"Arşın mal alan"ın Cahan xalası: Münəvvər Kələntərlinin anım günüdür
Bu gün Azərbaycan mədəniyyət tarixində öz izini silinməz şəkildə qoymuş böyük sənətkar, aktrisa Münəvvər Kələntərlinin xatirəsini yad edirik. 5 fevral 1963-cü ildə 51 yaşında vəfat edən Münəvvər Kələntərli yalnız səhnədə və kinoda deyil, həm də xalqın qəlbində əbədi yaşayacaq bir simadır.
Münəvvər Səməd qızı Kələntərli 21 dekabr 1912-ci ildə anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından sənətə olan marağı ilə fərqlənən aktrisa, təhsilini də Lənkəranda almış, 17 yaşında Bakıya gələrək peşəkar səhnə fəaliyyətinə başlamışdır. Onun gözəl səsi və təbii ifa tərzi sayəsində xalq mahnılarını qardaşı Haşım Kələntərli ilə birlikdə konsertlərdə təqdim etmiş, "Aman nənə", "Kişmiri şal" və "Lolo" kimi el mahnılarını ifa etmişdir. Eyni zamanda tarzən Qurban Pirimov, kamançaçı Qılman Salahov və qarmonçalan Teymur Dəmirovun müşayiəti ilə muğam ifa edərək musiqi sahəsində də böyük uğur qazanmışdır. Bu istedad böyük bəstəkar Müslüm Maqomayevi heyran etmiş və 1933-cü ildə onu Opera Teatrına dəvət etmişdir.
Opera Teatrında səhnə fəaliyyətinə başlayan Münəvvər Kələntərli Üzeyir Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operasında Leyli və Leylinin anası, "Əsli və Kərəm"də Əsli, "O olmasın, bu olsun"da isə Sənəm obrazlarını ifa etmişdir.
Daha sonra Musiqili Komediya Teatrında F.Əmirovun "Gözün aydın", S.Ələsgərovun "Ulduz", T.Quliyevin "Qızıl axtaranlar", S.Rüstəmovun "Durna" və A.Rzayevin "Aya səyahət" kimi tamaşalarda uğurla çıxış etmiş, hər rolunda tamaşaçıların qəlbini fəth etmişdir.
Kino sənətinə isə Münəvvər Kələntərli 1945-ci ildə çəkilən və dünyanın 136 ölkəsində nümayiş etdirilən "Arşın mal alan" filmi ilə daxil olmuşdur. Bu film, xüsusilə Cahan xala obrazı ilə aktrisanın ekran debütü olmuş və böyük uğur qazanmışdır. 1946-cı ildə Moskvada keçirilən ictimai baxışda film SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür. Daha sonra Münəvvər Kələntərli "Bəxtiyar" (Gülzar xala), "Əmək və qızılgül" (Daqmaranın anası Sonu), "Qızmar günəş altında" (Gülbahar nənə), "Görüş" (Münəvvər), "O olmasın, bu olsun" (Yengə), "Kazbek qutusu" (Məlikovun hikkəli arvadı), "Kölgələr sürünür" (Məsmə) və "Yeni il gecəsi" (ev sahibəsi) kimi filmlərdə yadda qalan obrazlar yaratmışdır. Onun kinostudiyadakı rolları həmişə bir dubla çəkilmiş, rejissorlar tərəfindən etibarlı və peşəkar ifaçı kimi qiymətləndirilmişdir.
1953-cü ildə Münəvvər Kələntərli "Vətən" kinoteatrına direktor müavini təyin edilmiş, bundan sonra teatrdan ayrılmış, ancaq filmlərdə çəkilməyə davam etmişdir. 1940-cı ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüş, 1946-cı ildə isə "Stalin" mükafatına layiq görülərək sənətindəki yüksək uğurlarını rəsmiləşdirmişdir.
Münəvvər Kələntərlinin həyat və sənət yolu bir nümunədir: onun səhnədəki və kinodakı obrazları, xalq mahnıları və muğam ifaları, həmçinin mədəniyyətə verdiyi töhfələr birgə Azərbaycanın sənət tarixində unudulmaz bir iz buraxmışdır. Onun yaratdığı obrazlar və ifa etdiyi rollar hələ də gənc nəsillərə ilham verir.
Bu gün, onun xatirəsini yad edərkən, yalnız böyük bir aktrisanı deyil, həm də Azərbaycan mədəniyyətinə ömürlük töhfə vermiş bir şəxsiyyəti anırıq. Münəvvər Kələntərli hər zaman Azərbaycan teatr və kino tarixində parlayan bir ulduz olaraq qalacaq. Onun sənətinə həsr olunmuş hər bir not və hər bir səhnə adətən Filarmoniyada səslənən musiqi kimi insanların qəlbində əbədi yaşamağa davam edir.
Fatimə Məmmədova
10:32 05.02.2026
Oxunuş sayı: 631
