ABŞ-İran müharibəsinin bərpası dünya üçün nə vəd edir?
ABŞ və İran arasında atəşkəs prosesi pozulduqdan sonra Ağ Ev rəhbəri Donald Tramp Hörmüz boğazının blokadaya alındığını elan edib. Avropa paytaxtları bu vacib enerji keçidinə diqqət yetiriblər.
Crossmedia.az xəbər verir ki, Avropa İttifaqı ilə yaxın əlaqələri ilə tanınan "EURACTIV" təşkilatının pərdəarxası məlumatlarına görə, ABŞ-nin İrana qarşı mümkün quru əməliyyatı təkcə regional münaqişəyə deyil, həm də Avropa üçün böhrana səbəb ola bilər və iqtisadi dağıntı riskini daşıyır.
Təhlildə bildirilib ki, bölgədəki hərbi bazalarda artıq yerləşdirilən təxminən 50.000 hərbçilərə əlavə olaraq, ABŞ "USS George H.W. Bush" təyyarədaşıyan gəmi qrupuna 6000 dəniz piyadası, 82-ci Hava-Desant Diviziyasından 1000-dən çox hərbçi və "USS Tripoli" gəmisinin rəhbərlik etdiyi 2200 dəniz piyadası yerləşdirib.
Proqnozlara görə, blokada davam edərsə və ABŞ mümkün quru işğalına başlayarsa, Avropa böyük enerji şoku və staqflyasiya böhranı ilə üzləşə bilər.
Avrostat məlumatlarına görə, Avrozonada inflyasiya mart ayında 2,5 faizə yüksəlib. Bu, fevral ayında 1,9 faiz səviyyəsindən əhəmiyyətli bir artımdır və enerji qiymətləri artımın əsas səbəbidir. Brent neftinin qiyməti müharibənin başlanğıcından bəri 50 faiz artaraq barel üçün 100 dolları keçib, təbii qazın qiyməti isə təxminən 70 faiz artıb. Niderlandlı iqtisadçı Bert Kolinin təhlilinə görə, artım tamamilə enerji qiymətləri ilə bağlıdır. Koli, həmçinin vurğulayıb ki, Avropa iqtisadiyyatları müharibədən əvvəl 2 faizlik inflyasiya hədəfi ətrafında sabitləşmişdi, lakin ABŞ-İsrail hücumlarından sonra bu balans tamamilə pozulub.
Avropa Mərkəzi Bankının (AMB) hazırkı baza ssenarisi müharibənin məhdud qaldığı fərziyyəsinə əsaslanır. Bu ssenaridə Avrozonada inflyasiyanın 2,6%-ə, artımın isə 0,9%-ə düşəcəyi proqnozlaşdırılır. Lakin Brüsseldə yerləşən "Bruegel" şirkətindən Jacob Funk Kirkegaard qeyd edib ki, ABŞ yerüstü əməliyyat başlatsa, bu proqnozlar həddindən artıq optimist olacaq. Kirkegaardın sözlərinə görə, ikinci bir münaqişə baş verərsə, İranın Qətərdəki "Ras Laffan LNG" qurğusunu hədəf alması və qlobal LNG tədarükünün təxminən 20%-ni pozması gözlənilir.
Bu, Avropanın enerji təchizatına birbaşa təsir göstərəcək və istehsal xərclərini artıracaq. Avropa Komissiyasının İqtisadiyyat üzrə komissarı Valdis Dombrovskis bildirib ki, münaqişələr yenidən başlasa, inflyasiya 3%-dən yuxarı qalxa bilər və artım 2026-2027-ci illərdə 1%-dən aşağı qala bilər.
"Eurostat"-ın məlumatına görə, Hörmüz boğazı dünya neft və LNG ticarətinin təxminən 20%-nin keçdiyi vacib bir keçiddir.
Avropa ölkələri Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra enerji tədarüklərini şaxələndirsələr də, Körfəz bölgəsindən asılılıq tamamilə aradan qalxmayıb. Avropanın, xüsusən də aviasiya sektorunun reaktiv yanacaq ehtiyaclarının təxminən dörddə biri bu bölgədən ödənilir. Avropa Siyasət Mərkəzinin analitiki Filip Lausberq bildirir ki, müharibə davam edərsə, Avropada, xüsusən də Almaniyada sənayeləşmənin azalması sürətlənə bilər, enerji xərclərinin artması ev təsərrüfatlarının xərclərini azaldacaq və dövlət büdcəsi kəsirləri artacaq.
21:55 14.04.2026
Oxunuş sayı: 58
