Pinəçilik: Unudulan peşənin izləri
Ayaqqabı sadəcə ayağımızın altındakı bir əşya deyil. O, yollarımızı, işimizi, bayramlarımızı və bəzən hətta xatirələrimizi daşıyır. Lakin zaman keçdikcə dabanı əyilir, tikişləri sökülür, altlığı köhnəlir. Çoxları bu anda ayaqqabını atıb yenisini alır. Pinəçilik isə başqa yol göstərir: köhnəyə yeni nəfəs vermək, ona ikinci həyat bəxş etmək.
Qədim sənət, müasir ehtiyac
Pinəçilik — ayaqqabı təmiri sənətidir. Azərbaycanda bu peşənin kökləri dərindir. Bakı və Şəki kimi şəhərlərdə vaxtilə dəri ustaları yüksək keyfiyyətli ayaqqabılar tikir və təmir edirdilər. Keçmiş ustalar xatırlayırlar ki, heç bir kimyəvi materialdan istifadə olunmadan hazırlanan ayaqqabılar uzun ömürlü olurdu və təmirə asanlıqla gəlirdi. Bu gün isə vəziyyət dəyişib. Ucuz, tez köhnələn və təmirə çətin gələn ayaqqabılar bazarı doldurub. Bir çox pinəçi deyir ki, insanlar “yenisini almaq daha sərfəlidir” deyə düşünür, köhnəni isə atırlar.
Bu israfçılıq təkcə cüzdana yox, planetə də ziyan vurur. Dünyada hər il yüz milyonlarla cüt ayaqqabı zibilxanalara atılır. Onların çoxu plastik, rezin və yapışqan qarışıqlarından ibarətdir, illərlə parçalanmır. Dəri ayaqqabılar isə təmir oluna bilir, təkrar istifadə oluna bilir və nəticədə daha az resurs sərf olunur.
İkinci həyatın dəyəri
Pinəçi ayaqqabıya yeni altlıq vuranda, dabanını dəyişəndə və ya sökülmüş yerini yamamaqla sadəcə “təmir” etmir. O, əşyanın ömrünü uzadır. Keyfiyyətli dəri ayaqqabı düzgün baxım və vaxtında təmirlə onillərlə xidmət edə bilər. Bu həm iqtisadi cəhətdən ağıllıdır (bahalı cütü bir neçə dəfə təmir etmək yenisini almaqdan ucuz başa gəlir), həm də ekoloji cəhətdən məsuliyyətlidir.
Dünyada bu yanaşma yenidən populyarlaşır. “Repair is the greatest recycling story that hasn’t been told” — deyə bir peşəkar qeyd edir. Davamlılıq hərəkatı, dairəvi iqtisadiyyat ideyaları və “tez istifadə-tez at” mədəniyyətinə qarşı mübarizə pinəçiliyi yenidən diqqət mərkəzinə gətirib. Bəzi brendlər artıq öz ayaqqabılarını təmirə yararlı hazırlayır, poçtla təmir xidmətləri yaranır, hətta idman və dağ ayaqqabılarının altlığını dəyişdirən xüsusi ustalar var.
Azərbaycanda vəziyyət
Yerli pinəçilərin hekayələri bəzən kədərli, bəzən isə ümidvericidir. Yaşlı ustalar şagird tapmaqda çətinlik çəkir, gənclər bu sənətə az maraq göstərir. Ucuz Çin istehsalı ayaqqabılar bazarı sıxışdırır. Amma hələ də əlləri qızıl olan ustalar var ki, keyfiyyətli dəri ilə işləyir, köhnə modelləri yenidən həyata qaytarır və hətta sifarişlə yeni ayaqqabı tikir. Onlar deyirlər: pinəçilik sadəcə “3 manata daban vurmaq” deyil, sənətkarlıqdır.
Bir usta qeyd edir ki, varlılar bahalı ayaqqabılarını təmir etdirmək üçün usta axtarır, kasıblar isə ucuz mal alır və tez atır. Nəticədə sənət zəifləyir. Halbuki keyfiyyətli təmir həm ayağı qoruyur (hava keçirməyən sintetik materiallar ayaq xəstəliklərinə səbəb ola bilər), həm də pulları daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.
Nə etmək olar?
- Keyfiyyətli, təmirə yararlı ayaqqabı seçin.
- Kiçik zədələri vaxtında pinəçiyə aparın — kiçik yama böyük xərci əvəz edir.
- Yerli ustaları dəstəkləyin. Onların işi təkcə təmir deyil, ənənənin və bacarığın yaşamasıdır.
- “Yeni almaq” əvəzinə “köhnəni xilas etmək” düşüncəsini qəbul edin.
Pinəçilik sadəcə peşə deyil. O, hörmət, səbr və davamlılığın simvoludur. Ayaqqabıya ikinci həyat verməklə biz təkcə bir cütü deyil, resurslarımızı, sənətkarlığımızı və gələcəyimizi də qoruyuruq. Növbəti dəfə dabanınız əyiləndə, atmağı düşünməyin. Pinəçinin emalatxanasına gedin — orada ayaqqabınızın hekayəsi davam edir.
Nigar Xəlilli
19:30 12.09.2026
Oxunuş sayı: 236
