BDU-da innovativ texnologiyalarla bitkilərin stresə davamlılığı öyrənilir
Bakı Dövlət Universitetinin Botanika və bitki fiziologiyası kafedrasında müxtəlif stres şəraitlərində bitkilərin davamlılığının optimallaşdırılması, innovativ texnologiyaların tətbiqi və biomüxtəlifliyin mühafizəsi istiqamətində elmi tədqiqatlar aparılır.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə kafedradan məlumat verilib.
Tədqiqatların nəticələrinə əsasən, bitkilərin stresə reaksiyası mürəkkəb fizioloji və biokimyəvi mexanizmlərlə tənzimlənir. Quraqlıq şəraitində su itkisini azaltmaq məqsədilə yarpaqların səthinin kiçilməsi, kök sisteminin dərinləşməsi kimi adaptiv dəyişikliklər baş verir. Şoranlıq şəraitində isə hüceyrələrdə ion balansının qorunması və duza davamlı ferment sistemlərinin aktivləşməsi mühüm rol oynayır. Temperatur stresi zamanı bitkilər xüsusi zülallar sintez edərək hüceyrə strukturlarını qoruyur. Bu mexanizmlərin elmi əsaslarla öyrənilməsi onların süni şəkildə gücləndirilməsi imkanlarını genişləndirir və davamlılığın optimallaşdırılması istiqamətində yeni yanaşmaların tətbiqinə şərait yaradır.
Məlumata görə, son illərdə bitkilərin stresə davamlılığının artırılması məqsədilə biotexnologiya, gen mühəndisliyi, molekulyar seleksiya və ekoloji idarəetmə üsullarından geniş istifadə olunur. Genetik səviyyədə davamlılıq genlərinin müəyyənləşdirilməsi və onların seleksiya prosesinə məqsədyönlü şəkildə daxil edilməsi yeni nəsil bitki sortlarının yaradılmasına imkan verir. Molekulyar markerlər əsasında aparılan seleksiya klassik üsullarla müqayisədə prosesi əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirir.
Qeyd olunub ki, bitkilərin stresə qarşı müqavimətini artıran mikroorqanizmlərin tətbiqi də bu sahədə aktual istiqamətlərdən biridir. Torpaqda yaşayan faydalı bakteriyalar və mikorizal göbələklər bitkilərin qida maddələrini daha səmərəli mənimsəməsinə kömək etməklə yanaşı, onların patogenlərə və quraqlığa davamlılığını da artırır.
Kafedrada aparılan tədqiqatlarda texnologiyaların tətbiqi yalnız genetik və fizioloji səviyyə ilə məhdudlaşmır. Rəqəmsal kənd təsərrüfatı, sensor sistemləri və peyk müşahidələri vasitəsilə torpağın rütubət səviyyəsi, temperatur rejimi və bitkilərin inkişaf mərhələsi real vaxt rejimində izlənilir. Əldə olunan məlumatlar əsasında suvarma və gübrələmə rejimlərinin optimallaşdırılması bitkilərin stresə məruz qalma riskini azaldır. Ağıllı suvarma sistemləri isə su çatışmazlığı şəraitində bitkilərin minimal itki ilə inkişafına şərait yaradır. Beləliklə, müasir texnologiyalar yalnız istehsal vasitəsi deyil, həm də ekoloji tarazlığın qorunmasına xidmət edən mühüm alət kimi çıxış edir.
Bildirilib ki, stresə davamlılığın optimallaşdırılması ilə biomüxtəlifliyin mühafizəsi arasında sıx əlaqə mövcuddur. Kənd təsərrüfatında yalnız yüksək məhsuldar, lakin ekoloji baxımdan həssas sortlara üstünlük verilməsi genetik müxtəlifliyin azalmasına və ekosistemlərin zəifləməsinə səbəb ola bilər. Bunun əksinə olaraq, müxtəlif stres amillərinə uyğunlaşmış yerli və yabanı bitki növlərinin qorunması, eləcə də onların seleksiya prosesinə cəlb edilməsi biomüxtəlifliyin saxlanılmasına xidmət edir.
Yabanı qohum növlər bir çox hallarda yüksək stres tolerantlığına malik olur və bu genetik xüsusiyyətlərin mədəni bitkilərə ötürülməsi gələcək seleksiya işləri üçün böyük potensial yaradır. Bu baxımdan təbii fitosenozların qorunması yalnız ekoloji deyil, həm də qiymətli genetik ehtiyatların saxlanılması baxımından mühüm elmi və praktik əhəmiyyət daşıyır.
18:33 16.07.2026
Oxunuş sayı: 54
