Böyük valyuta ehtiyatları iqtisadi artıma niyə çevrilmir? - TƏHLİL

Azərbaycan iqtisadiyyatının son göstəriciləri bir sualı daha kəskin şəkildə gündəmə gətirir: ölkənin malik olduğu böyük maliyyə ehtiyatları niyə iqtisadi artımın sürətlənməsinə gətirib çıxarmır? 2026-cı ilin ilk rübündə ÜDM-in 0,3% azalması fonunda strateji valyuta ehtiyatlarının 85 milyard ABŞ dollarını keçməsi bu sualı təsadüfi deyil, sistemli problem kimi ortaya qoyur.Ənənəvi iqtisadi yanaşmaya görə, yüksək maliyyə ehtiyatları investisiyaların genişlənməsi, daxili tələbin stimullaşdırılması və iqtisadi artımın sürətlənməsi üçün əsas baza rolunu oynayır. Praktikada isə fərqli mənzərə müşahidə olunur. Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, ehtiyatların mövcudluğu ilə onların iqtisadi nəticəyə çevrilməsi arasında birbaşa əlaqə hər zaman formalaşmır. Bu isə problemin yalnız resursların həcmi ilə deyil, onların istifadə mexanizmləri ilə bağlı olduğunu göstərir.Məsələnin ilk izahı fiskal siyasətin strukturunda axtarılmalıdır. Uzun illər ərzində tətbiq olunan “büdcə qaydası” və ehtiyatların qorunmasına yönəlmiş yanaşma makroiqtisadi sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayıb. Bu yanaşma iqtisadi şokların təsirini yumşaldıb və maliyyə sabitliyini qoruyub. Lakin eyni model müəyyən hallarda ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə daxil olmasını məhdudlaşdırır. Xüsusilə iqtisadi aktivliyin zəiflədiyi dövrlərdə daha aktiv fiskal siyasətin tətbiq olunmaması artım potensialını aşağı salır.İkinci mühüm məsələ investisiya mühitinin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Formal olaraq təşviq mexanizmləri mövcuddur. Amma iqtisadi resursların geniş və rəqabətli mühitdə paylanması tam təmin olunmur. Nəticədə maliyyə axınları iqtisadiyyatın bütün seqmentlərinə yayılmır, daha çox məhdud sahələrdə cəmləşir. Bu isə yeni təşəbbüslərin yaranmasını zəiflədir, məhsuldarlıq artımını məhdudlaşdırır.Üçüncü amil institusional quruluş və idarəetmə modelidir. İqtisadi funksiyaların geniş şəkildə bir mərkəzdə cəmləşməsi qərarvermə prosesini ağırlaşdırır, resursların operativ və effektiv istifadəsini çətinləşdirir. Bu məsələ əvvəlki təhlillərdə də qeyd olunduğu kimi, iqtisadi dinamikanın əsas məhdudiyyətlərindən biri olaraq qalır .Resursların yönəldildiyi sahələrin seçimi də eyni dərəcədə vacibdir. Təkcə infrastruktur xərclərinin artırılması uzunmüddətli artımı təmin etmir. Əsas məsələ yüksək əlavə dəyər yaradan, ixrac potensialına malik və məhsuldarlığı artıran sahələrin inkişafıdır. Bu istiqamətdə daha selektiv və strateji yanaşmaya ehtiyac var.Beynəlxalq təcrübə də oxşar nəticəni göstərir. Böyük maliyyə ehtiyatlarına malik ölkələrdə iqtisadi artım bu ehtiyatların həcmi ilə deyil, onların necə idarə olunması ilə müəyyən olunur. Norveç və Sinqapur kimi ölkələrdə ehtiyatlar institusional mexanizmlər vasitəsilə iqtisadiyyata təsir edən aktiv alətə çevrilib. Bu təcrübə göstərir ki, əsas məsələ ehtiyatları qorumaqla yanaşı, onları iqtisadi aktivliyə çevirməyi bacarmaqdır.

Mövcud şəraitdə bir neçə siyasət istiqaməti xüsusi aktuallıq kəsb edir:

1. Fiskal siyasətin daha çevik və əks-tsiklik xarakter alması

İqtisadi zəifləmə dövrlərində dövlət xərclərinin məqsədli şəkildə artırılması və real sektorun dəstəklənməsi.

2. Strateji investisiya prioritetlərinin dəqiqləşdirilməsi

Yüksək əlavə dəyər yaradan və ixrac potensialı olan sahələrə yönəldilmiş proqramların genişləndirilməsi.

3. İnstitusional koordinasiyanın gücləndirilməsi

Qərarvermə prosesinin sadələşdirilməsi və resursların daha operativ istifadəsinin təmin olunması.

4. Rəqabət mühitinin genişləndirilməsi

Bazara giriş imkanlarının artırılması və yeni biznes təşəbbüslərinin stimullaşdırılması.

5. Daxili bazarın gücləndirilməsi

Real gəlirlərin qorunması və istehlakın dəstəklənməsi yolu ilə iqtisadi artımın dayanıqlı əsaslarının formalaşdırılması.Bugünkü vəziyyət göstərir ki, əsas məsələ artıq resurs toplamaq deyil. Əsas məsələ mövcud resursları iqtisadi nəticəyə çevirməkdir. Azərbaycan iqtisadiyyatı maliyyə imkanları baxımından məhdudiyyət yaşamır. Lakin bu imkanların real sektor üzərində təsiri hələ də gözlənilən səviyyədə deyil.Əgər mövcud ehtiyatlar passiv şəkildə qorunmağa davam edərsə, iqtisadi zəifləmə qısamüddətli epizod kimi qalmaya bilər. Bu, daha uzunmüddətli tendensiyaya çevrilə bilər. Əksinə, resurslar məqsədli və strateji şəkildə iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunarsa, hazırkı mərhələ iqtisadi transformasiya üçün real imkan yarada bilər. Bu seçim artıq rəqəmlərdən çox, iqtisadi qərarların keyfiyyətindən və idarəetmə sisteminin effektivliyindən asılıdır.

🖨 Çap et

14:24 29.04.2026

Oxunuş sayı: 1158