Sağlamlıq
Quduzluq təhlükəsi, aqressiya və qorxu: Sahibsiz itlər nəzarətdən çıxır?
Axşam saatları yaxınlaşdıqca ölkəmizin şəhərlərinin ritmi dəyişir, Bakı küçələri səssizləşir və gündüz adi görünən mənzərələr qaranlıqda tamam başqa təsir bağışlayır. Məhz bu vaxtlar sahibsiz itlər məsələsi bir çox şəhər sakini üçün narahatlıq mövzusuna çevrilir. Küçələrin künclərində, binaların qarşısında və dayanacaqlarda toplaşan sahibsiz itlər xüsusən axşam və gecə saatlarında insanların qorxu hissini artırır. Qaranlıqda haradan və necə reaksiya verəcəyi bəlli olmayan bir heyvanla qarşılaşmaq bəzi sakinləri yolunu dəyişməyə, alternativ marşrut seçməyə və ya təkbaşına küçəyə çıxmaqdan çəkinməyə məcbur edir. Bu qorxu təkcə real təhlükə ehtimalı ilə bağlı deyil, həm də psixoloji amillərlə əlaqəlidir. Gün işığında sakit görünən itlər qaranlıqda daha aqressiv təsir bağışlaya, hürüş səsləri isə insanlarda panika yarada bilər. Xüsusən qadınlar, yaşlılar və uşaqlar üçün bu vəziyyət gündəlik həyatın ayrılmaz bir stress mənbəyinə çevrilir. Bəzi sakinlər axşam saatlarında ictimai nəqliyyatdan düşəndən sonra evlərinə qədər olan qısa məsafəni belə narahatlıqla qət etdiklərini bildirirlər. Digər tərəfdən, sahibsiz itlər probleminin kökündə sosial və idarəetmə məsələləri dayanır. Küçələrdə artan heyvan sayı, onların nəzarətsiz qalması və sistemli həll yollarının olmaması cəmiyyətdə qarşıdurmalı yanaşmalar yaradır. Bir tərəf təhlükəsizlik riskindən danışır, digər tərəf isə heyvanların da yaşamaq hüququnu önə çəkir. Nəticədə məsələ təkcə qorxu və təhlükə çərçivəsindən çıxaraq, şəhər infrastrukturu, bələdiyyələrin məsuliyyəti və ictimai maarifləndirmə kimi daha geniş mövzuları əhatə edir. Sahibsiz itlərə dair yaranan bu mənzərə şəhər həyatında həm insan, həm də heyvan təhlükəsizliyinin balanslı şəkildə təmin olunmasının vacibliyini bir daha gündəmə gətirir.
Azərbaycanda, xüsusilə də Bakı sakinləri tərəfindən narahatlıq yaradan bu mövzu ətrafında ekspertlər Crossmedia.az-a açıqlama verib.
Tibb üzrə elmlər doktoru, professor Adil Qeybullanın sözlərinə görə, sahibsiz itlərin insanları dişləri dişləməsində ən təhlükəli risk quduzluqdur:
"Əlbəttə ki, bu travmadır, zərərçəkən insan əlil ola bilər, yaxud ölə bilər. Bu hücumun dərəcəsindən və itin aqressiyasından asılıdır. Amma ən qorxulu risk quduzluqdur. Çünki adətən quduz itlərin aqressiyası artır, dişləri qıcıqlanır, ağız suyu artır və belə bir situsiyada onlar aqressiv və insanları dişləməyə meyilli olurlar. Ətrafdakı nəyi görsələr dişləmək istəyirlər. Ona görə də onlar təhlükəlidir. Evdə sahibsiz it və ya pişik dünyada yoxdur. Onların hər biri nəzarətdədir. Kimlərsə tərəfindən evdə saxlanılır, peyvənd olunur. Küçədə sahibsiz itlərin olması isə çox təhlükəlidir".
Həkim Avropada sahibsiz it, pişiyin olmadığını, yaxud çox az sayda olduğunu qeyd edib:
"Bizdə isə sahibdiz itlər "n"qədərdir. Əgər kiminsə küçədə gördüyü itdən, pişikdən xoşu gəlirsə aparıb evində saxlaya, peyvənd edə bilər. Amma bu itlərin küçədə sahibsiz olması onların xəstəliklərə yoluxması həyati risk deməkdir. Xatirimdədir ki, Xaçmaz rayonunda bir quduz it insanı, sonra isə bir inəyi dişləmişdir. Küçələrdə sahibsiz heyvan olmamalıdır, onlar varsa ya xüsusi saxlama məntəqələrinə göndərilməli, ya da evdə peyvəndlə saxlanılmalıdır".
Sosioloq Hüseyn İbrahimov isə son zamanlar Azərbaycanda, xüsusilə də böyük şəhərlərdə ev heyvanlarının saxlanılmasının xeyli artdığını deyib:
"Bakı şəhərində bu artım daha qabarıq şəkildə hiss olunur. Əvvəllər evlərdə bu qədər çox heyvan saxlanılmırdı, lakin bu gün bu hal geniş yayılıb.
Bir çox insanlar itlərini qaydalara uyğun şəkildə, park və ictimai yerlərdə nəzarətlə gəzdirsələr də, təəssüf ki, böyük bir qisim insanlar təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmir. Belə ki, itlər üçün nəzərdə tutulmuş ağızlıq və digər qoruyucu vasitələrdən istifadə olunmadan onların parklara və küçələrə buraxılması halları müşahidə olunur. Bu isə həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün real təhlükə yaradır. Bəzi hallarda valideynlər cins itləri, o cümlədən alman çoban itlərini ağızlıq taxmadan azyaşlı uşaqlara etibar edərək küçəyə çıxmağa icazə verirlər. 6–7 yaşlı uşaqların bu cür məsuliyyətli vəziyyətə cəlb edilməsi ictimai asayişin pozulması hesab olunur və bu kimi hallara görə qanunvericilikdə cərimələr də nəzərdə tutulub.
Digər tərəfdən, şəhər kənarlarında, qəsəbə və kəndlərdə sahibsiz itlərin sayı da az deyil. Bu itlər bəzən insanlar üçün təhlükə yaradır. Xüsusilə səhər tezdən məktəbə gedən uşaqlar və ya axşam saatlarında küçədə böyüklər üçün bu vəziyyət ciddi narahatlıq doğurur. Kənd yerlərində bəzi insanların özlərini qorumaq üçün əlində ağac parçası ilə gəzdiyini də müşahidə edirik".
Sosioloq, həmçinin, bəzi ərazilərdə sahibsiz itlər peyvənd olunaraq nəzarət altında saxlanıldığını və yenidən şəhər ərazisinə buraxıldığını qeyd edib:
"Bu cür itlər adətən insanlara qarşı aqressiv olmur. Lakin bütün bölgələrdə vəziyyət eyni deyil. Xüsusilə restoran, kafe, çay evləri və müxtəlif obyektlərin ətrafında nəzarətsiz sahibsiz itlərə tez-tez rast gəlinir. Onlara lazımi qulluq göstərilməməsi insanlarda diskomfort, qorxu və stress yaradır. Xüsusilə qadınlar və uşaqlı ailələr bu vəziyyətdən daha çox əziyyət çəkirlər.
Bəzən insanlar sahibsiz itlərdən qorxduqları üçün təkbaşına hərəkət etmir, kiminsə gəlməsini gözləyir, işə gecikir və ya yolunu dəyişməyə məcbur qalırlar. Bu hal həm sosial, həm də psixoloji baxımdan mənfi təsirlər göstərir".
H.İrahimovun sözlərinə görə, ev heyvanlarının və sahibsiz itlərin sayının artması daha çox şəhər kənarında yerləşən ictimai iaşə obyektlərinin ətrafında müşahidə olunur:
"Oradan isə bu itlər parklara və yaşayış massivlərinə doğru hərəkət edirlər. Bu səbəbdən həmin obyektlərin sahibləri itlərə nəzarət etməli, onların peyvənd olunmasına və təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilməsinə məsuliyyətlə yanaşmalıdırlar. Xüsusilə daş karxanaları, qum istehsalı müəssisələri və şəhər ətrafı ərazilərdə gecə saatlarında insanlara hücum edə biləcək təhlükəli itlərə rast gəlinir. Bu cür yerlərdə itlər ya bağlı saxlanmalı, ya da tam nəzarət altında olmalıdır. Bəzi insanlar bu itlərin də ictimai yaşam haqqı olduğunu əsas gətirsələr də, təhlükəsizlik məsələləri hər zaman ön planda olmalıdır. Qidalanma şəraitinin düzgün olmaması, zərərli tullantılarla qidalanmaları nəticəsində itlərdə quduzluq kimi təhlükəli xəstəliklər yarana bilər. Son illərdə it dişləməsi nəticəsində quduzluq hallarının artması da bu təhlükəni təsdiqləyir. Bu məsələlərlə bağlı aidiyyəti qurumlar, xüsusilə bələdiyyələr daha fəal işləməli, sahibsiz itlərin qeydiyyatı, peyvəndi və nəzarəti təmin olunmalıdır. Eyni zamanda ev heyvanı saxlayan şəxslər də məsuliyyət daşımalı, iri cins itləri küçəyə ağızlıqsız buraxmamalıdırlar. İlk dəfə qayda pozuntusu zamanı xəbərdarlıq edilməli, təkrar hallarda isə müvafiq cərimələr tətbiq olunmalıdır. Nəticə olaraq demək olar ki, həm ev heyvanları, həm də sahibsiz itlərlə bağlı problemlərin tənzimlənməsi mümkündür və bu istiqamətdə kompleks tədbirlərin görülməsi vacibdir".
Fatimə Məmmədova
10:30 30.01.2026
Oxunuş sayı: 855
