ƏHALİNİN NƏZƏRİNƏ: Mobil telefon rüsumlarının qiyməti bahalaşdı
Son dövrlərdə ölkədə telefonların satış qiymətlərində müşahidə olunan artım istehlakçılar arasında narazılığa səbəb olub. Xüsusilə, ucuz və orta qiymət seqmentindəki cihazlara tətbiq olunan əlavə rüsumlar bazarda süni qiymət artımlarına gətirib çıxarır, bu isə texnologiyaya çıxışı məhdudlaşdırır və istehlakçı seçimlərini daraldır.
Bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə görə məhsul qiymətləri təklif və tələbin qarşılıqlı təsiri ilə formalaşmalıdır. Lakin əlavə rüsumların yüksək səviyyədə tətbiqi bu prinsiplərin pozulmasına, bazarda rəqabətin zəifləməsinə və resursların qeyri-səmərəli bölgüsünə yol açır. Eyni zamanda, belə vəziyyət istehlakçıların daha sərfəli seçimlərdən imtina etməsinə və qeyri-rəsmi satış kanallarının genişlənməsinə səbəb ola bilər.
Uzun müddətli perspektivdə isə süni qiymət artımları bazarda innovasiya və texnologiyaya çıxışı zəiflədərək, bazarın bir neçə iri oyunçu tərəfindən dominant vəziyyətə gətirilməsinə şərait yaradır. Belə halların qarşısını almaq üçün rüsum siyasətində balansın, şəffaflığın və bazar prinsiplərinə uyğun modelin tətbiqi zəruri hesab olunur.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, ucuz telefonlara onların real bazar dəyərindən daha yüksək rüsum tətbiq edilməsi bazar iqtisadiyyatının əsas prinsiplərindən biri olan sərbəst rəqabət və qiymət mexanizminin təhrif olunmasına səbəb olur:
"Qiymət bazarda tələb və təklif əsasında formalaşmalıdır, lakin yüksək və qeyri-proporsional rüsumlar süni qiymət artımı yaradır. Bu isə aşağı gəlirli istehlakçıların texnologiyaya çıxışını məhdudlaşdırır, rəqabəti zəiflədir və bazarda alternativlərin azalmasına gətirib çıxarır. Nəticədə istehlakçı rifahı azalır, boz idxal və ya qeyri-rəsmi satış kanalları genişlənə bilər, dövlət isə uzunmüddətli dövrdə vergi bazasının daralması riski ilə üzləşə bilər.
Belə mexanizm həm də bazarda struktur balansını poza bilər. Bahalı telefonlara nisbətən ucuz modellərə daha ağır yük düşərsə, qiymət fərqi süni şəkildə azalır və istehlakçı daha yüksək qiymətli məhsula yönələ bilər. Bu isə resursların səmərəsiz bölgüsünə səbəb olur. Uzunmüddətli perspektivdə innovasiya və texnologiyaya çıxış zəifləyir, rəqabət mühiti daralır və bazarda bir neçə iri oyunçunun üstünlüyü güclənə bilər".
İqtisadçının sözlərinə görə, rüsumların qiymətə görə mərhələli və ya faiz əsaslı müəyyən edilməsi daha balanslı model hesab oluna bilər:
"Faiz əsaslı sistem məhsulun real gömrük dəyərinə proporsional tətbiq olunduğu üçün daha ədalətli və bazar prinsiplərinə uyğun görünür. Mərhələli sistem isə müəyyən qiymət intervalına uyğun diferensial dərəcələr tətbiq etməklə sosial həssas qrupları qoruya bilər. Məsələn, aşağı qiymət seqmentinə minimal və ya simvolik faiz, orta seqmentə orta dərəcə, lüks seqmentə isə daha yüksək faiz tətbiq oluna bilər.
Belə sistem qurularkən şəffaflıq, sabitlik və proqnozlaşdırılan olması əsas prinsip olmalıdır. Rüsum dərəcələri tez-tez dəyişməməli, bazar iştirakçıları üçün əvvəlcədən aydın qaydalar müəyyən edilməlidir. Eyni zamanda, rüsum siyasəti fiskal maraqlarla yanaşı rəqabət mühitinin qorunması və rəqəmsal inklüzivliyin təmin olunması kimi strateji məqsədləri də nəzərə almalıdır. Bu halda həm dövlət gəlirləri təmin olunar, həm də bazar mexanizmi daha sağlam şəkildə fəaliyyət göstərə bilər".
Fatimə Məmmədova
11:27 11.02.2026
Oxunuş sayı: 2564
