Bir toyun o tayında: Gülçöhrə ilə Əsgərin yarımçıq taleyi
Bu tamaşa əvvəlkilərdən bir az fərqlidir. Çünki burada “Arşın mal alan”ın tanış, şirin sevgisinin sonrasına baxırıq. Mən yazını məhz “biz o xoşbəxt sonluqdan sonra nə yaşandığını heç vaxt düşünməmişdik” hissi üzərində qurdum. Əsərin tarixi fonunu və yaradıcı heyəti də dəqiqləşdirdim: “Gülçöhrə və Əsgər” Kamal Abdullanın “Arşın mal alan”a yazdığı davamdır, musiqisi Cavanşir Quliyevindir, quruluşçu rejissor Əsgər Əsgərovdur. Tamaşanın premyerası 18 noyabr 2025-ci ildə olub və 8 oktyabr 2026-cı ildə də repertuarda göstərilib.
Toydan sonra nə oldu? Gülçöhrə ilə Əsgərin yarımçıq qalan xoşbəxtliyi
“Arşın mal alan”ı düşünəndə gözümüzün qarşısına istər-istəməz toy gəlir. Əsgər və Gülçöhrə qovuşur, musiqi yüksəlir, hər şey sanki öz yerini tapır. Hekayə də elə orada bitir. Biz də illərlə o xoşbəxtliyin içində qalmışıq. Bəs sonra nə oldu?
Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında izlədiyim “Gülçöhrə və Əsgər” tamaşası məni məhz bu sualın qarşısında saxladı. Kamal Abdullanın eyniadlı pyesi əsasında hazırlanan tamaşa Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan”ının davamıdır. Amma bu dəfə səhnədə toyun sevinci yox, toyun arxasından gələn həyat var. Və həyat bəzən ən gözəl hekayələrin belə sonunu öz bildiyi kimi yazır.
Tamaşanın əvvəlində Gülçöhrə ilə Əsgərə baxanda insanın içində qəribə bir tanışlıq hissi yaranır. Sanki illər əvvəl gördüyümüz o iki gənci yenidən qarşımızda tapırıq. Onların sevgisi hələ də var. Amma artıq əvvəlki kimi rahat deyil. Zaman dəyişib, ölkə dəyişib, insanların taleyi dəyişib. Bir vaxtlar bir-birinə qovuşmaq üçün mübarizə aparan iki insan bu dəfə birlikdə qalmaq üçün mübarizə aparır.
Mənə ən ağır gələn də elə bu oldu. Çünki onların sevgisinin qarşısında bu dəfə ailə, adət-ənənə və ya iki insan arasındakı anlaşılmazlıq dayanmır. Qarşılarında bütöv bir dövr dayanır. İnqilab, dəyişən siyasi mühit, ayrılıq, qorxu və məcburi seçimlər onların həyatına daxil olur. “Arşın mal alan”da xoşbəxtliyin qarşısındakı maneələr bir-bir aşılırdısa, burada sanki hər şey əksinə gedir.
Gülçöhrənin Əsgərdən ayrıldığı anlarda isə bu sevginin nə qədər kövrək olduğunu daha çox hiss edirsən. Çünki o, getmək istəmir. Əsgər də onu göndərmək istəmir. Amma bəzən insanın istəyi ilə həyatın qərarı üst-üstə düşmür. Gülçöhrə Fransaya yollanır, Əsgər isə Bakıya qayıdır və şəhərdə qalır. Bir-birindən uzaqda qalan iki insanın sevgisi bu dəfə görüşlərlə deyil, gözləməklə yaşayır.
Gülçöhrənin uzaqda Əsgəri gözləməsi səhnəsi mənim üçün tamaşanın ən ağrılı hisslərindən birini yaratdı. Çünki burada ayrılıq sadəcə “gedirəm, qayıdacağam” ayrılığı deyil. İnsan qarşısındakının qayıdacağına inanmaq istəyir, amma daxilində başqa bir qorxu böyüyür. “Niyə gəlmir?” sualı getdikcə “Görəsən, gələcəkmi?” sualına çevrilir.
Və Əsgər...
Bir vaxtlar Gülçöhrəyə qovuşmaq üçün hər şeyi gözə alan Əsgər bu dəfə başqa bir dünyanın içində qalır. Onun var-dövləti, adı, keçmiş həyatı artıq əvvəlki kimi qoruyucu deyil. Yeni quruluş onu qəbul etmir. Məhkəmə, həbs və təqib onun taleyini dəyişir. Bu məqamda səhnədə yalnız bir insanın faciəsini yox, bir dövrün insan talelərini necə dəyişdirdiyini görürük.
Cavanşir Quliyevin musiqisi isə bütün bunları başqa cür danışır. Bəzi hisslər sözlə deyil, musiqi ilə daha aydın çatır. Əsgər və Gülçöhrənin sevgisi də məhz belə anlarda daha çox hiss olunur. Musiqi onların deyə bilmədiklərini deyir.
Mən bu tamaşaya baxarkən bir şeyi düşündüm: biz klassik əsərlərin xoşbəxt sonluqlarına çox öyrəşmişik. Qəhrəmanlar qovuşur, musiqi çalınır, pərdə bağlanır və biz onların bundan sonra da xoşbəxt yaşadığını düşünürük. Amma həyat heç vaxt pərdə bağlanan yerdə dayanmır.
“Gülçöhrə və Əsgər” məhz həmin pərdədən sonrakı həyatı göstərir.
Və bəlkə də tamaşanın ən ağır tərəfi budur: bir vaxtlar “Arşın mal alan”da onların toyuna sevinmişdik. İndi isə onların taleyinə baxıb susuruq.
Çünki bəzən ən böyük faciə iki insanın bir-birini sevməməsi deyil.
Bir-birini çox sevən iki insanın eyni zamanda, eyni yerdə, eyni taleyin içində ola bilməməsidir.
Pərdə bağlananda isə adam istər-istəməz o köhnə “Arşın mal alan” sevincini xatırlayır. Və bu dəfə həmin sevincin üstünə bir kölgə düşür.
Toydan sonra həyat başlamışdı.
Sadəcə, biz onu görməmişdik.
Nigar Xəlilli
20:58 08.10.2026
Oxunuş sayı: 58
