İqtisadiyyat
Dotasiyasız maliyyələşmə regionların iqtisadi dayanıqlığı baxımından nə deməkdir?
Gələn il Azərbaycanda 67 şəhər və rayonun hamısı öz xərclərini ödəyə biləcək.
"2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsinə istinadən xəbər verir.
2026-cı ildə şəhər və rayonlardan 66-sı (Cəbrayıl, Xocalı, Kəlbəcər və Yardımlı rayonları əlavə olunmaqla) xərclərini dövlət büdcəsindən maliyyə yardımı (dotasiya) almadan öz gəlirləri hesabına təmin edirlər. Yerli gəlir və xərcləri tənzimləmək üçün dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş xərclərindən maliyyə yardımının (dotasiyanın) ayrılması məqsədilə 1 rayon (Xocavənd) üzrə 0,8 milyon manat vəsait proqnozlaşdırılıb. Son illər üzrə dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş xərclərindən maliyyə yardımının (dotasiyanın) ayrılması nəzərdə tutulan rayonların sayında və vəsaitin məbləğində azalma tendensiyası müşahidə olunub.
Xatırladaq ki, gələn il büdcə gəlirlərinin 39 milyard 254 milyon manat, büdcə xərclərinin isə 42 milyard 400 milyon manat olacağı gözlənilir.
Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, fəlsəfə doktoru Aqil Eyvazov Crossmedia.az-a açıqlamasında məsələyə münasibət bildirib: “2027-ci il dövlət büdcəsi layihəsində 67 şəhər və rayonun yerli xərclərini dotasiya almadan qarşılamasının nəzərdə tutulması müsbət fiskal göstəricidir".
Lakin bunu regionların tam maliyyə müstəqilliyi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada söhbət həmin ərazilərdəki bütün dövlət xərclərindən deyil, büdcədə müəyyənləşdirilmiş yerli xərclərdən gedir.
İqtisadi baxımdan əsas məsələ bu balansın hansı mənbələr hesabına təmin edilməsidir. Yeni müəssisələr, istehsalın genişlənməsi və daimi məşğulluq hesabına yaranan gəlirlər dayanıqlı inkişaf üçün daha möhkəm əsasdır. Buna görə qiymətləndirmədə gəlir artımının mənbələri, birdəfəlik daxilolmaların payı və xərclərin bölgüsündəki dəyişikliklər ayrıca araşdırılmalıdır. Təkcə dotasiyanın aradan qalxması iqtisadi dayanıqlıq barədə tam nəticə çıxarmağa kifayət etmir.
Layihədə Xocavəndin gəlirləri və yerli xərcləri eyni — 2 milyon 529 min manat nəzərdə tutulur. Bu, proqnozlaşdırılan balansdır və əlavə maliyyə ehtiyatının olduğunu göstərmir. Üstəlik, gəlirlər yerli xərclərə çatmadıqda müəyyən həddə dövlət büdcəsindən vəsait ayrılması mexanizmi də saxlanılır. Deməli, planlaşdırılan balansla faktiki icranı fərqləndirmək vacibdir”.
“Məncə, növbəti mərhələdə diqqət regionların davamlı gəlir bazasının genişləndirilməsinə yönəlməlidir. Bunun üçün hər ərazinin iqtisadi imkanlarına uyğun istehsal, emal, turizm və xidmət layihələri dəstəklənməli, sahibkarların infrastruktura, maliyyəyə və satış bazarlarına çıxışı yaxşılaşdırılmalıdır. Dövlət dəstəyinin nəticəsi ayrılan vəsaitlə yanaşı, yaradılan daimi iş yerləri, əlavə dəyər və müəssisələrin fəaliyyətini davam etdirmək qabiliyyəti ilə ölçülməlidir.
Eyni zamanda, dotasiyadan çıxmaq ayrıca inzibati hədəfə çevrilməməlidir. Yerli xərclərin qarşılanması əhaliyə göstərilən xidmətlərin keyfiyyəti ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Hər rayon üzrə gəlirlərin mənbələrini, yerli xərcləri və mərkəzləşdirilmiş maliyyələşməni əhatə edən açıq hesabatlar bu qiymətləndirməni daha əsaslı edər.
Əsas hədəf regionların büdcə balansını davamlı iqtisadi fəallıq və əhalinin rifahındakı irəliləyişlə möhkəmləndirmək olmalıdır. Dotasiyasız maliyyələşmənin real uğuru da məhz bu nəticələrlə ölçülməlidir”, - o əlavə edib.
Zeynəb Həsən
18:30 24.10.2026
Oxunuş sayı: 79
