Sağlamlıq

Narsist şəxsiyyət pozuntusunun müalicəsi adətən psixoterapiya vasitəsilə aparılır -Psixoloq

İnsan münasibətlərində tez-tez rast gəldiyimiz, lakin çox vaxt fərqinə varmadığımız müəyyən xüsusiyyətlər var ki, onlar insanın ümumi xarakteri haqqında məlumat verir. Bu xarakterlər psixologiyada müəyyən terminlərlə təsnif olunur. Məsələn, bəzilərinin özünü həmişə digərlərindən üstün görməsi, başqalarının hiss və ehtiyaclarını nəzərə almaması “narsist” insana xas xüsusiyyətlərdir. Psixologiyada bu hal xüsusi bir anlayışla izah olunur və kökləri çox zaman uşaqlıq təcrübələrinə, sosial mühitin təsirlərinə və şəxsi travmalara dayanır. Məhz bu səbəbdən mövzunu yalnız “eqoistlik” kimi dəyərləndirmək kifayət etmir — söhbət daha dərin, davranış və düşüncə tərzini formalaşdıran psixoloji bir vəziyyətdən gedir.

Mövzu ilə bağlı Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstititunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Crossmedia.az-a açıqlama verib:

“Narsizm psixologiyada insanın özünü digərlərindən üstün görməsi və başqalarının ehtiyaclarına qarşı empati çatışmazlığı ilə xarakterizə olunan şəxsiyyət xüsusiyyətidir. Klinik baxımdan “Narsist Şəxsiyyət Pozuntusu” adı ilə tanınır və bu, yalnız özünü sevmək deyil, həm də qarşı tərəfi alçaldaraq özünü üstün tutma ehtiyacı ilə müşahidə olunur. Narsist insanlarda tez-tez daim tərif və diqqət gözləmək, öz uğurlarını şişirtmək, başqalarının nailiyyətlərini kiçiltmək, empati çatışmazlığı, qarşı tərəfin hisslərini anlamamaq və ya görməzdən gəlmək kimi xüsusiyyətlər müşahidə olunur. Onlar tənqidə qarşı həddindən artıq həssaslıq və ya aqressiv reaksiya göstərirlər. Eləcə də insanları manipulyasiya edərək şəxsi məqsədlərə çatmaq, münasibətlərdə “mən mərkəzli” yanaşma, qarşılıqlı hörmət çatışmazlığı kimi davranışlar sərgiləyirlər. Narsist şəxsiyyət yalnız eqoist biri deyil o, özünü qoruma mexanizmi kimi çox zaman belə davranır. Bunun formalaşmasında bir neçə faktor rol oynayır. Buraya biz uşaq yaşda həddindən artıq təriflənmə və ya həddindən artıq tənqid olunmanı, emosional laqeydlik və sevgi çatışmazlığı nəticəsində özünü daim sübut etmə ehtiyacını, travmatik təcrübələr və özgüvən zədələnməsi, sosial və mədəni təsirləri daxil edə bilərik”.

Psixoloq həmçinin narsizmin müalicə üsulundan danışıb:

“Narsist şəxsiyyət pozuntusunun müalicəsi adətən psixoterapiya vasitəsilə aparılır. Ən çox istifadə olunan yanaşmalar, Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT), Sxema terapiya və psixodinamik terapiyadır. CBT düşüncə və davranış modellərini dəyişməyə kömək edir, Sxema terapiyası uşaq yaşdan formalaşmış mənfi inancları yenidən işləyir, Psixodinamik terapiya davranışın emosional köklərini araşdırır. Müalicə müddəti fərdilidir. Bəzi insanlarda bir neçə ayda müəyyən dəyişikliklər görünə bilər, lakin dərinləşmiş hallarda 1–3 il və daha çox davam edən terapiya tələb oluna bilər. Burada əsas məqsəd şəxsiyyətin tam dəyişməsi deyil, empati bacarığının inkişafı, münasibətlərdə balansın bərpası və zərərli davranışların azalmasıdır”.