Tofiq Bakıxanov: Azərbaycan musiqisinin əbədi səsi
Azərbaycan mədəniyyəti böyük bir itki ilə üzləşdi. Görkəmli bəstəkar, Xalq artisti, professor Tofiq Əhmədağa oğlu Bakıxanov dünən, 95 yaşında dünyasını dəyişdi. Onun adı isə artıq yalnız yaddaşa deyil, milli musiqi tariximizin qızıl səhifələrinə həkk olunub. Yarım əsrdən artıq yaradıcılıq yolu, dərin milli köklər və yüksək peşəkarlıq birləşərək Tofiq Bakıxanovu Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin ən parlaq simalarından birinə çevirmişdir.
Tofiq Bakıxanov 8 dekabr 1930-cu ildə Bakıda, məşhur tarzən, Xalq artisti Əhməd Bakıxanovun ailəsində dünyaya gəlib. O, XIX əsrin görkəmli alimi, tarixçisi, şairi və ictimai xadimi Abbasqulu ağa Bakıxanovun (Qüdsi) nəticəsidir. Bakı xanları nəslindən gələn bu ailə həmişə xalqa xidmət yolu tutmuşdur. Atasının tarının sədaları, evdəki muğam mühiti və zəngin mədəni irs Tofiq Bakıxanovun sənət yolunun təməlini qoymuşdur.
İlk musiqi təhsilini Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdindəki onillik musiqi məktəbində skripka üzrə almışdır. Daha sonra eyni konservatoriyanı iki ixtisas üzrə bitirmişdir: 1953-cü ildə skripka (Aleksandr Amitonun sinfi), 1957-ci ildə isə bəstəkarlıq (Qara Qarayevin sinfi). Tələbəlik illərində Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrində və radioda solist kimi çıxış etmiş, ifaçılıq təcrübəsini yaradıcılıqla uğurla birləşdirmişdir.
Tofiq Bakıxanovun yaradıcılığı olduqca çoxşaxəlidir. O, opera janrından başqa demək olar ki, bütün janrlara müraciət etmişdir. Üç baleti — «Xəzər balladası» (1969), «Şərq poeması» (1976) və «Xeyir və Şər» (1990) — xüsusilə diqqətəlayiqdir. «Xəzər balladası» neftçilərin əməyinə həsr olunmuş nadir balet nümunəsi kimi təkcə Azərbaycanda deyil, Parisdə, Moskvada və bir sıra digər şəhərlərdə uğurla səhnəyə qoyulmuşdur. Nəriman Məmmədovla birlikdə yazdığı musiqili komediyalar («Altı qızın biri pəri», «Məmmədəli kurorta gedir», «Qız görüşə tələsir») tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.
Simfonik yaradıcılığında 8 simfoniya (o cümlədən «Türk simfoniyası»), 5 simfonik muğam («Nəva», «Şahnaz», «Rahab», «Hümayun», «Dügah»), 6 simfonik poema, tar və digər alətlər üçün 25-dən çox konsert, 20-dən artıq sonata, kamera əsərləri və 100-dən çox mahnı və romans yer alır. Muğamın simfonik inkişafında onun töhfəsi xüsusilə qiymətlidir. Əsərləri Paris, Moskva, Tbilisi, İstanbul, İzmir, Tehran və digər şəhərlərdə müəllif konsertlərində səslənmişdir.
Pedaqoq və sənətkar
Yarım əsrdən artıq Bakı Musiqi Akademiyasında dərs demiş, professor kimi gənc nəslin yetişməsində böyük rol oynamışdır. Onun sinfindən çıxan ifaçı və bəstəkarlar bu gün də milli musiqimizi yaşadır. 1973-cü ildə Əməkdar incəsənət xadimi, 1983-cü ildə professor, 1990-cı ildə Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. «Şöhrət» (2000), «Şərəf» (2021) və 1-ci dərəcəli «Əmək» (2025) ordenləri ilə təltif edilmiş, uzun illər Prezidentin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur.
Tofiq Bakıxanovun musiqisi milli ruhu müasir forma ilə ustalıqla birləşdirirdi. O, həm klassik Avropa janrlarını, həm də Azərbaycan muğamının dərinliyini eyni dərəcədə duyur və əks etdirirdi. Onun əsərləri bu gün də konsert salonlarında, teatr səhnələrində və gənc musiqiçilərin repertuarında yaşayır.
Azərbaycan musiqisi böyük bir ustadını itirdi. Lakin Tofiq Bakıxanovun notları, baletləri, simfoniyaları və mahnıları onunla birlikdə getmədi. Onlar qaldı — xalqın ürəyində, gələcək nəsillərin yaddaşında və milli mədəniyyətimizin əbədi xəzinəsində.
Allah rəhmət eləsin. Ruhu şad olsun.
Zeynəb Həsən
19:00 24.08.2026
Oxunuş sayı: 50
