Cəbhədə qəhrəman, ailədə çətin sınaq: Qazilərin görünməyən mübarizəsi

Vətəni qorumaq insanın üzərinə düşən ən ali və müqəddəs borclardan biridir. Bu borcu yerinə yetirmək üçün canından keçən şəhidlərimizin, sağlamlığını itirsə də mübarizə əzmini qoruyan qazilərimizin qəhrəmanlığı heç vaxt unudulmayacaq. Torpaqlarımızın müdafiəsi, dövlətimizin ərazi bütövlüyü və xalqımızın təhlükəsizliyi naminə göstərdikləri fədakarlıq tariximizin ən şərəfli səhifələrində özünə yer alıb. Onların döyüş meydanında nümayiş etdirdikləri cəsarət, iradə və vətən sevgisi hər bir azərbaycanlı üçün qürur mənbəyidir.

Bu gün qazilərimizə göstərilən diqqət və qayğı yalnız mənəvi borc deyil, həm də cəmiyyətin üzərinə düşən məsuliyyətdir. Onların sağlamlığının bərpası, sosial təminatının yaxşılaşdırılması, məşğulluğunun təmin edilməsi, mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması və normal həyata uyğunlaşması istiqamətində atılan addımlar dövlətin və cəmiyyətin qəhrəmanlara münasibətinin göstəricisidir. Çünki müharibə başa çatsa da, müharibənin insan həyatında buraxdığı izlər hər zaman eyni sürətlə silinmir.

Qazilərimiz arasında ailə həyatı quran, xoşbəxt yaşayan, həyat yoldaşı ilə birlikdə çətinlikləri aşan və bir-birinə dayaq olan çox sayda insan var. Onların ailələri sevginin, sədaqətin, qarşılıqlı anlayışın və fədakarlığın nümunəsidir. Müharibədən qayıdan insanın yanında dayanmaq, onun həyatını yenidən qurmasına dəstək olmaq, çətinlikləri birlikdə qarşılamaq böyük mənəvi dəyər daşıyır.

Lakin məsələnin cəmiyyətin diqqətindən yayınmamalı olan başqa bir tərəfi də mövcuddur. Ayrı-ayrı qazilərin iştirakı ilə baş verən ailədaxili münaqişələr, həyat yoldaşlarına qarşı zorakılıq, cinayət hadisələri, boşanmalar və bəzi hallarda intihar faktları ciddi müzakirə tələb edir. Bu hadisələr istər-istəməz müharibədən sonra qazilərin psixoloji vəziyyəti, ailə həyatına uyğunlaşması və onlara göstərilən dəstəyin yetərliliyi ilə bağlı suallar yaradır.

Burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: ayrı-ayrı şəxslərin davranışlarını bütün qazilərə aid etmək, onların qəhrəmanlığını kölgə altına salmaq və cəmiyyətdə bu kateqoriyaya qarşı mənfi münasibət formalaşdırmaq doğru deyil. Qazilik insanın keçdiyi döyüş yolunu, göstərdiyi xidmətləri və fədakarlığı ifadə edir. Lakin bu status heç kimə qanunları pozmaq, ailə üzvlərinə qarşı zorakılıq göstərmək və ya cinayət törətmək hüququ vermir. Qazinin də, digər vətəndaşın da törətdiyi əmələ görə məsuliyyəti eynidir.

Müharibə bitir, amma onun psixoloji təsirləri davam edə bilər

Müharibə insanın həyatında yalnız fiziki deyil, həm də dərin psixoloji izlər buraxa bilər. Döyüş meydanında ölüm təhlükəsi ilə üzləşmək, silahdaşlarını itirmək, yaralanmaq, ağır hadisələrin şahidi olmaq və uzun müddət gərgin şəraitdə yaşamaq insanın emosional vəziyyətinə təsir göstərir. Bəzi insanlar müharibədən sonra gündəlik həyata qısa müddətdə uyğunlaşa bildiyi halda, digərləri üçün bu proses daha uzun və çətin olur.

Müharibə iştirakçılarında yuxu pozuntuları, davamlı narahatlıq, əsəbilik, aqressiv reaksiyalar, sosial təcrid, depressiv əlamətlər və travmatik xatirələrlə bağlı çətinliklər yarana bilər. Bəzi hallarda posttravmatik stress pozuntusu müşahidə olunur. Bu vəziyyət insanın keçmişdə yaşadığı ağır hadisələri yenidən yaşayırmış kimi hiss etməsi, həmin hadisələri xatırladan məkan və situasiyalardan qaçması, daim təhlükə gözləməsi və emosiyalarını idarə etməkdə çətinlik çəkməsi ilə özünü göstərə bilər.

Əlbəttə, müharibədə iştirak edən hər bir insanda belə problemlərin yaranacağını söyləmək olmaz. Eyni zamanda, psixoloji çətinlik yaşayan hər kəsin zorakılığa meyilli olduğunu düşünmək də yanlış yanaşmadır. Psixoloji travma cinayətə və ya ailədaxili zorakılığa avtomatik səbəb olmur. Ancaq müharibədən sonra yaranan problemlər vaxtında müəyyən edilmədikdə, müvafiq müalicə və dəstək göstərilmədikdə insanın özünə, yaxınlarına və sosial münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Məhz buna görə də qazilərin reabilitasiyası yalnız fiziki sağlamlığın bərpası ilə məhdudlaşmamalıdır. İnsan yarasının sağalması, protezlə təmin olunması və ya müalicə alması vacibdir. Lakin onun psixoloji vəziyyəti, ailə münasibətləri, cəmiyyətə inteqrasiyası və gələcək həyatına dair planları da eyni dərəcədə diqqətdə saxlanılmalıdır.

Mövzu ilə bağlı “Xüsusi Təyinatlıların Qaziləri, Şəhid Ailələri və Veteranları” İctimai Birliyinin sədri Bəhruz Məmmədzadə Crossmedia.az-a bildirib ki, bu cür hadisələr cəmiyyətdə ilk dəfə baş vermir: 

“Vətən müharibəsindən əvvəl də müxtəlif səbəblərdən oxşar hallar yaşanıb. Dövlətimiz Vətən müharibəsi zamanı vətəndaşları səfərbərliyə çağırdı. Nəticədə şəhidlərimiz oldu, qazilərimiz yaralandı. Bu gün onların bir qismi müharibənin yaratdığı travmaların təsiri altında həyatını davam etdirir. Onların arasında müharibədən əvvəl ailə quranlar da, müharibədən sonra ailə həyatı quranlar da var.

İlk növbədə, cəmiyyətdə belə hadisələri birbaşa qazilik statusu ilə əlaqələndirməyin düzgün olmadığını düşünürəm. Hər bir insanın öz xarakteri, psixoloji vəziyyəti, həyat tərzi və ailə münasibətləri var. Bu cür hadisələr qazi olan şəxslərin də, digər vətəndaşların da həyatında baş verə bilər. Ona görə də hər hansı hadisəni yalnız şəxsin qazi olması ilə izah etmək doğru yanaşma deyil.”

Ailə həyatı yalnız sevgi və qəhrəmanlıq üzərində qurulmur

Evlilik iki insanın həyatını birləşdirməsi, məsuliyyətləri bölüşməsi və gələcəyi birlikdə qurması deməkdir. Bu münasibətin davamlı olması üçün sevgi və hörmətlə yanaşı, qarşılıqlı anlaşma, emosional sabitlik, ünsiyyət və çətinlikləri birlikdə həll etmək bacarığı da vacibdir.

Qazilərlə ailə qurmaq istəyən xanımların bu qərarı verməsi, şübhəsiz, onların şəxsi seçimidir. Bir insanın döyüş yolu, vətən qarşısındakı xidməti və keçdiyi çətinliklərə hörmətlə yanaşmaq təqdirəlayiqdir. Ancaq evlilik qərarı yalnız həmin şəxsin qəhrəmanlıq tarixçəsinə əsaslanmamalıdır. Ailə quracaq tərəflər bir-birinin xarakterini, həyat tərzini, sağlamlıq vəziyyətini, gözləntilərini və gələcək planlarını tanımalıdırlar.

Burada qadınların gələcəyini düşünməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəzən cəmiyyətdə qazilərlə ailə qurmaq məsələsinə yalnız mənəvi borc və qəhrəmana dəstək prizmasından yanaşılır. Halbuki ailə qurmaq istəyən xanımın öz həyatına, gələcək övladlarına, ailənin gündəlik münasibətlərinə və mümkün çətinliklərə dair düşünməsi tamamilə normaldır. Bu, qaziyə hörmətsizlik deyil. Əksinə, sağlam ailə qurmaq üçün hər iki tərəfin məsuliyyətli qərar verməsi vacibdir.

Bəhruz Məmmədzadə də ailə qurmaq istəyən insanların ilk növbədə bir-birini yaxşı tanımasının vacibliyini vurğulayır. Onun fikrincə, tərəflər xarakterlərini, düşüncələrini və həyat tərzlərini öyrəndikdən sonra belə mühüm qərar verməlidirlər:

“Digər tərəfdən, ailə qurmaq qərarı verən insanlar əvvəlcə bir-birini yaxşı tanımalı, xarakterlərini, düşüncələrini və həyat tərzlərini öyrənməlidirlər. Bu, mənim şəxsi qənaətimdir.”

Eyni yanaşma qazilərə də aiddir. Müharibədən qayıdan kişi ailə qurarkən özünün psixoloji və emosional vəziyyətini, ailə məsuliyyətinə hazır olub-olmadığını qiymətləndirməlidir. Əgər insanın psixoloji dəstəyə ehtiyacı varsa, bunu gizlətmək və ya problem kimi qəbul edib yardım almaqdan çəkinmək əvəzinə mütəxəssisə müraciət etməsi daha doğru olar. Ailə həyatı insanın bütün problemlərini avtomatik həll etmir. Əksinə, həll edilməmiş çətinliklər bəzən münasibətlərdə daha aydın şəkildə üzə çıxır.

Boşanmalar və ailədaxili münaqişələr hansı səbəblərdən yaranır?

Ailələrin dağılmasının səbəbləri müxtəlifdir. Maddi çətinliklər, xarakter uyğunsuzluğu, qarşılıqlı etimadın itirilməsi, qısqanclıq, ünsiyyət problemləri, ailələrin münasibətlərə müdaxiləsi və digər amillər boşanma ilə nəticələnə bilər. Müharibə iştirakçılarının ailələrində isə bu amillərə müharibədən sonrakı uyğunlaşma çətinlikləri, sağlamlıq problemləri və psixoloji gərginlik də əlavə oluna bilər.

Məsələn, müharibədən əvvəlki həyat tərzinə qayıtmaqda çətinlik çəkən insan ailəsinin ondan gözləntilərini qarşılaya bilmədiyini düşünə bilər. Fiziki məhdudiyyətlər, iş tapmaqda çətinlik, maddi asılılıq və sosial mühitə uyğunlaşma problemləri özünəinamı zəiflədə bilər. Digər tərəfdən, həyat yoldaşı da ailənin gündəlik məsuliyyətlərini daşımaq, uşaqların qayğısına qalmaq və həyat yoldaşının çətinliklərinə dəstək olmaq arasında psixoloji yorğunluq yaşaya bilər.

Bu vəziyyətdə ailənin hər iki üzvünün dəstəyə ehtiyacı ola bilər. Qadın yalnız həyat yoldaşının qayğısına qalan tərəf kimi görülməməlidir. Onun da hissləri, ehtiyacları və şəxsi həyatı var. Kişi isə yaşadığı travmaları və çətinlikləri ailə üzvlərinə qarşı aqressiya ilə ifadə etməməlidir. Problemlərin həlli üçün açıq ünsiyyət, psixoloji yardım və zəruri hallarda ailə məsləhəti mühüm rol oynaya bilər.

Bununla yanaşı, boşanma faktını avtomatik olaraq müharibə travması ilə əlaqələndirmək olmaz. Qazilərin ailələrinin nə qədərinin boşandığı, bu boşanmaların hansı səbəblərdən baş verdiyi barədə etibarlı və sistemli statistika olmadan ümumi nəticəyə gəlmək mümkün deyil. Bu məsələnin araşdırılması üçün nikahların və boşanmaların sayı ilə yanaşı, ailələrin üzləşdiyi problemlər, psixoloji dəstək imkanları və sosial vəziyyət də öyrənilməlidir.

Zorakılığa heç bir status bəraət qazandıra bilməz

Mövzunun ən həssas tərəfi qazilərin iştirakı ilə baş verən ailədaxili zorakılıq və cinayət hadisələridir. Belə hadisələrdə zərərçəkmiş şəxsin təhlükəsizliyi və hüquqlarının qorunması əsas prioritet olmalıdır. Hər hansı şəxs müharibədə iştirak etməsindən, aldığı medallardan və ya cəmiyyət qarşısındakı xidmətlərindən asılı olmayaraq, qanun qarşısında məsuliyyət daşıyır.

Əgər ailədə fiziki və ya psixoloji zorakılıq varsa, bu, sadəcə ər-arvad arasında mübahisə kimi qiymətləndirilməməlidir. Təhdid, döymə, təhqir, azadlığın məhdudlaşdırılması və digər zorakı davranışlar ciddi hüquqi və sosial müdaxilə tələb edir. Zərərçəkmiş qadınların susmağa, hadisəni gizlətməyə və ya qarşı tərəfin statusuna görə şikayət etməkdən çəkinməyə məcbur hiss etməsi yolverilməzdir.

Eyni zamanda, hər hansı hadisənin iştirakçısı barədə məlumat yayılarkən faktların dəqiqliyinə diqqət yetirilməlidir. Şəxsin qazilik statusu, hadisənin təfərrüatları, hüquq-mühafizə orqanlarının mövqeyi və məhkəmə qərarı yoxlanılmadan onun günahkar elan edilməsi doğru deyil. İstintaq və məhkəmə prosesi başa çatmayıbsa, şəxs barəsində ittihamlar təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim edilməməlidir.

Burada əsas məsələ hadisənin iştirakçısının hansı statusa malik olması deyil, cinayətin qarşısının alınması, zərərçəkmişlərin müdafiəsi və qanunun aliliyinin təmin edilməsidir. Qəhrəmanlara hörmət onların törədə biləcəyi qanunsuz əməllərə göz yummaq demək deyil. Əksinə, qazilərə həqiqi ehtiram onların da sağlam, təhlükəsiz və məsuliyyətli cəmiyyətin bir üzvü kimi yaşamasına şərait yaratmaqdır.

Qazilərə sağlam sosial mühit və dəstək lazımdır

Qazilərin psixoloji çətinliklərlə mübarizəsində ətraf mühitin rolu böyükdür. Ailə üzvləri, dostlar, döyüş yoldaşları və yaxın çevrə onların özlərini tənha hiss etməməsi üçün dəstək göstərməlidir. Müharibədən sonra insanın yaşadığı problemlərə laqeyd yanaşmaq, onu daha da ruhdan salmaq və ya üzərinə əlavə təzyiq göstərmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Bəhruz Məmmədzadə qazilərin ətrafında sağlam sosial mühitin formalaşdırılmasını vacib hesab edir. Onun fikrincə, yaxınları və döyüş yoldaşları psixoloji çətinlik yaşayan şəxslərin yanında olmalı, onların problemləri aşmasına kömək göstərməlidirlər:

“Qazilər arasında cinayət və intihar hallarının qarşısının alınması üçün onların ətrafında sağlam sosial mühit formalaşdırılmalıdır. Ailələri, dostları, döyüş yoldaşları və yaxınları onlara dəstək olmalı, yaşadıqları psixoloji çətinlikləri aşmaqda kömək etməlidirlər. Əks halda, insan özünü tənha və dəstəksiz hiss edə, bu da onun psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Təsəvvür edin, psixoloji travma yaşayan bir qazinin ətrafındakı insanlar ona dəstək olmaq əvəzinə, müxtəlif məsələlərdə təzyiq göstərir, onu daha da ruhdan salırlar. Belə münasibət həmin şəxsin vəziyyətini ağırlaşdıra və arzuolunmaz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Buna görə də qazilərimizə qarşı anlayışlı və diqqətli olmaq vacibdir.”

Bu yanaşma qazilərə dəstəyin yalnız dövlət qurumlarının vəzifəsi olmadığını göstərir. Ailə və yaxın çevrə də insanın gündəlik həyatında mühüm rol oynayır. Bununla belə, psixoloji travma yaşayan şəxsin bütün məsuliyyətini ailənin üzərinə qoymaq da düzgün deyil. Peşəkar psixoloji və tibbi yardım əlçatan olmalı, ehtiyac olduqda mütəxəssislər prosesə cəlb edilməlidir.

“Xüsusi Təyinatlıların Qaziləri, Şəhid Ailələri və Veteranları” İctimai Birliyinin sədri hesab edir ki, psixoloji travma almış qazilərə cəmiyyətin hər bir üzvü dəstək göstərməli, onların həyatın dəyərini və yaşamağın əhəmiyyətini hiss etmələrinə kömək etməlidir. Eyni zamanda, həmin şəxslərin özləri də vəziyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün səy göstərməli və ehtiyac olduqda peşəkar yardım almalıdırlar:

“Vətən müharibəsində və digər dövrlərdə psixoloji travma almış qazilərimizə hər bir vətəndaş dəstək göstərməlidir. İlk növbədə ailələri, döyüş yoldaşları və yaxın ətrafları onların yanında olmalıdır. Onlarla həyatın dəyəri, sağlamlığın və yaşamağın əhəmiyyəti barədə söhbətlər aparılmalı, çətinliklərlə mübarizədə tək olmadıqları hiss etdirilməlidir. Təbii ki, həmin şəxslərin özləri də vəziyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün mübarizə aparmalı, ehtiyac olduqda peşəkar psixoloji dəstəyə müraciət etməlidirlər.”

İntihar hadisələri də diqqətdən kənarda qalmamalıdır

Müharibədən sonra bəzi veteranların intihar etməsi və ya intihara cəhd göstərməsi də cəmiyyət üçün ciddi xəbərdarlıqdır. Belə hadisələr təkcə bir insanın deyil, onun ailəsinin, yaxınlarının və bütövlükdə cəmiyyətin faciəsidir. İntiharın səbəbləri isə adətən mürəkkəb və çoxşaxəli olur. Psixoloji travma, depressiya, uzunmüddətli stress, fiziki ağrı, sosial təcrid, maddi çətinliklər və dəstək çatışmazlığı risk yaradan amillər sırasında ola bilər. 

Lakin hər bir intihar hadisəsinin səbəbini araşdırmadan onu yalnız müharibə travması ilə əlaqələndirmək olmaz. Belə nəticəyə gəlmək üçün konkret şəxsin vəziyyəti, tibbi və psixoloji tarixçəsi, sosial mühiti və digər amillər öyrənilməlidir. Əsas məsələ isə risk altında olan insanların vaxtında müəyyən edilməsi və onların yardım ala bilməsidir.

İntihar düşüncələri yaşayan insanın mühakimə olunmaqdan qorxmadan yardım istəyə bilməsi vacibdir. Ailə üzvləri, dostlar, iş yoldaşları və sosial xidmət qurumları bu məsələdə diqqətli olmalıdırlar. İnsan özünü təcrid edirsə, ümidsizlik ifadə edirsə, davranışında kəskin dəyişikliklər müşahidə olunursa, bunu adi əhval dəyişikliyi kimi qiymətləndirmək olmaz. Belə hallarda peşəkar psixoloji və tibbi yardımın təşkili həyati əhəmiyyət daşıya bilər.

Qazilərə dəstək yalnız müavinət və mənzillə məhdudlaşmamalıdır

Qazilərin sosial müdafiəsi dedikdə ilk növbədə pensiya, müavinət, mənzil, avtomobil, işlə təminat və tibbi xidmət kimi məsələlər yada düşür. Bunlar, əlbəttə, vacibdir. Ancaq müharibədən sonra insanın normal həyata qayıtması daha geniş yanaşma tələb edir. Fiziki sağlamlığın bərpası ilə yanaşı, psixoloji reabilitasiya, ailə münasibətlərinin qorunması, peşə hazırlığı, məşğulluq və sosial inteqrasiya da diqqət mərkəzində olmalıdır.

Psixoloji dəstək yalnız ciddi problem ortaya çıxdıqdan sonra göstərilməməlidir. Müharibədən qayıdan şəxslərin ehtiyacları müəyyən aralıqlarla qiymətləndirilməli, onların müraciət edə biləcəyi xidmətlər əlçatan olmalıdır. Eyni zamanda, bu xidmətlər yalnız qaziləri deyil, zərurət yarandıqda onların həyat yoldaşlarını və ailə üzvlərini də əhatə etməlidir.

Ailə üzvləri müharibə iştirakçısının yaşadığı çətinlikləri anlamaq üçün maarifləndirilməli, psixoloji gərginlik zamanı necə davranmalı olduqları barədə məlumatlandırılmalıdırlar. Ancaq bu, ailə üzvlərinin zorakılığa dözməli və ya bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürməli olduğu anlamına gəlmir. Heç bir psixoloji problem ailədaxili zorakılığa haqq qazandırmır. Dəstək və müalicə ilə yanaşı, hüquqi məsuliyyət də təmin edilməlidir.

Qazilik statusuna hörmət, hadisələrə obyektiv yanaşma

Qazilərə münasibət yalnız bayram günlərində, anım tədbirlərində və rəsmi mərasimlərdə göstərilən ehtiramla məhdudlaşmamalıdır. Onların gündəlik həyatında qarşılaşdıqları problemlər də diqqətdə saxlanılmalıdır. İşə düzəlməkdə çətinlik çəkən, psixoloji dəstəyə ehtiyacı olan, ailə münasibətlərində problem yaşayan və ya sosial təcridə düşən şəxslərin problemləri vaxtında müəyyən edilməlidir.

Digər tərəfdən, cəmiyyətdə qazilərin yalnız qəhrəman obrazı ilə təqdim olunması da müəyyən çətinliklər yarada bilər. Onlar da hər bir insan kimi yorula, narahatlıq keçirə, psixoloji dəstəyə ehtiyac duya və səhv edə bilərlər. Onları yalnız müharibədə göstərdikləri qəhrəmanlıqla deyil, müharibədən sonrakı həyatlarında üzləşdikləri reallıqlarla da anlamaq lazımdır. Bu, onların xidmətlərini kiçiltmir, əksinə, insan kimi ehtiyaclarına daha düzgün yanaşmağa imkan verir.

“Xüsusi Təyinatlıların Qaziləri, Şəhid Ailələri və Veteranları” İctimai Birliyinin sədri Bəhruz Məmmədzadə qazilərin iştirak etdiyi hadisələrin təqdimatında onların statusunun süni şəkildə ön plana çəkilməsinə etiraz edir. Onun fikrincə, bəzən media reytinq naminə hadisənin əsas məzmunundan çox, iştirakçının qazi olmasına diqqət yönəldir. Halbuki hər bir hadisə fərdi şəkildə araşdırılmalı və qiymətləndirilməlidir: 

“Təəssüf ki, bəzən reytinq naminə hər hansı hadisədə qazi iştirak etdikdə, dərhal onun qazilik statusu ön plana çəkilir. Halbuki qazi də bu ölkənin vətəndaşıdır və digər insanlar kimi fərdi məsuliyyət daşıyır. İstər avtomobil qəzası, istər cinayət, istərsə də başqa bir hadisə olsun, onu yalnız şəxsin müharibədə iştirak etməsi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Qazilik statusuna hörmətlə yanaşmalı, hadisələri isə obyektiv və fərdi şəkildə qiymətləndirməliyik. Belə hadisələrin baş verməsi təəssüf doğurur. Ancaq mən bu halları birbaşa qaziliklə əlaqələndirməyin tərəfdarı deyiləm. Çünki cəmiyyətdə oxşar hadisələr müxtəlif insanlar arasında baş verir. Qazilik isə şərəfli və müqəddəs statusdur. Baş verən hər hansı cinayəti və ya bədbəxt hadisəni şəxsin qazi olması ilə əlaqələndirmək qazilik anlayışına münasibətə də mənfi təsir göstərə bilər.”

Qazilərin adından sui-istifadə edilməsinə, onların statusunun qanunsuz davranışlara bəraət qazandırmaq üçün vasitəyə çevrilməsinə imkan verilməməlidir. Cəmiyyət bir tərəfdən qəhrəmanlarına sahib çıxmalı, digər tərəfdən isə hər bir vətəndaşın hüquqlarını və təhlükəsizliyini qorumalıdır.

Əsas məsələ problemi gizlətmək deyil, həll etməkdir

Qazilərimizin qəhrəmanlığına ehtiram göstərmək onların müharibədən sonra qarşılaşdıqları problemləri görməzdən gəlmək demək deyil. Əksinə, həqiqi qayğı onların yalnız fiziki sağlamlığını deyil, psixoloji vəziyyətini, ailə həyatını və sosial rifahını da diqqətdə saxlamağı tələb edir. Ayrı-ayrı cinayət, zorakılıq, boşanma və intihar hadisələri bütün qazilər haqqında mənfi fikir formalaşdırmaq üçün əsas ola bilməz. Lakin bu hadisələri araşdırmadan, səbəblərini öyrənmədən və qarşısının alınması üçün tədbirlər görmədən də keçmək olmaz.

Qızlar qazilərlə ailə qurarkən gələcəklərini düşünməlidirlərmi? Əlbəttə, hər bir insan ailə qurarkən gələcəyini, qarşılıqlı məsuliyyəti və mümkün çətinlikləri nəzərə almalıdır. Ancaq bu yanaşma yalnız qazilərlə evlənən xanımlara aid deyil, bütün nikahlara şamil olunur. Evlilik qəhrəmanlığa görə verilən mükafat, yaxud kiminsə mənəvi borcunu yerinə yetirməsi deyil. Bu, iki insanın könüllü seçimi və birgə həyat qurmaq qərarıdır.

Qazilərimizə hörmətlə yanaşmaq, onların xidmətlərini unutmamaq, eyni zamanda ailə üzvlərinin hüquqlarını və təhlükəsizliyini qorumaq bir-birinə zidd deyil. Əksinə, sağlam cəmiyyətin əsas göstəricisi məhz bu tarazlığın qorunmasıdır. Vətən uğrunda döyüşən insanın müharibədən sonra da layiqli, təhlükəsiz və mənalı həyat yaşaması üçün dövlətin, ailənin və cəmiyyətin üzərinə mühüm vəzifələr düşür.

Şəhidlərimizin əziz xatirəsi, qazilərimizin qəhrəmanlığı daim uca tutulmalıdır. Ancaq bu ehtiram onların problemlərinin üstünü örtmək üçün deyil, həmin problemlərin həllinə daha ciddi yanaşmaq üçün əsas olmalıdır. Çünki vətəni qoruyan insanlara sahib çıxmaq yalnız onların keçmiş xidmətlərini xatırlamaq deyil, həm də gələcək həyatlarının sağlam və təhlükəsiz olmasına çalışmaqdır.