Artıq yağlar xərçəng riskini artırır - həkimdən xəbərdarlıq
Müasir tibb elmində artıq çəki və piylənmə yalnız estetik problem, yaxud fiziki narahatlıq yaradan maddələr mübadiləsi pozuntusu kimi deyil, bir çox təhlükəli xroniki patologiyaların, xüsusilə onkoloji xəstəliklərin yaranmasında aparıcı risk faktorlarından biri kimi qiymətləndirilir. Tədqiqatlar göstərir ki, orqanizmdə piy toxumasının həddindən artıq toplanması hüceyrə səviyyəsində mürəkkəb biokimyəvi dəyişikliklərə yol açaraq, bədxassəli şişlərin inkişafı üçün münbit şərait formalaşdırır. Mədəaltı vəzi, qaraciyər, böyrək, yoğundüz bağırsaq, uşaqlıq və menopauzadan sonrakı süd vəzi xərçəngi daxil olmaqla, bir sıra onkoloji xəstəliklərin birbaşa piylənmə ilə əlaqəli olduğu tibbi tədqiqatlarla tam sübut olunub. Orqanizmdə toplanan artan yağ kütləsi sadəcə enerji ehtiyatı rolunu oynamır, daxili sekresiya vəziləri kimi aktiv maddələr ifraz edərək ümumi hormonal balansı pozur. Nəticədə toxumalarda gizli gedən iltihabi proseslər dərinləşir və sağlam hüceyrələrin mutasiyaya uğrama riski dəfələrlə artır. Lakin bu riskin vaxtında qiymətləndirilməsi, hormonal tarazlığın nəzarətdə saxlanılması və düzgün həyat tərzi vərdişlərinin mənimsənilməsi xəstəlikdən qorunma ehtimalını ciddi şəkildə yüksəldir.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən terapevt Zakir Quliyev piylənmənin xərçəng riskinə təsir edən fizioloji mexanizmlərini və profilaktik addımları haqqında danışıb:
"Piylənmə yoğun və düz bağırsaq, qaraciyər, böyrək, mədəaltı vəzi, uşaqlığın daxili qatı və menopauzadan sonrakı süd vəzi xərçəngi daxil olmaqla bir sıra xərçənglərin riskini artırır. Bu, piylənməsi olan hər kəsin xərçəngə tutulacağı demək deyil. Piy toxuması hormonlar və iltihabi maddələr ifraz edən fəal toxumadır. Onun artması xroniki iltihaba, insulin müqavimətinə və hüceyrələrin böyüməsini stimullaşdıran siqnalların güclənməsinə səbəb ola bilər. Piy toxumasında estrogen istehsalının artması xüsusilə menopauzadan sonra süd vəzi və uşaqlığın daxili qatında xərçəng riskinə təsir edir. Leptin və adiponektin kimi hormonların tarazlığının dəyişməsi də hüceyrə çoxalmasına təsir göstərir. Qarın nahiyəsində artıq piy isə reflüksü gücləndirərək qida borusu xərçənginin müəyyən növünün riskini artıra bilər".
Terapevt xərçəng riskini minimuma endirmək üçün düzgün qidalanma və fiziki aktivliyin həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıb:
"Riski azaltmaq üçün artıq çəki varsa, onu tədricən və davamlı şəkildə azaltmaq vacibdir. Qidalanmanın əsasını tərəvəz, bütöv meyvə, paxlalılar və tam taxıllar təşkil etməlidir. Şəkərli içkiləri su ilə əvəz etmək, çox kalorili qəlyanaltıları və "fast-food"u məhdudlaşdırmaq, emal olunmuş əti mümkün qədər az yemək və qırmızı ətin miqdarını azaltmaq tövsiyə olunur. Xərçəngdən qorunmaq baxımından alkoqol içməmək ən yaxşı seçimdir; qida əlavələri sağlam qidalanmanı əvəz etmir və xərçəngin profilaktikası üçün tövsiyə olunmur. Müntəzəm fiziki fəaliyyət də vacibdir. Böyüklər həftədə 150–300 dəqiqə sürətli yeriş kimi orta intensivlikli və ya 75–150 dəqiqə yüksək intensivlikli fəaliyyətə çalışmalıdırlar. Siqaretdən uzaq durmaq da xərçəng riskini azaltmaq üçün əsas addımlardandır. Bu vərdişlər riski azaldır, lakin tam aradan qaldırmır".
Zeynəb Həsən
17:30 20.10.2026
Oxunuş sayı: 224
