Mariana çökəkliyi ilə bağlı müəmma üzə çıxdı
İşığın heç vaxt çatmadığı, təzyiqin insan bədənini saniyələr içində əzə biləcəyi bir dünya... Mariana çökəkliyi təkcə coğrafi rekordçu deyil, həm də elmin sərhədlərini genişləndirən sirli bir laboratoriyadır.
Crossmedia.az "HaberTürk"-ə istinadən xəbər verir.
Dünyanın ən dərin nöqtəsi Sakit Okeanın qərbində, Mariana adalarından təxminən 200 kilometr şərqdə yerləşir. Mariana çökəkliyi kimi tanınan bu nəhəng aypara formalı çökəkliyin uzunluğu təxminən 2550 kilometr, orta eni isə 69 kilometrdir.
Xəndəyin ən dərin hissəsi "Çallenger Dərinliyi" kimi tanınır və dərinliyi təxminən 10.935 metr olaraq ölçülmüşdür.
Bu rəqəmlərin böyüklüyünü anlamaq çətin ola bilər, amma sadə bir müqayisə hər şeyi izah edir: Əgər dünyanın ən yüksək dağı olan və 8849 metrlik zirvəsi olan Everest dağı Çallencer dərinliyinə endirilsəydi, zirvəsi yenə də okean səthindən 2 kilometr aşağıda qalardı.
Bu dərinlik təxminən dəniz səviyyəsindən başlayan təyyarənin kruiz hündürlüyünə bərabərdir; yeganə fərq istiqamətin aşağıya doğru olmasıdır.
Xəndəyin mövcudluğu 1875-ci ildə Britaniyanın HMS Challenger tədqiqat gəmisi tərəfindən aparılan qazma əməliyyatları nəticəsində aşkar edilmişdir. Gəminin adı sonradan elmi tarixdə "Challenger Dərinliyi" kimi tanınan yerə verilmişdir .
1960-cı ildə Jak Pikard və Don Uolş "Trieste" vanna otağında bu nöqtəyə enən ilk insanlar oldular. 2012-ci ildə rejissor Ceyms Kameron eyni səyahəti tək nəfərlik sualtı qayıqla həyata keçirdi. 2019-cu ildə isə Viktor Veskovo indiyə qədər ölçülən ən dərin dalışa nail olaraq 10.928 metrə çatdı.
"Challenger Deep"-də suyun təzyiqi səth atmosferinin təxminən min qatına çatır. Bu səviyyədə günəş işığı tamamilə yox olur və temperatur donma nöqtəsindən bir qədər yüksək olur.
Buna baxmayaraq, çuxurun sərt şəraitinə uyğunlaşmış orqanizmlər mövcuddur. Alimlər burada şəffaf bədənli ilbiz balığı, nəhəng təkhüceyrəli ksenofifoforlar və nadir amfipod növlərini müəyyən ediblər.
Uzun müddət toxunulmamış təbii möcüzə hesab edilən Mariana xəndəyi, təəssüf ki, bu gün artıq günahsız deyil.
Araşdırmalar nəticəsində çuxurun ən dərin nöqtələrində belə plastik torbalar, qablaşdırma tullantıları və mikroplastik qalıqları aşkar edilmişdir. Alimlər vurğulayırlar ki, dünyanın ən ucqar guşələrinə belə çatan çirklənmə ətraf mühitə dəyən ziyanın miqyasını göstərir.
23:23 22.05.2026
Oxunuş sayı: 46
