Sosium

İranla yaxınlaşma ABŞ ilə BƏƏ-nin və digər Ərəb ölkələrinin uzaqlaşma ilə nəticələnir

ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Yaxın Şərqə səfəri barədə məlumat verilir. Ağ Ev rəhbəri Donald Tramp və bütünlüklə ABŞ-nin xarici siyasəti üçün bu mühüm dövrdə Rubionun müsəlman dünyasının tanınmış dövlətinə səfər etməsi ciddi marağa səbəb olub. Bu da təbiidir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ABŞ-nin İrana hücumu zamanı onun müdafiə tədbirindən narazı qalan ərəb ölkəsidir. Münaqişənin bitməsi istiqamətində atılan hazırki addımlar müharibədən sonrakı dövrə hazırlaşmağı tələb edir. Rubio Yaxın Şərq ölkələrini bu dövrə hazırlamaq üçün yola çıxıbmı?

İyunun 24-də ABŞ xarici siyasət idarəsinin rəhbərini BƏƏ prezidenti Məhəmməd bin Zaid qəbul edib. Dövlət Departamentindən verilən məlumata görə, təmasların əsas məqsədi ABŞ-nin müttəfiqlərinə Amerika-İran anlaşma memorandumunun əsas məğzini izah etməkdir. Çünki Ərəb dövlətləri bu müqavilə ABŞ-nin İrana ciddi şəkildə güzəştə getdiyini düşünür və bu güzəştin onlar üçün gələcəkdə böyük təhlükə gətirəcəyinin fərqindədirlər. Ərəb paytaxtlarında Rubionun hansı şəkildə qarşılanacağı da maraq doğurur. Ənənəvi qarşılanma mərasimi qüvvədədirmi?

Rubionun BƏƏ lideri ilə görüşü iyunun 24-də, Dövlət Departamentinin rəhbərinin Əbu-Dəbiyə gəlişindən bir gün sonra baş tutub. Danışıqlar zamanı dövlət katibi ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki müharibə başlayandan İran hücumlarından ən çox əziyyət çəkən ərəb ölkəsinin təhlükəsizliyini təmin etməyə davam edəcəyini təsdiqləyib. Gündəliyin mərkəzində həmçinin "Hormuz boğazından tam və təhlükəsiz tranzitin təmin edilməsi səyləri, habelə regionda sülh və sabitliyin əhəmiyyəti" dayanırdı, - deyə Dövlət Departamentinin rəsmi nümayəndəsi Tommi Piqott bildirib. "Dövlət Katibi BƏƏ-yə onların liderliyinə və göstərdiyi misilsiz dəstəyə görə təşəkkür edib, İran hücumları qarşısında cəsarət və dözümlülüyünü yüksək qiymətləndirib", - deyə Dövlət Departamentinin mətbuat xidmətində əlavə edilib.

Bundan sonra Rubio yenə də Ərəb dövlətləri içərisində özünəməxsus yer tutan Küveyt və Bəhreynə yola düşüb. Bu ölkələr də fevralın 28-də Amerika-İsrail əməliyyatı başlayandan İran raketləri və dronlarının şiddətli hücumuna məruz qalmışdılar. Eyni zamanda ABŞ-nin onları lazım olan səviyyədə müdafiə etməməsi bu ölkələri də narazı salmışdı. Amerika tərəfinin bildirdiyinə görə, dövlət katibinin Yaxın Şərq turunun məqsədi müttəfiqləri iyunun 17-də İranla distant şəkildə bağlanmış razılaşmanın verəcəyi faydalar və növbəti tənzimləmə mərhələsi üzrə danışıqların gedişi barədə məlumatlandırmaqdır. "Biz onlara (müttəfiqlərə ) onların fikirlərinin nəzərə alındığına və təhlükəsizlik narahatlıqlarını, habelə regional iqtisadi problemləri anladığımıza dair zəmanət vermək istəyirik", - deyə Amerika diplomatiyasının rəhbəri. "Buna görə də burada olmaq və onlarla danışmaq bizim üçün təbiidir, çünki bu onlar üçün çox vacib məsələdir".

Lakin missiya çətin gedir. Rubio Əbu-Dəbidə razılaşmaya qarşı iddiaların səsləndirilməsi ilə üzləşib. Belə ki Əmirliklər dövlət katibi ilə danışıqlar zamanı bunu aydınlaşdırıblar: İran müharibə zamanı BƏƏ-yə vurduğu milyardlarla dollarla qiymətləndirilən ziyanı kompensasiya etməlidir. Birincisi, bu, otellər, hava limanları və s. kimi mülki obyektlərin dağıdılmasına aid olan birbaşa ziyandır. İkincisi, bu, Əmirliklərə Hormuz boğazı vasitəsilə və təkcə onunla məhdudlaşmayan dəniz ticarətinin dayandırılması ilə vurulmuş dolayı ziyandır. Dubay və Əbu-Dəbi limanları region münaqişəsi fonunda böyük itkilər verən iri ticarət qovşaqlarıdır.

Ayrıca, BƏƏ rəhbərliyi hazırda danışıqları aparılan İranla daha kompleks razılaşmaya onun qonşularına hücum etməməyi və Hormuz boğazından gəmilərin keçidinə mane olmamağı öhdəsinə götürən bəndin daxil edilməsini tələb edib. Əmirliklərin tələbinə görə, bu bənd BMT Təhlükəsizlik Şurası səviyyəsində təsbit edilməlidir.

BƏƏ ABŞ ilə İran arasında müzakirə olinan razılaşmadan narazı qalan yeganə ölkə deyil, Küveyt və İordaniya da bu ölkələr sırasındadır. İranın raket zərbələrinə məruz qalan ölkələrin hamısı Rubioya öz düşüncələrini çatdırıblar. Onlar da dəyən ziyanın bu və ya digər formada qarşılanmasını tələb edirlər. Əslində Dövlət katibi Körfəz ölkələrini müqavilənin şərtlərinin onların mənafeyinə xidmət edəcəyini başa salmaq idi. Amma əks arqumentlərlə üz-üzə gəldi. ABŞ-nin bundan sonra İrana vəd verdiyi 300 milyard dollar həcmində vəsaitin toplanması məsələsi də müşkülə düşür. Bundan sonra İran da əlinə bəhanə alaraq Hörmüz boğazının onun mənafeyinə xidmət edəcəyi məsələsində daha möhkəm dayanacaq.

Bəzi mütəxəssislər müharibə nəticəsində İranın çətin duruma düşdüyünü vurğulayırlar. Amma dərindən diqqət yetirdikdə heç İsrail və ABŞ də yaxşı durumda deyillər.

Almaz Abasova.

Siyasi şərhçi

🖨 Çap et

13:08 25.06.2026

Oxunuş sayı: 46