Elçin Məmmədov – Azərbaycan teatr səhnəsinin avanqard ruhu
Azərbaycan teatr və səhnə sənətinin tarixində özünəməxsus yaradıcılıq dəsti-xətti ilə seçilən sənətkarlar arasında Elçin Məmmədovun xüsusi yeri vardır. O, yalnız teatr rəssamı deyil, həm də aktyor, qrafik, fotoqraf və səhnə estetikasını yenidən formalaşdıran yaradıcı şəxsiyyət idi. Azərbaycan teatrında çağdaş və avanqard səhnəqrafiyanın əsas simalarından biri hesab olunan Elçin Məmmədov öz sənəti ilə milli teatr mədəniyyətinə yeni nəfəs gətirmişdi. Onun yaradıcılığı səhnə tərtibatının adi dekorasiya deyil, tamaşanın fəlsəfəsini ifadə edən mühüm bədii vasitə olduğunu sübut edirdi.
Sənətkar ailəsində doğulan istedad
Elçin Mehdi oğlu Məmmədov 29 may 1946-cı ildə Bakıda sənətkar ailəsində dünyaya göz açmışdı. Onun atası Azərbaycan teatr tarixinin ən böyük simalarından biri olan görkəmli rejissor, aktyor və SSRİ Xalq artisti Mehdi Məmmədov, anası isə tanınmış aktrisa Barat Şəkinskaya idi. Belə bir ailədə doğulmaq Elçinin gələcək taleyini də müəyyənləşdirirdi. O, uşaqlıq illərindən teatr atmosferində böyümüş, səhnənin sehrini çox erkən yaşlarından hiss etmişdi.
Valideynlərinin sənət fəaliyyəti ilə bağlı daim məşğul olmaları səbəbindən Elçinin tərbiyəsində böyük bacısı Solmaz xanım mühüm rol oynamışdı. Ondan 14 yaş böyük olan bacısı onun həm qayğıkeşi, həm də mənəvi dayağı olmuşdu.
Elçin Məmmədovun dünyaya gəlişi ilə bağlı maraqlı bir fakt da sənət cameəsində tez-tez xatırlanır. Belə ki, anası Barat Şəkinskaya Elçin doğulmamışdan cəmi üç gün əvvəl “Kişi” tamaşasında kişi obrazında səhnəyə çıxmışdı. Premyeradan qısa müddət sonra isə Elçin dünyaya gəlmişdi. Bu hadisə sanki onun taleyinin elə doğulduğu gündən teatrla bağlandığını göstərirdi.
Təhsil illəri və yaradıcılığa ilk addımlar
Elçin Məmmədov ilk sənət təhsilini Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində almağa başlamışdı. Lakin müəyyən səbəblərdən həmin məktəbi tamamlaya bilməmişdi. Buna baxmayaraq, o, rəssamlığa olan marağını və istedadını daha da inkişaf etdirdi.
1967–1973-cü illərdə Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Rəssamlıq fakültəsində yüngül sənaye rəssamlığı ixtisası üzrə ali təhsil aldı. Həmin dövr onun yaradıcılıq baxışlarının formalaşdığı, sənət estetikasını daha dərindən mənimsədiyi illər oldu.
Əmək fəaliyyətinə Rəssamlar İttifaqının Bədii İstehsalat Kombinatında və “Vışka” qəzetində rəssam kimi başladı. Sonralar Musiqili Komediya Teatrında və Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında baş rəssam vəzifəsində çalışdı. 1989-cu ildən ömrünün sonuna qədər isə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının baş rəssamı oldu.
Azərbaycan teatrında yeni səhnəqrafiya məktəbi
Elçin Məmmədov Azərbaycan teatrında müasir səhnəqrafiyanın əsas yaradıcılarından biri sayılır. O, teatr dekorasiyasına ənənəvi yanaşmanı dəyişərək səhnəni tamaşanın fəlsəfi düşüncəsini ifadə edən canlı məkana çevirmişdi. Onun qurduğu səhnə tərtibatları yalnız vizual gözəllik deyil, həm də tamaşanın ideya yükünü daşıyan mühüm bədii element idi.
Sənətkar Bakının demək olar ki, bütün əsas teatrlarında — Akademik Milli Dram Teatrında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında, Rus Dram Teatrında və digər səhnələrdə fəaliyyət göstərmişdi. Bununla yanaşı, Moskva, Arxangelsk və başqa şəhərlərdə də tamaşalara quruluş vermişdi. Ümumilikdə o, 100-dən artıq tamaşanın bədii tərtibat müəllifi olmuşdu.
Onun ilk böyük yaradıcılıq uğurlarından biri uşaqlıq dostu, rejissor Azərpaşa Nemətovla birlikdə hazırladığı “Mənim qardaşım klarnetdə çalır” tamaşası idi. Bu tamaşa Elçinin teatr rəssamı kimi fərqli baxışlarını ortaya qoymuşdu.
Daha sonra o, atası Mehdi Məmmədovun quruluş verdiyi bir çox tamaşalarda çalışdı. Bu əməkdaşlığın ən möhtəşəm nümunələrindən biri Hüseyn Cavidin “İblis” əsərinə hazırlanmış tamaşa oldu. Elçin Məmmədovun bu tamaşaya verdiyi səhnə tərtibatı Azərbaycan teatr tarixinin ən uğurlu səhnə həllərindən biri hesab olunur. Məhz bu işinə görə o, 1984-cü ildə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görüldü.
Çoxşaxəli yaradıcılıq dünyası
Elçin Məmmədov yalnız teatrla məhdudlaşmırdı. O, qrafika, rəngkarlıq, kitab illüstrasiyası və fotoqrafiya sahəsində də məhsuldar fəaliyyət göstərirdi. Onun yaradıcılığı milli bədii düşüncə ilə müasir üslubun sintezini özündə birləşdirirdi.
Sənətkar Azərbaycanın milli atributlarının hazırlanmasında da iştirak etmişdi. Milli pasportların, pul nişanlarının və bəzi ordenlərin dizayn həllərində onun yaradıcı baxışları öz əksini tapmışdı. Bu fakt Elçin Məmmədovun sənət dünyasının nə qədər geniş və çoxşaxəli olduğunu göstərir.
Aktyor kimi yadda qalan obrazlar
Elçin Məmmədov tamaşaçılar tərəfindən təkcə teatr rəssamı kimi deyil, aktyor kimi də sevilirdi. O, Azərbaycan kinosunda yaratdığı yaddaqalan obrazlarla da yaddaşlarda qalmışdı.
Xüsusilə “Yeddi oğul istərəm” filmində yaratdığı Mirpaşa obrazı və “Dədə Qorqud” filmində canlandırdığı Qaraca çoban rolu tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanmışdı. Onun aktyorluğunda səmimilik, təbilik və daxili emosional güc hiss olunurdu. Elçin Məmmədov yaratdığı obrazlara xüsusi xarakter və ruh verə bilirdi.
Həssas ruhlu sənətkar
Elçin Məmmədovu tanıyanlar onu “azman bədəndə titrək ürək” adlandırırdılar. Xarici görünüşcə iri cüssəli olsa da, daxilən olduqca həssas, incə ruhlu və emosional insan idi. O, sənətə son dərəcə ciddi yanaşır, hər bir tamaşanı böyük məsuliyyət və sevgi ilə hazırlayırdı.
Professor İlham Rəhimli onu Azərbaycan teatrında çağdaş səhnəqrafiyanın öncüsü adlandırmışdı. Həqiqətən də Elçin Məmmədov Azərbaycan teatrında vizual düşüncənin dəyişməsində böyük rol oynamış sənətkarlardan biri idi.
Yarımçıq qalan “Hamlet”
Elçin Məmmədov ömrünün son illərində də yaradıcılıq axtarışlarını davam etdirirdi. O, rejissor Azərpaşa Nemətovla birlikdə Uilyam Şekspirin “Hamlet” tamaşası üzərində çalışırdı. Lakin taleyin hökmü ilə bu iş yarımçıq qaldı.
18 fevral 2001-ci ildə Elçin Məmmədov 54 yaşında Bakıda vəfat etdi. Onun ölümü Azərbaycan teatr sənəti üçün böyük itki oldu. Buna baxmayaraq, sənətkarın yaratdığı əsərlər, qurduğu tamaşalar və yetişdirdiyi sənət düşüncəsi bu gün də yaşayır.
Ayhan
14:55 29.05.2026
Oxunuş sayı: 80
