Yuxu iflici: Sinədə ağırlıq, hərəkətsizlik və qorxulu görüntülər
İnsan bəzən yuxudan oyandığını, ətrafında baş verənləri aydın şəkildə dərk etdiyini, hətta otaqda kimsənin olduğunu hiss etdiyini düşünür. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, nə əlini, nə ayağını tərpədə bilir, nə də səsini çıxararaq kömək istəyə bilir. Bu vəziyyət bir neçə saniyə və ya dəqiqə davam edə, insanda güclü qorxu, təşviş və çarəsizlik hissi yarada bilər. Bəzi hallarda insan gözləri qarşısında qorxulu obrazlar görür, naməlum bir varlığın yaxınlığında olduğunu hiss edir, sinəsində ağırlıq və nəfəs ala bilməmə duyğusu yaşayır. Bu cür təcrübələr çox vaxt yuxu iflici ilə əlaqələndirilir.
Bəs yuxu iflici hansı hallarda normal fizioloji hadisə hesab olunur, nə zaman daha ciddi sağlamlıq probleminin əlamətinə çevrilə bilər?

Crossmedia.az-a açıqlamasında nevroloq Röyanə Quluzadə bildirib ki, insan yuxudan oyandığını, otağı gördüyünü və ətrafdakı səsləri eşitdiyini, amma bir neçə saniyə ərzində tərpənə və danışa bilmədiyini hiss edə bilər:
"Bəzən otaqda kimsə varmış kimi hiss yaranır, kölgələr görünür və ya sinədə ağırlıq duyulur. Yuxuya gedərkən və ya oyanarkən baş verən bu hal yuxu iflici adlanır. Epizod adətən bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyədək davam edir və öz-özünə keçir. Ara-sıra baş verən tipik epizodlar adətən zərərsizdir.
Yuxugörmənin daha canlı olduğu REM yuxusu mərhələsində beyin kötüyündən gələn siqnallar onurğa beynindəki hərəkət neyronlarının fəaliyyətini müvəqqəti zəiflədir. Nəticədə iradi hərəkətləri yerinə yetirən əzələlərin çoxunda tonus kəskin azalır. Buna REM atoniyası deyilir. Bu mexanizm yuxuda gördüyümüz hərəkətlərin bədənlə icra olunmasının qarşısını alır.
Yuxu iflici zamanı REM yuxusuna və oyaqlığa xas xüsusiyyətlər qısa müddət üst-üstə düşür. İnsan ətrafı qismən dərk edə bilir, amma əzələ atoniyası hələ davam etdiyi üçün hərəkət etmək və danışmaq çətinləşir və ya mümkün olmur. Epizod bitəndə iradi hərəkətlər bərpa olunur.
REM yuxusuna xas canlı obrazlar oyanarkən davam edə və otaqdan gələn gerçək səslər, görüntülərlə qarışa bilər. Buna görə kölgə, addım səsi və ya yaxınlıqda kimsənin olması hissi çox real görünə bilər. Hərəkət edə bilməməyin yaratdığı qorxu beynin qeyri-müəyyən siqnalları təhlükə kimi yozmasına kömək edə bilər. Təhlükəni aşkar edən beyin sistemlərinin bu hissdə iştirakı ehtimal olunur. Dəqiq mexanizm hələ tam aydınlaşdırılmayıb.
Tipik epizodda əsas tənəffüs əzələsi olan diafraqma işləməyə davam edir. REM atoniyası döş qəfəsinin bəzi köməkçi tənəffüs əzələlərinin fəaliyyətini azalda bilər. Nəfəsin fərqli hiss olunması və qorxu sinədə basqı və ya hava çatmaması hissini gücləndirə bilər.
Yuxu çatışmazlığı, qeyri-müntəzəm yuxu saatları, gecə növbələri və yuxusuzluq epizodların təkrarlanmasına şərait yarada bilər. Yuxu iflici təşviş və travmadan sonrakı stress pozuntusu ilə də əlaqəli ola bilər. Bəzi insanlarda epizodlar ayrıca bir yuxu pozuntusu kimi təkrarlanır. Buna təkrarlanan izolyə olunmuş yuxu iflici deyilir.
Səbəbi araşdırarkən epizodların tezliyi ilə yanaşı, gündüz güclü yuxululuq, qarşısıalınmaz yuxuya getmə, gülüş və ya həyəcanla yaranan qəfil əzələ boşalması (katapleksiya), güclü xoruldama, yuxuda nəfəsin dayandığının müşahidə edilməsi, boğulurmuş kimi oyanma və gündüz yuxululuğu kimi müşayiətedici əlamətlərə diqqət yetirilir.
Həftəsonu da daxil olmaqla hər gün mümkün qədər eyni saatda yatın və oyanın. Yetkinlər üçün gecə 7–9 saat yuxu ayırmağa çalışın.
Yatmağa yaxın kofeinli içkilərdən, nikotindən, alkoqoldan və ağır yeməklərdən uzaq durun.
Epizodlar əsasən arxası üstə yatanda baş verirsə, yan üstə yatmağı sınayın.
Epizodlar tez-tez baş verirsə, yatmaq qorxusu yaradırsa, yuxunuzu pozursa və ya gündüz həddindən artıq yuxulu olursunuzsa, nevroloqa və ya yuxu təbabəti üzrə mütəxəssisə müraciət edin. Güclü xoruldama, müşahidə olunan nəfəs fasilələri və ya emosiyalarla yaranan qəfil əzələ boşalması barədə həkimə məlumat verin. Ehtiyac olduqda gecə yuxu müayinəsi (polisomnoqrafiya), narkolepsiya şübhəsində isə gündüz yuxuya getmə testi də aparıla bilər".
Məhəbbət Tərlanoğlu
15:38 21.11.2026
Oxunuş sayı: 45