Tehrana Bakıya dərs keçmək həddini kim verib? - Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxiləyə sərt etiraz
Bir ölkənin məktəblərində tətbiq olunan geyim qaydaları nə vaxtsa başqa bir dövlətin siyasi müzakirə mövzusuna çevrilə bilərmi? Azərbaycanın məktəblilərin geyimi ilə bağlı müəyyən etdiyi qaydalar ətrafında İran rəsmilərinin səsləndirdiyi fikirlər iki ölkə arasında münasibətlərin həssas məqamlarını yenidən gündəmə gətirib. Məsələ ilk baxışda məktəbli geyimi və dini simvollar ətrafında müzakirə kimi görünsə də, əslində, daha fundamental sualları ortaya çıxarır: dövlətlərin daxili siyasətinə münasibətdə sərhədlər haradan keçir, başqa ölkənin təhsil modelinə dair fikir bildirmək hansı məqamda müdaxilə cəhdinə çevrilir və qonşu dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmət prinsipi necə qorunmalıdır?
Azərbaycanın təhsil siyasəti, məktəblərdə nizam-intizam qaydaları və dünyəvilik prinsipləri ölkənin qanunvericiliyi və müvafiq dövlət qurumlarının səlahiyyətləri çərçivəsində müəyyənləşdirilir. Bu baxımdan, xarici rəsmilərin məsələ ilə bağlı açıqlamaları təkcə geyim qaydalarına münasibət deyil, həm də Azərbaycanın öz daxili qərarlarını müstəqil şəkildə qəbul etmək hüququ ətrafında müzakirələrə səbəb olur. Digər tərəfdən, İranın özündə hicab siyasəti, qadın hüquqları və təhsil məsələləri ilə bağlı uzun müddətdir davam edən ictimai mübahisələr bu mövzuda səsləndirilən mövqelərin siyasi və ideoloji tərəflərinin də müzakirəsinə zəmin yaradır.
Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, İran rəsmilərinin Azərbaycanda məktəbli qızların geyimi ilə bağlı məsələyə münasibət bildirmək cəhdləri ilk növbədə bir sual doğurur: “Öz daxilində hicab məsələsi ətrafında uzun illərdir ciddi ictimai narazılıq, mübahisə və qarşıdurma yaşayan bir dövlət hansı əsasla başqa ölkənin təhsil siyasəti barədə özünə söz sahibi statusu verməyə çalışır? İran cəmiyyəti ilə dövlət arasında bu mövzuda yaşanan gərginliklər göz önündə olduğu halda, rəsmi Tehranın Azərbaycana istiqamət vermək iddiası açıq siyasi ziddiyyətdir. Başqa dövlətlərə nəsihət verməyə tələsməzdən əvvəl öz cəmiyyətinin gözləntilərinə, vətəndaşlarının hüquqlarına və həyata keçirdiyi siyasətin nəticələrinə nəzər salmaq daha məqsədəuyğun olardı. Azərbaycan heç bir dövlətin daxili mübahisələrini müzakirə predmetinə çevirmək niyyətində deyil. Ancaq söhbət ölkəmizin daxili işlərinə münasibətdən gedirsə, susmağı diplomatik nəzakət, müdaxiləni isə dostluq kimi təqdim etmək olmaz. İranla Azərbaycanı ortaq tarix, qonşuluq, ailə və insani əlaqələr birləşdirir. Lakin bu bağlar Azərbaycanın müstəqil qərarlarına kənardan təsir göstərmək üçün nə hüquqi əsas yaradır, nə də siyasi imtiyaz verir. Qonşuluq münasibətlərinin sınağı bir dövlətin digərinə nəyi necə etməli olduğunu söyləməsində deyil, onun suveren hüquqlarına hörmət göstərməsindədir. Məktəbli qızların geyimi, təhsil mühitinin təşkili və dünyəvilik prinsiplərinin qorunması Azərbaycanın öz qanunvericiliyi, milli maraqları və cəmiyyətin ictimai müzakirələri əsasında həll edilən məsələlərdir. Bu mövzuların xarici dövlətin siyasi və ideoloji gündəliyinə daxil edilməsinə yol vermək olmaz. Azərbaycanda hansısa qaydanın müzakirəyə ehtiyacı varsa, bunun ünvanı Tehran deyil, ölkəmizin qanunvericilik və institusional mexanizmləridir. Azərbaycan öz qərarlarını başqa dövlətlərin dini-siyasi baxışlarına uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində deyil. Heç bir xarici paytaxtın Bakıya göstəriş vermək, cəmiyyətimizə münasibətdə hökm çıxarmaq və ya milli təhsil siyasətimizə istiqamət müəyyənləşdirmək səlahiyyəti yoxdur”.
Deputat qeyd edib ki, burada məsələni yalnız hicab və ya məktəbli geyimi ətrafında mübahisə kimi təqdim etmək də düzgün olmazdı: “Söhbət daha fundamental prinsipdən — Azərbaycanın daxili məsələlərini müstəqil həll etmək hüququndan gedir. Bu gün məktəbli geyimi müzakirə olunur, sabah başqa bir ictimai məsələ xarici müdaxilənin predmetinə çevrilə bilər. Belə cəhdlərə vaxtında və aydın mövqe bildirilməzsə, susqunluq yanlış yozula, müdaxilə isə adi hal kimi təqdim edilə bilər. Buna görə də Azərbaycanın suveren hüquqları məsələsində prinsipiallıq seçim deyil, dövlət məsuliyyətidir.
Aidiyyəti dövlət qurumları zərurət yarandıqda diplomatik kanallar vasitəsilə İran tərəfinə Azərbaycanın mövqeyini açıq və qəti şəkildə çatdırmalıdırlar. Qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin bərabərliyi və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri sadəcə diplomatik bəyanatlarda səslənən ifadələr deyil, ikitərəfli münasibətlərin əsasını təşkil edən öhdəliklərdir. Bu prinsiplər hər iki tərəf üçün eyni dərəcədə keçərlidir. İranla münasibətlərin qorunması naminə Azərbaycanın öz mövqeyini yumşaltması, suveren qərarlarına müdaxilə cəhdlərinə göz yumması gözlənilməməlidir. Azərbaycanın cavabı emosional qarşıdurma, təhqir və ya əsassız ittihamlarla deyil, hüquqi əsaslandırma, diplomatik dəqiqlik və qəti siyasi iradə ilə verilməlidir. Lakin təmkinli olmaq prinsipiallıqdan geri çəkilmək demək deyil. Əksinə, dövlətin gücü öz mövqeyini soyuqqanlı, əsaslandırılmış və birmənalı şəkildə müdafiə etmək bacarığında görünür. Dostluq münasibətləri qarşılıqlı hörmət üzərində qurulmalıdır; birtərəfli gözləntilər və siyasi-ideoloji təsir cəhdləri isə bu münasibətlərə xidmət etmir”.
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov isə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin İran İslam Respublikasının elm, tədqiqat və texnologiya naziri Hüseyn Simayi Sərrafın iddialarına qarşı yayımladığı qətiyyətli bəyanat, dövlətlərarası münasibətlərin fundamental prinsipləri və milli təhsil siyasətinin toxunulmazlığı müstəvisində mühüm hüquqi və siyasi əhəmiyyət kəsb edir: “Beynəlxalq hüququn ən fundamental qaydalarından biri olan suveren bərabərlik və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmama prinsipi rəsmi Tehran tərəfindən birmənalı şəkildə pozulmağa cəhd edilmişdir. Ümumi təhsil müəssisələrində daxili nizam-intizamın, o cümlədən vahid məktəbli geyim standartlarının müəyyənləşdirilməsi müstəqil Azərbaycan dövlətinin öz suveren hüququdur və heç bir xarici dövlətin və ya kənar subyektin bu prosesə qiymət vermək, yaxud alternativ təhsil mühiti vədləri ilə müstəqil dövlətin vətəndaşlarına müraciət etmək kimi səlahiyyəti yoxdur. Nazirliyin də rəsmi şəkildə bildirdiyi kimi, bu addım ölkəmizin daxili qanunvericiliyinə və milli təhsil strategiyasına qarşı yersiz və qanunazidd bir müdaxilə cəhdidir. İranın mövcud təhsil sistemi müasir dünyəvi standartlardan tamamilə uzaq, qapalı və ideoloji təzyiqlərə əsaslanan bir struktur daxilində fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq insan hüquqları təşkilatlarının hesabatlarında bu ölkədə qadınların və qızların təhsil imkanlarının inzibati yollarla məhdudlaşdırılması, ali təhsil müəssisələrində tətbiq olunan sərt və ayrı-seçkilik xarakterli qaydalar davamlı olaraq tənqid hədəfinə çevrilir. Öz təhsil sistemində fundamental azadlıqları boğan, qlobal təhsil reytinqlərində mütərəqqi mövqe qazana bilməyən və insan hüquq və azadlıqlarını təmin etməyən bir sistemin rəsmisinin Azərbaycana azadlıq dərsi keçməyə çalışması tamamilə absurddur”.
İ.Orucov qeyd edib ki, reallıqda ən böyük humanitar ədalətsizlik İranda yaşayan milyonlarla soydaşımızın fundamental hüquqlarının kütləvi şəkildə tapdalanması ilə bağlıdır: “İran əhalisinin təxminən 40 milyonunu köklü etnik azərbaycanlılar təşkil etməsinə baxmayaraq, rəsmi Tehranın apardığı assimilyasiya siyasəti nəticəsində bu gün həmin ölkədə Azərbaycan dilində tədris aparılan bir ibtidai və ya orta məktəb belə mövcud deyildir. Orta təhsillə yanaşı, ali təhsil müəssisələrində də milyonlarla insanın öz ana dilində təhsil alması tamamilə qadağan edilmişdir. Öz sərhədləri daxilində ən böyük yerli xalqın təməl dil və təhsil hüquqlarını onilliklərdir kobud şəkildə pozan bir dövlətin nazirinin, hər bir vətəndaşına keyfiyyətli, dünyəvi və təhlükəsiz təhsil hüququ verən Azərbaycandakı geyim nizamını hədəf alması açıq bir siyasi manipulyasiyadır. İran rəsmiləri regional gərginliklərə rəvac verən bəyanatlar səsləndirmək əvəzinə, onilliklərdir davam edən bu misli görünməmiş etnik-təhsil ədalətsizliyinin aradan qaldırılması və öz daxili humanitar böhranlarının həlli üçün tədbirlər görməlidirlər. Azərbaycan dövləti öz dünyəvi təhsil modelini suveren hüquqları çərçivəsində inkişaf etdirməyə davam edəcək, daxili qanunvericiliyinə və daxili nizam-intizam qaydalarına yönələn hər növ yersiz təhdid və təzyiq meyllərinin qarşısını qətiyyətlə alacaqdır”.
Ayhan
18:09 27.10.2026
Oxunuş sayı: 264
