Maşını alırsınız, yoxsa tələyə düşürsünüz? GPS-lə izlənən avtomobillərlə bağlı ŞOK XƏBƏRDARLIQ!
Azərbaycanda avtomobillərin hissə-hissə ödənişlə satışı zamanı yaranan mübahisələr alıcıların hüquqlarını və nəqliyyat vasitələrinin geri götürülməsi qaydalarını gündəmə gətirir. Bəzi hallarda avtomobilə quraşdırılan GPS cihazları vasitəsilə onun yerinin müəyyənləşdirilməsi və ödənişlərlə bağlı problemlər yarandıqda nəqliyyat vasitəsinin geri alınması iddiaları səsləndirilir. Bu cür hallarda əsas məsələ yalnız borcun olub-olmaması deyil, həm də müqavilə şərtlərinin nəyi nəzərdə tutması və avtomobilin hansı hüquqi əsasla geri götürülməsidir. İstehlakçı hüquqlarının müdafiəsinə dair qanunvericilik alıcıların hüquqlarını məhdudlaşdıran müqavilə şərtlərini etibarsız sayır. Buna görə də avtomobilin hissə-hissə ödənişlə alınması zamanı mülkiyyət hüququ, gecikmiş ödənişlər, GPS vasitəsilə izləmə və nəqliyyat vasitəsinin geri qaytarılması ilə bağlı şərtlərin əvvəlcədən aydınlaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Crossmedia.az-a açıqlamasında nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev bildirib ki, avtomobil alarkən ilk növbədə nəqliyyat vasitəsinin hüquqi vəziyyəti və mülkiyyət hüququnun kimə məxsus olduğu dəqiqləşdirilməlidir:
“Avtomobil almaq istəyən vətəndaşlar xüsusilə bazar qiymətindən xeyli ucuz təklif olunan, ilkin ödənişi az olan və sənədləşdirilməsi sadə göstərilən nəqliyyat vasitələrinə qarşı son dərəcə diqqətli olmalıdırlar. Çünki bəzi hallarda belə cəlbedici təkliflərin arxasında alıcının əvvəlcədən məlumatlandırılmadığı müqavilə şərtləri, əlavə ödənişlər və avtomobilin geri alınmasına yönəlmiş qanunsuz hərəkətlər dayana bilər. Vətəndaş bilməlidir ki, avtomobilin açarını əldə etmək və onunla hərəkət etmək hələ həmin nəqliyyat vasitəsinin qanuni mülkiyyətçisi olmaq demək deyil”, - deyə ekspert qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, avtomobilin dövlət qeydiyyatı məlumatları, faktiki mülkiyyətçisi, üzərində girov, həbs, yüklülük və ya digər hüquqi məhdudiyyətlərin olub-olmaması rəsmi qaydada yoxlanılmalıdır. Ban nömrəsi, yəni VIN kodu, qeydiyyat şəhadətnaməsindəki məlumatlarla tutuşdurulmalı, satıcının avtomobil üzərində sərəncam vermək səlahiyyəti dəqiqləşdirilməlidir.
“Xüsusilə etibarnamə əsasında təklif olunan avtomobillərlə bağlı diqqətli olmaq lazımdır. Çünki etibarnamə avtomobilin mülkiyyət hüququnun alıcıya keçməsi demək deyil. Hissə-hissə ödəniş müqaviləsində avtomobilin ümumi satış qiyməti, ilkin ödəniş, aylıq ödənişlərin məbləği, son ödəmə tarixi, gecikməyə görə tətbiq edilən şərtlər, mülkiyyət hüququnun keçməsi, müqaviləyə xitam verilməsi və tərəflərin məsuliyyəti aydın göstərilməlidir. Alıcı hər bir ödənişin rəsmi təsdiqini saxlamalı, mümkün qədər bank köçürməsindən istifadə etməli və sənədsiz şəkildə böyük məbləğdə pul verməməlidir. Satıcı rəsmi müqavilədən yayınırsa, ödənişlərin yalnız nağd şəkildə edilməsini tələb edirsə və ya avtomobilin gələcəkdə alıcının adına keçiriləcəyini şifahi vəd edirsə, bu, ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır”, - deyə Adil Nəbiyev vurğulayıb.
Ekspert avtomobillərdə quraşdırılan GPS izləmə sistemlərinin də ayrıca diqqət tələb etdiyini bildirib. Onun fikrincə, belə qurğuların mövcudluğu özlüyündə qanunsuzluq əlaməti deyil, lakin izləmənin məqsədinin və hüquqi əsasının gizlədilməsi, toplanan məlumatlardan avtomobilin qanunsuz geri götürülməsi üçün istifadə edilməsi ciddi hüquqi suallar yaradır.
“Avtomobil alan şəxs satıcıdan nəqliyyat vasitəsində GPS izləmə və ya məsafədən idarəetmə funksiyasına malik əlavə elektron avadanlığın olub-olmadığını yazılı şəkildə soruşmalıdır. Belə sistem mövcuddursa, onun hansı məqsədlə quraşdırıldığı, kim tərəfindən idarə edildiyi, hansı məlumatların toplandığı və hansı hallarda istifadə edilə biləcəyi müqavilədə açıq göstərilməlidir. Xüsusilə avtomobilin mühərrikinin işə salınmasını məsafədən məhdudlaşdıran və ya elektrik sisteminə müdaxilə edən qurğular təhlükəsizlik baxımından ayrıca qiymətləndirilməlidir”, - deyə o bildirib.
Adil Nəbiyev hesab edir ki, avtomobil hərəkətdə olarkən onun mühərrikinə, idarəetməsinə və ya digər mühüm sistemlərinə kənardan müdaxilə edilməsi ağır yol-nəqliyyat hadisəsi riskini artıra bilər. Belə hallarda təhlükə yalnız avtomobildə olan şəxslərlə məhdudlaşmır, digər yol hərəkəti iştirakçıları da risk altında qalır.
“Avtomobilin ödənişində gecikmə baş verməsi satıcıya istənilən üsulla nəqliyyat vasitəsini geri götürmək hüququ vermir. Tərəflərin hüquq və vəzifələri müqaviləyə və qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilməli, mübahisələr isə qanuni prosedurlar çərçivəsində həll olunmalıdır. Satıcının avtomobili gizli şəkildə aparması, alıcını hədələməsi və ya onun əmlakına qanunsuz müdaxilə etməsi ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edir. Bununla yanaşı, hər bir belə hadisəni avtomatik olaraq dələduzluq adlandırmaq da düzgün deyil. Dələduzluq əlamətlərinin mövcudluğu, əvvəlcədən aldatma niyyətinin olub-olmaması və tərəflərin faktiki hərəkətləri səlahiyyətli hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən araşdırılmalıdır”, - deyə ekspert qeyd edib.
O, sürücülərə avtomobil almadan əvvəl hüquqşünasla məsləhətləşməyi və nəqliyyat vasitəsini müstəqil texniki servisdə yoxlatdırmağı tövsiyə edib. Ekspertin sözlərinə görə, yoxlama yalnız mühərrikin, sürətlər qutusunun və yürüş hissəsinin vəziyyəti ilə məhdudlaşmamalı, elektron idarəetmə sistemləri, əlavə avadanlıqlar, qeyri-standart elektrik bağlantıları və izləmə qurğuları da mütəxəssis tərəfindən araşdırılmalıdır.
“Alıcı müqavilə ilə qanuni şəkildə quraşdırılmış təhlükəsizlik və izləmə avadanlığını özbaşına sökməməli, əvvəlcə bunun hüquqi nəticələrini dəqiqləşdirməlidir. Eyni zamanda, satıcı şirkətin və ya fiziki şəxsin etibarlılığı, əvvəlki müştərilərin şikayətləri, fəaliyyətinin şəffaflığı və müqavilə şərtləri araşdırılmalıdır. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə çox aşağı ilkin ödənişlə, kredit tarixçəsi yoxlanılmadan və rəsmi prosedurlar olmadan avtomobil təklif edən elanlara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır”, - deyə o bildirib.
Ekspert belə vəziyyətlə üzləşən vətəndaşlara müqaviləni, ödəniş qəbzlərini, bank çıxarışlarını, yazışmaları və digər sübutları toplamağı, avtomobilin icazəsiz aparılması halında isə dərhal polisə məlumat verməyi tövsiyə edib. O, həmçinin avtomobilin yerinin məlum olmasına baxmayaraq, onu zor tətbiq etməklə geri qaytarmağa çalışmağın düzgün olmadığını qeyd edib.
Adil Nəbiyev hesab edir ki, bu sahədə nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi, müqavilə şərtlərinin şəffaflığına, müştərilərin düzgün məlumatlandırılmasına, GPS vasitəsilə fərdi məlumatların işlənməsinin qanuniliyinə və nəqliyyat vasitələrinə məsafədən müdaxilə imkanlarının təhlükəsizliyinə diqqətin artırılması vacibdir.
“Avtomobil almaq istəyən vətəndaş yalnız onun qiymətinə, xarici görünüşünə və aylıq ödənişinin münasib olmasına deyil, ilk növbədə hüquqi təhlükəsizliyinə diqqət yetirməlidir. Çünki avtomobil almaq üçün illərlə qazandığı vəsaiti xərcləyən insanın sonradan həm pulunu, həm də nəqliyyat vasitəsini itirməsi ciddi sosial və maddi problemdir. Sənədlərini yoxlamadığınız, mülkiyyət hüququnu dəqiqləşdirmədiyiniz və müqavilə şərtlərini tam başa düşmədiyiniz avtomobilə görə heç bir ödəniş etməyin. Avtomobil alarkən təhlükəsizlik sükan arxasına keçdiyimiz andan deyil, alqı-satqı müqaviləsini imzaladığımız andan başlayır”, - deyə ekspert fikirlərini yekunlaşdırıb.
Nigar Xəlilli
15:00 09.10.2026
Oxunuş sayı: 299
