Sosium

Qurtuluş və dövlətçilik

Azərbaycanın tarixində taleyüklü məsələlər xüsusi yer tutur. 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Bu tarix yalnız siyasi hakimiyyət dəyişikliyi və ya dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı deyil, həm də Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması, möhkəmləndirilməsi və gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm dönüş nöqtəsidir. Milli Qurtuluş Günü Azərbaycanın müasir tarixində dövlət müstəqilliyinin qorunmasının, milli birliyin təmin edilməsinin və strateji inkişaf yolunun əsasının qoyulduğu gün kimi qiymətləndirilir.

XX əsrin sonlarında dünya siyasi xəritəsində baş verən dəyişikliklər nəticəsində Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Lakin müstəqilliyin ilk illəri ölkə üçün son dərəcə mürəkkəb və ziddiyyətli dövr oldu. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, torpaqların işğalı, iqtisadi böhran, daxili siyasi qarşıdurmalar və hakimiyyət uğrunda mübarizə dövlətçiliyin mövcudluğunu ciddi təhlükə altına salmışdı. Dövlət idarəçiliyində yaranmış boşluqlar ölkədə xaos və anarxiyanın dərinləşməsinə səbəb olurdu.

1993-cü ilin yayında vəziyyət daha da gərginləşdi. Ayrı-ayrı silahlı qrupların fəaliyyət göstərməsi, mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi və vətəndaş qarşıdurması təhlükəsi Azərbaycanın müstəqilliyini faktiki olaraq sual altına qoymuşdu. Belə bir şəraitdə xalqın təkidli tələbi ilə böyük dövlət xadimi Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ölkənin taleyində həlledici rol oynadı. 15 iyun 1993-cü il tarixində onun Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi müasir tariximizə Milli Qurtuluş Günü kimi daxil oldu.

Milli Qurtuluşun əsas mahiyyəti dövlətçiliyin xilasında öz əksini tapır. Həmin dövrdə Azərbaycan yalnız siyasi böhran yaşamırdı; ölkə həm də dövlət kimi mövcudluğunu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Məhz qətiyyətli siyasi iradə və uzaqgörən dövlətçilik siyasəti nəticəsində ölkədə sabitlik təmin edildi, dövlət institutlarının fəaliyyəti bərpa olundu və milli maraqlara əsaslanan idarəetmə sistemi formalaşdırıldı.

Dövlətçilik hər hansı dövlətin yalnız hüquqi mövcudluğu deyil, həm də onun siyasi institutlarının dayanıqlılığı, milli maraqları qorumaq qabiliyyəti və vətəndaşların dövlətə inamı ilə ölçülür. 15 İyun hadisələri göstərdi ki, dövlətçilik yalnız qanunlar və inzibati strukturlar üzərində deyil, həm də milli həmrəylik və vətəndaş məsuliyyəti üzərində qurulur. Azərbaycanın həmin dövrdə üzləşdiyi sınaqlardan uğurla çıxması dövlətçilik ənənələrinin nə qədər güclü olduğunu nümayiş etdirdi. Qurtuluşun ən mühüm nəticələrindən biri ölkədə siyasi sabitliyin təmin edilməsi oldu. Sabitlik olmadan iqtisadi inkişaf, sosial rifah və beynəlxalq əməkdaşlıq mümkün deyil. Məhz sabitliyin bərpası nəticəsində Azərbaycan yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Dövlət idarəçiliyi sistemində həyata keçirilən islahatlar hüquqi dövlət quruculuğuna və demokratik institutların formalaşmasına şərait yaratdı.

Qurtuluşun iqtisadi ölçüsü də xüsusi diqqətə layiqdir. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji strategiyasında yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu müqavilə ölkəyə milyardlarla dollar investisiyanın cəlb edilməsinə, enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasına və iqtisadi müstəqilliyin möhkəmləndirilməsinə şərait yaratdı. Sonrakı illərdə həyata keçirilən iri enerji və nəqliyyat layihələri Azərbaycanın regional və qlobal əhəmiyyətini daha da artırdı. Bu gün Azərbaycan yeni inkişaf mərhələsini yaşayır. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, beynəlxalq nüfuzun yüksəldilməsi və milli maraqların qorunması istiqamətində əldə olunan uğurların təməlində 1993-cü ildə başlanmış qurtuluş yolu dayanır. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpa olunması da güclü dövlətçilik siyasətinin məntiqi nəticəsi kimi dəyərləndirilir.

Qurtuluş və dövlətçilik anlayışları Azərbaycan tarixində bir-birini tamamlayan və ayrılmaz məfhumlar kimi çıxış edir. Dövlətçiliyin qorunması qurtuluşu, qurtuluş isə dövlətçiliyin inkişafını təmin etmişdir. Bu baxımdan 15 İyun yalnız tarixi hadisə deyil, həm də müasir Azərbaycanın inkişaf fəlsəfəsinin, milli birliyinin və güclü dövlətçilik ənənələrinin rəmzidir. Azərbaycanın bugünkü uğurları və gələcəyə inamla baxması həmin tarixi qurtuluşun yaratdığı möhkəm təməllər üzərində yüksəlir.