Gənclər siyasətdən uzaqlaşır, yoxsa siyasət gəncləri itirir?
Müasir gənclərin siyasətlə maraqlanmaması ictimai-siyasi müzakirələrdə tez-tez səslənir. Gənclərin ənənəvi siyasi institutlara və klassik iştirak formalarına əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha məsafəli yanaşması bəzən onların bütövlükdə siyasətə marağının azalması kimi qiymətləndirilir.Lakin burada mühüm bir fərq var: siyasətə marağın azalması ilə siyasi iştirak formasının dəyişməsi eyni şey deyil.
Bugünkü gənclərin maraq dairəsinə baxdıqda onların ictimai-siyasi proseslərdən kənarda qaldığını söyləmək çətindir. Təhsil, məşğulluq, sosial bərabərlik, təhlükəsizlik, iqlim dəyişikliyi, müharibə və sülh, ölkələrinin gələcəyi və beynəlxalq mövqeyi gənclərin müzakirə etdiyi əsas məsələlərdəndir. Bunların hər biri isə birbaşa və ya dolayı şəkildə siyasi qərarlarla bağlıdır.Deməli, əsas sual gənclərin siyasətlə maraqlanıb-maraqlanmaması deyil. Əsas sual bu marağın hansı formada ifadə olunması və siyasi institutların həmin dəyişikliyi nə dərəcədə düzgün oxuya bilməsidir.
Siyasi iştirak yox olmur, formasını dəyişir.Uzun müddət siyasi iştirak seçkilərdə səsvermə, siyasi təşkilatlarda fəaliyyət və digər institusional mexanizmlərlə əlaqələndirilib. Rəqəmsallaşma isə bu çərçivəni genişləndirib.Bu gün sosial şəbəkədə ictimai məsələyə münasibət bildirmək, onlayn kampaniyalara qoşulmaq və rəqəmsal müzakirələrdə iştirak etmək xüsusilə gənclər üçün ictimai mövqenin ifadə vasitələrindən birinə çevrilib.
Avropa Parlamentinin 2024-cü ildə apardığı sorğuda 15–30 yaşlı respondentlərin 64 faizi Avropa Parlamentinə seçkilərdə səs verməyi planlaşdırdığını bildirib. Sosial media isə qərarvericilərə mövqenin çatdırılması üçün effektiv hesab edilən vasitələr sırasında yer alıb.Bu, ənənəvi və yeni iştirak formalarının bir-birini tam əvəz etmədiyini göstərir. Gənc həm seçkidə iştirak edə, həm də mövqeyini rəqəmsal platformalarda ifadə edə bilər.
Ona görə də gənclərin siyasətlə münasibətini yalnız ənənəvi siyasi institutlarda nə qədər görünmələri ilə ölçmək artıq kifayət deyil.
Rəqəmsal iştirak siyasi məlumatlılıq deməkdirmi?
Məsələnin digər tərəfi gənclərin siyasi informasiyanı haradan və necə əldə etməsidir.
Avropa Parlamentinin 2025-ci ildə 16–30 yaşlılar arasında apardığı sorğuya əsasən, respondentlərin 42 faizi siyasi və sosial məsələlər haqqında əsas informasiya mənbəyi kimi sosial medianı göstərib. Eyni sorğuda 76 faiz son yeddi gün ərzində dezinformasiya və saxta xəbərlərlə qarşılaşdığını düşündüyünü bildirib.
Burada müasir siyasi kommunikasiyanın əsas paradokslarından biri yaranır: sosial media siyasəti gənclər üçün daha əlçatan edir, eyni zamanda informasiyanın keyfiyyəti ilə bağlı yeni risklər yaradır.
Mürəkkəb geosiyasi proseslərin bir neçə saniyəlik videolara, iqtisadi qərarların kontekstdən çıxarılmış başlıqlara çevrildiyi mühitdə siyasi məzmunla tez-tez qarşılaşmaq siyasi prosesi dərindən anlamaq demək deyil.Alqoritmlər istifadəçiyə hər zaman ən doğru və əhəmiyyətli məlumatı deyil, çox vaxt onun diqqətini daha uzun saxlayan məzmunu təqdim edir. Buna görə də siyasi iştirak yalnız aktivliyin səviyyəsi ilə deyil, həmin iştirakın nə dərəcədə məlumatlı və şüurlu olması ilə də qiymətləndirilməlidir.
Gənclər uzaqlaşır, yoxsa siyasət onları itirir?
Mövcud mənzərə gənclərin siyasətdən kütləvi şəkildə imtina etdiyini söyləməkdən daha çox, onların siyasətlə münasibətinin transformasiyaya uğradığını göstərir.Dəyişən gənclərin siyasi məsələlərə marağı deyil; həmin marağın ifadə olunduğu platformalar, siyasətdən gözləntilər və iştirak üsullarıdır.
Burada əsas risk gənclərin dəyişməsi deyil. Əsas risk gənclərin siyasi davranışındakı dəyişikliklə siyasi institutların bu dəyişikliyə uyğunlaşma sürəti arasında yaranan məsafədir.
Əgər siyasi institutlar yeni iştirak formalarını görmür, gəncləri yalnız passiv auditoriya kimi qəbul edir və siyasi qərarlarla onların gündəlik həyatı arasında aydın əlaqə qura bilmirsə, yaranan məsafəni “gənclər siyasətlə maraqlanmır” cümləsi ilə izah etmək asan, lakin natamam olacaq.Eyni zamanda rəqəmsal platformalardakı yüksək aktivliyi avtomatik olaraq dərin siyasi iştirak kimi qiymətləndirmək də doğru deyil. Görünürlük iştirak deyil, iştirak məlumatlılıq deyil, məlumatlılıq isə təsir imkanını avtomatik təmin etmir.
Bu səbəbdən gənclərlə siyasət arasındakı münasibət üç əsas meyarla qiymətləndirilməlidir: məlumatlılıq, iştirak və təsir.Nəticə etibarilə, gənclər siyasətdən uzaqlaşmaqdan daha çox siyasətlə münasibətlərini yenidən formalaşdırırlar.
Gəncləri siyasətə “gətirmək” əsas məqsəd olmamalıdır. Onlar onsuz da siyasi qərarların təsir etdiyi dünyanın içindədirlər. Əsas məsələ onların həmin dünyada yalnız qərarların ünvanı deyil, qərarların formalaşmasında iştirak edən tərəf olduğunu hiss edə bilməsidir.
Çünki siyasətin gələcəyi yalnız gənclərin ona nə qədər maraq göstərməsindən asılı deyil. Siyasətin özü də yeni nəslin səsini nə qədər eşitdiyindən, iştirakına nə qədər imkan yaratdığından və etimadını nə dərəcədə qazana bildiyindən asılı olacaq.
Fidan Səfərli
19:15 04.09.2026
Oxunuş sayı: 167
