. Adətən Moskva yaxın müttəfiqlərində keçirilən seçkilərin nəticələrinə operativ reaksiya verir. Bu dəfə isə Kreml ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirdi. Rusiya rəsmilərinin açıqlamalarında seçki prosesində pozuntular, müxalifətə təzyiqlər və xarici müdaxilə barədə iddialar səsləndirildi.

Bu, əslində, Moskvanın Ermənistanda baş verən prosesləri sırf daxili siyasi məsələ kimi qəbul etmədiyini göstərir.

Kreml üçün əsas məsələ Paşinyanın hakimiyyətdə qalması deyil. Daha vacib olan Ermənistanın geosiyasi istiqamətidir. Son illərdə İrəvanın Avropa İttifaqı və ABŞ-la əlaqələri genişləndirməsi, Qərb institutları ilə əməkdaşlığı artırması və Rusiyadan müəyyən məsafə saxlamağa çalışması Moskvada ciddi narahatlıq yaradır.

Digər tərəfdən, Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri tamamilə qırmaq imkanı da yoxdur. Ölkə iqtisadi cəhətdən hələ də Moskva ilə sıx əlaqələrə malikdir. Enerji sektorunda, nəqliyyat infrastrukturunda və miqrasiya məsələlərində Rusiyanın rolu böyük olaraq qalır.

Bu səbəbdən Paşinyan hakimiyyəti son illərdə mürəkkəb balans siyasəti aparmağa çalışır. Bir tərəfdən Qərblə yaxınlaşmaq, digər tərəfdən isə Moskva ilə münasibətləri tam pozmamaq xətti izlənilir.

Lakin belə balans siyasəti həmişə uğurlu nəticə vermir.

Seçkilərdən sonra Ermənistanı gözləyən əsas problemlərdən biri də məhz budur. Çünki xarici siyasətdə eyni anda bir neçə mərkəz arasında manevr etmək getdikcə çətinləşir.

Digər mühüm məqam isə regiondakı yeni reallıqlarla bağlıdır.

Son illərdə Cənubi Qafqazda qüvvələr nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Azərbaycan hərbi və siyasi baxımdan təşəbbüsü ələ keçirib. Türkiyənin regiondakı təsiri artıb. Eyni zamanda Rusiya Ukrayna müharibəsi səbəbindən əvvəlki imkanlarının mühüm hissəsini başqa istiqamətlərə yönəltməyə məcbur olub.

Bu dəyişikliklər Ermənistanın da seçim imkanlarını məhdudlaşdırır.

Əgər əvvəllər İrəvan müəyyən məsələlərdə zaman qazana bilirdisə, indi regionun yeni geosiyasi konfiqurasiyası daha sürətli qərarlar tələb edir.

Məhz buna görə Azərbaycanla sülh müqaviləsi, kommunikasiya xətlərinin açılması və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması məsələləri yenidən gündəmdədir.

Maraqlıdır ki, erməni cəmiyyətində də müəyyən psixoloji dəyişikliklər müşahidə olunur.

2020-ci ildən sonra bir çox müşahidəçilər revanşist meyllərin güclənəcəyini gözləyirdi. Lakin seçkilərin nəticələri göstərdi ki, əhalinin əhəmiyyətli hissəsi yeni müharibə perspektivini dəstəkləmir. İnsanlar daha çox iqtisadi problemlərin həllini, sosial sabitliyi və normal həyat şəraitini prioritet hesab edirlər. Bu isə, region üçün müəyyən ümidlər yaradır.

Ancaq digər tərəfdən, revanşist ideyalar tamamilə yox olmayıb. Müxalifət düşərgəsinə verilən səslər göstərir ki, cəmiyyətin mühüm hissəsi hələ də fərqli düşünür. Bu səbəbdən, Ermənistan daxilində siyasi qarşıdurmanın yaxın illərdə də davam etməsi ehtimalı böyükdür.

Bəzi erməni analitikləri seçkilərdən sonra ölkədə yeni böhran mərhələsinin başlaya biləcəyini düşünürlər. Müxalifət nəticələri tanımır, məhkəmələrə müraciət etməyə hazırlaşır və küçə etirazları ehtimalı da tam aradan qalxmayıb.

Bununla yanaşı, hakimiyyət də getdikcə daha sərt ritorikaya keçir. Bütün bunlar göstərir ki, Ermənistan seçkiləri problemləri həll etmədi. Sadəcə, onları növbəti mərhələyə keçirdi. Əslində, bu gün Ermənistanın əsas problemi hakimiyyət uğrunda mübarizə deyil. Əsas problem ölkənin gələcək inkişaf modelinin hələ də tam müəyyənləşməməsidir.

İrəvan Qərbə inteqrasiya etmək istəyir, lakin Rusiyadan birdən-birə uzaqlaşa bilmir. Sülh gündəliyindən danışır, amma cəmiyyətin bütün hissələri buna eyni münasibət göstərmir. Yeni iqtisadi imkanlardan bəhs olunur, lakin təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar qalmaqdadır. Belə şəraitdə istənilən seçki nəticəsi yalnız müvəqqəti sabitlik yarada bilər.

Bu seçkilərin ən maraqlı tərəfi isə ondan ibarətdir ki, Ermənistan cəmiyyətinin özü də hələ hansı istiqamətə getmək istədiyi barədə yekdil qərara gəlməyib. Bir tərəfdən müharibələrdən yorulmuş və sabitlik axtaran insanlar var. Digər tərəfdən, keçmiş siyasi təsəvvürlərdən ayrılmaq istəməyən qüvvələr mövcuddur. Bir tərəfdə Qərblə inteqrasiyanı gələcək kimi görənlər dayanır. Digər tərəfdə isə Rusiyanın təhlükəsizlik təminatının əvəzolunmaz olduğunu düşünənlər. Bu ziddiyyətlər hələ uzun müddət Ermənistan siyasətinin əsas xüsusiyyəti olaraq qalacaq.

Ona görə də 2026-cı il seçkilərini nə Paşinyanın böyük zəfəri, nə də müxalifətin tam məğlubiyyəti kimi qiymətləndirmək düzgün olardı. Bu seçkilər daha çox Ermənistanın yeni geosiyasi şəraitə uyğunlaşmaq cəhdinin növbəti mərhələsi idi. Və görünür ki, bu proses hələ başa çatmayıb. Çünki Cənubi Qafqazda yeni siyasi xəritə formalaşsa da, insanların şüurunda köhnə xəritələr hələ tam silinməyib. Məhz buna görə Ermənistanda seçkilər başa çatsa da, əsl mübarizə hələ davam edir.

🖨 Çap et

14:30 10.06.2026

Oxunuş sayı: 287