ABŞ Ayova tipli döyüş gəmilərini heç vaxt baş tutmayan duel üçün inşa edib
ABŞ İkinci Dünya müharibəsi dövründə Ayova sinfinə aid döyüş gəmilərini əsasən düşmən döyüş gəmiləri ilə artilleriya duelinə hazır olmaq üçün inşa etmişdi.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə Milli Maraqlar Mərkəzində milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə keçmiş baş direktor Harri C. Kazianis “19FortyFive” üçün yazdığı məqalədə bildirib.
Lakin bu sinfə aid dörd gəmidən heç biri düşmən döyüş gəmisinə qarşı belə dueldə atəş açmayıb.
Onun sözlərinə görə, İkinci Dünya müharibəsi zamanı bu döyüş gəmiləri layihəçilərinin nəzərdə tutduğu klassik dəniz duelindən başqa, demək olar ki, bütün tapşırıqları yerinə yetirib.
Ümumilikdə Ayova sinfinə aid dörd döyüş gəmisi – Ayova, Nyu-Cersi, Missuri və Viskonsin inşa edilib. Gəmilər yüksək sürətə və güclü silahlanmaya malik olub. Onların əsas silahlanmasına ümumilikdə 36 iriçaplı top daxil idi.
Kazianis vurğulayıb ki, döyüş gəmiləri arasında gözlənilən duelin baş verməməsi layihənin uğursuz olduğu anlamına gəlmir. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bu gəmilərin hazırlanmasına 1938-ci ildə başlayıb. Məqsəd Yaponiyanın sürətli Kongo sinfinə aid gəmilərini təqib edə bilən və donanmanın yeni təyyarədaşıyanları ilə birgə fəaliyyət göstərə bilən döyüş gəmiləri yaratmaq idi.
Nəticədə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri 45 min ton su tutumuna malik, 50 kalibrli 406 millimetrlik Mark 7 topları ilə silahlandırılmış döyüş gəmiləri əldə edib. Bu toplar təxminən 1 225 kiloqram ağırlığında mərmilər ata bilirdi.
Ayova sinfinə aid gəmilər hansı tapşırıqları yerinə yetirirdi?
Ayova və Nyu-Cersi 1944-cü ildə Sakit okeanda döyüşlərə qoşulanda təyyarədaşıyanlar artıq donanmanın əsas hücum vasitəsinə çevrilmişdi.
Yeni döyüş gəmiləri müharibənin böyük hissəsini təyyarədaşıyanları hava hücumlarından qorumaq, flaqman kimi fəaliyyət göstərmək, dənizdə düşmən gəmilərinə qarşı əməliyyatlar keçirmək, həmçinin iriçaplı toplardan adalara və sənaye obyektlərinə zərbələr endirmək üçün istifadə edib.
Ayova sinfinə aid altı gəminin inşasına icazə verilsə də, onlardan yalnız dördü istismara verilib. İllinoys və Kentukki gəmilərinin inşası tamamlanmayıb. Buna səbəb müharibə dövründə prioritetlərin təyyarədaşıyanlara, sualtı qayıqlara və desant gəmilərinə yönəldilməsi olub.
Dörd döyüş gəmisinin hamısı Yaponiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib. Lakin onların layihəçilərinin nəzərdə tutduğu həlledici döyüş gəmiləri qarşıdurması heç vaxt baş verməyib.
Kazianisin sözlərinə görə, “Ayova” və “Nyu-Cersi”nin ən mühüm dəniz döyüşlərindən biri 1944-cü ilin fevralında “Hailstone” əməliyyatı zamanı baş verib. Təyyarədaşıyanlardan qalxan aviasiya Yaponiyanın Trukdakı bazasına zərbə endirdikdən sonra iki döyüş gəmisi qaçmağa çalışan gəmilərin təqibində kreyser və esmineslərə qoşulub.
ABŞ qüvvələri “Katori” yüngül kreyserinin və Maikadze esminesinin məhv edilməsinə kömək edib. Nowaki esminesi isə qaçmağa müvəffəq olub.
Ayova və Nyu-Cersi 1944-cü ilin oktyabrında Leyte körfəzi döyüşü zamanı Yaponiyanın döyüş gəmiləri ilə az qala üz-üzə gəlib. Hər iki gəmi admiral Uilyam Halsinin Üçüncü Donanmasının tərkibində olub.
Halsi sürətli təyyarədaşıyanları və döyüş gəmilərini Yaponiyanın yayındırıcı təyyarədaşıyan qrupunun arxasınca şimala göndərib. Bu zaman vitse-admiral Takeo Kuritanın Mərkəzi Qrupu San-Bernardino boğazından keçərək kiçik müşayiət təyyarədaşıyanlarına və Taffy-3 qrupunun esmineslərinə hücum edib.
Halsi daha sonra Ayova, Nyu-Cersi və digər sürətli gəmiləri cənuba yönəltsə də, Kuritanın qüvvələri həmin vaxta qədər geri çəkilmişdi.
Ayova sinfinin son iki gəmisi nə vaxt döyüşə qoşuldu?
Viskonsin 1944-cü ilin sonlarında sürətli təyyarədaşıyan qrupuna qoşulub. Gəmi “Kobra” tayfunundan sağ çıxıb, Lusona zərbələri dəstəkləyib, İvodzima və Okinava əməliyyatlarında iştirak edib və Yaponiyadakı sənaye obyektlərini atəşə tutub.
Onun əsas toplarından əsasən sahil hədəflərinin atəşə tutulması üçün istifadə olunub, düşmən gəmiləri ilə artilleriya döyüşü aparmaq üçün deyil.
Missuri 1945-ci ilin əvvəlində döyüş bölgəsinə çatıb. Gəmi Tokioya zərbələr zamanı təyyarədaşıyanları qoruyub, İvodzima və Okinavanı atəşə tutub. Aprelin 11-də kamikadze hücumuna məruz qalsa da, yalnız cüzi zərər görüb.
İyul ayında Missuri Yaponiyanın əsas adalarına hücumlara qoşulub və Hokkaydo ilə Honsyudakı sənaye obyektlərini atəşə tutub.
1945-ci ilin mayında Missuri admiral Halsinin Üçüncü Donanmasının flaqmanı olub. Avqustun 29-da Tokio körfəzinə daxil olub. Dörd gün sonra Yaponiyanın və müttəfiqlərin nümayəndələri gəminin göyərtəsində ölkənin rəsmi təslim aktını imzalayıblar.
USS Texas üçün yeni ev
Bundan əvvəl ABŞ-ın Birinci və İkinci dünya müharibələrində iştirak etmiş yeganə sağ qalmış hərbi gəmisi olan USS Texasın (BB-35) yeni daimi dayanacaq yerinə köçürülməyə hazırlaşdığı bildirilib.
Genişmiqyaslı bərpadan sonra gəminin Qalveston limanında yerləşdirilməsi planlaşdırılır. Yenilənmiş muzeyin isə 2026-cı ilin sonu və ya 2027-ci ilin əvvəlində ziyarətçilər üçün açılması gözlənilir.
USS Texas hələ 1948-ci ildə ABŞ-da ilk muzey-döyüş gəmilərindən birinə çevrilib. Lakin gəminin onilliklər ərzində açıq havada saxlanılması gövdənin ciddi şəkildə aşınmasına səbəb olub.
2022-ci ildə gəmi quru doka keçirilib və burada ABŞ tarixində ən böyük dəniz irsi bərpa layihələrindən biri başlanıb. Bərpa işlərinin dəyəri 75 milyon dollara çatıb.
23:44 30.07.2026
Oxunuş sayı: 50
