Müasir dövrdə münasibətlər niyə güvənli deyil?
Milyonlara münasibətlərdə sağlam olmayan bağlılıqları izah edən psixiatr indi insanlara güvənli münasibət qurmağı öyrədir
Crossmedia.az CNN-ə istinadən xəbər verir.
Uzun səfərdən evə qayıdırsınız və masanın üzərində partnyorunuzun yazdığı bir qeyd görürsünüz: “Mənə zəng et. Danışmalıyıq.”
Bu mesajı necə qəbul edərdiniz?
Bəziləri dərhal münasibətin bitəcəyindən və ya pis bir hadisə baş verdiyindən narahat ola bilər. Digərləri isə zəng etməkdən yayınaraq mesajı cavabsız buraxa bilər. Başqa bir qrup isə ən pis ssenarini düşünərək, bununla belə vəziyyətlə üzləşmək istəməyə bilər. Özünü münasibətdə güvənli hiss edən insan isə mesajı daha sakit qarşılayaraq, “Görəsən, mənə nə demək istəyir?” deyə düşünə bilər.
ABŞ-nin Kolumbiya Universitetinin klinik psixiatriya üzrə dosenti Dr. Amir Levine hesab edir ki, insanın belə vəziyyətlərə reaksiyası onun bağlanma tərzi ilə əlaqəli ola bilər.
Bağlanma nəzəriyyəsi insanların münasibətlərdə özlərini nə dərəcədə təhlükəsiz hiss etdiyini, mümkün təhlükə siqnallarına nə qədər həssas olduğunu və bu siqnallara necə reaksiya verdiyini izah edir.
Levine bu mövzuya həsr olunmuş yeni kitabında insanların daha güvənli münasibətlər qurmasına kömək etməyə çalışır. “Secure: The Revolutionary Guide to Creating a Secure Life” adlı kitab aprelin 14-də nəşr olunub.
Kitab 2010-cu ildə həmmüəllifi Rachel S.F. Heller ilə birlikdə yazdığı və bağlanma nəzəriyyəsini geniş auditoriyaya tanıdan “Attached” kitabının davamı hesab olunur.
Dörd əsas bağlanma tərzi
Levine insanların münasibətlərdə davranışlarını əsasən dörd bağlanma tərzi ilə izah edir: narahat, qaçınan, qorxulu-qaçınan və güvənli bağlanma.
Narahat bağlanma yaşayan insanlar rədd edilməyə qarşı daha həssas ola bilərlər. Onlar qarşı tərəfin davranışındakı kiçik dəyişiklikləri belə münasibətə təhlükə kimi qəbul edə və partnyorunun artıq onları sevmədiyini düşünə bilərlər.
Məsələn, partnyor bir neçə saat mesaj yazmadıqda belə insan onun sosial media hesablarını yoxlaya, ard-arda mesajlar göndərə, əsəbiləşə, qarşı tərəfə “səssiz münasibət” göstərə və hətta ayrılmaqla hədələyə bilər. Psixiatra görə, bu cür davranışlar insanın özünü yenidən təhlükəsiz və sevilmiş hiss etmək cəhdidir.
Qaçınan bağlanma tərzində olan insanlar isə yaxınlığı müstəqilliyin itirilməsi kimi qəbul edə bilərlər. Münasibət dərinləşdikcə geri çəkilməyə və ya qarşı tərəfi özlərindən uzaqlaşdırmağa meylli olurlar.
Belə insanlar ehtiyac duyduqları zaman başqalarına güvənməkdə çətinlik çəkə, emosiyalarını bölüşməkdən və ciddi söhbətlərdən yayınaraq özlərini mümkün qədər müstəqil saxlamağa çalışa bilərlər.
Qorxulu-qaçınan bağlanma isə narahat və qaçınan xüsusiyyətlərin qarışığıdır. Bu insanlar bir tərəfdən yaxınlıq və sevgi arzulayır, digər tərəfdən isə yaxınlaşmağın onları incidə biləcəyindən qorxurlar. Nəticədə münasibətlərdə “yaxınlaş-uzaqlaş” dövrü yarana bilər.
Güvənli bağlanma nədir?
Güvənli bağlanma tərzinə malik insanlar münasibətlərdə yaxınlıqdan daha rahat zövq alır və münasibətlərdəki eniş-yoxuşları ciddi təhlükə kimi qəbul etmirlər.
Onlarda özünəinam daha yüksək, şəxsi sərhədləri qorumaq isə daha asan ola bilər. Belə münasibətlər, ümumilikdə, daha sabit və məmnunedici olur.
Levine güvənli münasibətlərin formalaşması üçün beş əsas prinsip müəyyənləşdirir. O, bunları "CARRP" modeli ilə ifadə edir:
Ardıcıllıq – münasibətdə sabit və davamlı ünsiyyətin olması;
Əlçatanlıq – ehtiyac yarandıqda qarşı tərəfin yanında olmaq;
Reaksiya vermək – digər insanın ehtiyac və hisslərinə cavab göstərmək;
Etibarlılıq – bir-birinə güvənə bilmək;
Proqnozlaşdırıla bilənlik – münasibətdə sabit davranış və öhdəliyin qorunması.
Güvənli münasibət qurmaq mümkündürmü?
Levine hesab edir ki, insan öz bağlanma tərzini dəyişdirmək və daha güvənli münasibətlər qurmaq üzərində işləyə bilər.
Bunun üçün ilk növbədə insanın ətrafındakı münasibətlərə nəzər salması vacibdir. Yaxın çevrədə davamlı olaraq insanın narahatlığını artıran, güvənsizlik yaradan və emosional ehtiyaclarını qarşılamayan insanlar varsa, bu münasibətlər onun bağlanma problemlərini daha da gücləndirə bilər.
Levine insanlara münasibətlərdə “təhlükə” hiss etdikləri zaman öz reaksiyalarını da qiymətləndirməyi tövsiyə edir.
Məsələn, qarşı tərəfin davranışına dərhal emosional reaksiya verməzdən əvvəl “Güvənli bağlanma tərzinə sahib bir insan bu vəziyyətdə nə düşünər və necə davranardı?” sualını özünə vermək faydalı ola bilər.
Eyni zamanda insan özündən soruşmalıdır: “Bu davranışıma sonradan peşman olacağam?” və “Baş verənlərlə bağlı başqa, daha məntiqli izahlar ola bilərmi?”
Levine hesab edir ki, bu cür yanaşmalar insanın münasibətlərdə daha sakit, sabit və güvənli davranış formalaşdırmasına kömək edə bilər.
02:50 14.09.2026
Oxunuş sayı: 47
