23 Aprel – sözün və müəllifin günü
23 aprel – Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü bəşəriyyətin intellektual potensialına, yaradıcı dühasına və bu dühanın məhsulu olan mülkiyyət hüquqlarına verilən beynəlxalq önəmin ali ifadəsidir.
1995-ci ildə UNESCO tərəfindən təsis edilən bu tarix dünya ədəbiyyatının nəhəngləri – Uilyam Şekspir, Migel Servantes və İnka Qarsilaso dela Veqa kimi dahi şəxsiyyətlərin vəfat etdiyi rəmzi bir günə təsadüf edir. Bu günün qeyd olunması həm də sivilizasiyalararası dialoqun əsas vasitəsi olan kitabın və onun yaradıcısı olan müəllifin hüquqi statusunun qlobal miqyasda müdafiəsi üçün bir çağırışdır.
Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra əqli mülkiyyət sahəsində qanunvericilik bazasının beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasını dövlət siyasətinin sarsılmaz prioritetlərindən biri kimi qəbul etmişdir. Ölkəmiz hələ 1997-ci ildən bu əlamətdar günü dövlət səviyyəsində qeyd etməyə başlamış və qısa müddətdə UNESCO-nun “Müəllif hüququ haqqında Ümumdünya Konvensiyası”na, Bern Konvensiyasına və digər mühüm beynəlxalq sənədlərə qoşulmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında müəlliflik hüququnun təsbit edilməsi yaradıcı şəxslərin hüquqlarının dövlət təminatının ən ali formasıdır.
Müasir mərhələdə Azərbaycanın əqli mülkiyyət sistemi təkamül edərək rəqəmsal dövrün tələblərinə tam cavab verən institusional struktur halına gəlmişdir. Prezident İlham Əliyevin 2018-ci il 20 aprel tarixli sərəncamı ilə Müəllif Hüquqları Agentliyi və Patent və Əmtəə Nişanları Mərkəzinin birləşdirilərək vahid Əqli Mülkiyyət Agentliyinin yaradılması bu sahədə idarəetmənin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçməsini təmin etmişdir. Xüsusilə “Patentlərə, Əmtəə Nişanlarına Açıq Hədəf” (PƏNAH) rəqəmli informasiya sisteminin tətbiqi müəlliflərin qeydiyyat prosesində şəffaflığı artırmış, bürokratik maneələri aradan qaldırmış və ölkədə innovativ fəallığı stimullaşdırmışdır. Təkcə 2024-cü ilin statistikası göstərir ki, yüzlərlə müəllif öz əsərlərini məhz elektron qaydada qeydiyyatdan keçirərək hüquqi müdafiə qazanmışdır.
Müəlliflik hüququnun qorunması, eyni zamanda, milli kimliyin və mədəni suverenliyin müdafiəsi cəbhəsidir. Azərbaycanın zəngin mədəni irsi uzun illər boyu sistemli şəkildə erməni saxtakarlığının və mənimsəmə cəhdlərinin hədəfinə çevrilmişdir. Dahi Üzeyir Hacıbəylinin musiqilərindən tutmuş, xalq mahnılarımıza və müasir bəstəkarlarımızın əsərlərinə qədər bir çox nümunələrin “erməni nümunəsi” kimi beynəlxalq platformalarda (YouTube, Spotify, Apple Music və s.) təqdim edilməsinə qarşı dövlətimiz tərəfindən barışmaz mübarizə aparılır. Əqli Mülkiyyət Agentliyinin həyata keçirdiyi effektiv hüquqi tədbirlər nəticəsində onlarla belə mənimsəmə halının qarşısı alınmış və tarixi ədalət bərpa edilmişdir. Bu istiqamətdə nəşr edilən “Qərbi Azərbaycan torpaqları qədim və klassik mənbələrdə” kimi elmi fundamental əsərlər saxta mifologiyanı ifşa edən ən güclü arqumentlərdir.
Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü bizə bir daha xatırladır ki, tərəqqi yalnız yaradıcı əməyə hörmət və onun hüquqi toxunulmazlığının təmin edildiyi mühitdə mümkündür. Müəllif hüququ həm yaradıcının maddi və mənəvi maraqlarını qoruyur, həm də cəmiyyətin ümumi intellektual fondunun zənginləşməsinə xidmət edir. Kitablar keçmişin təcrübəsi ilə gələcəyin ümidləri arasında qurulmuş ən etibarlı mənəvi körpüdür və bu körpünün memarları olan müəlliflərin hüquqlarının qorunması hər bir sivil dövlətin və fərdin mənəvi borcudur.
Nigar Yahyazadə
20:07 23.04.2026
Oxunuş sayı: 77
