25 Aprel – Ümumdünya Malyariya Günü: Ağcaqanad qədər kiçik, həyat qədər böyük problem
Bu gün bəşəriyyətin ən qədim düşmənlərindən biri ilə hesablaşdığı gündür. Adı da malyariyadır. Belə ki, “Anopheles” adlı ağcaqanad dişləyəndə qanına parazit ötürür. Parazit qaraciyərində gizlənir, çoxalır, sonra qırmızı qan hüceyrələrini partladır. Nəticədə 40 dərəcə qızdırma, sümüyə işləyən titrətmə, baş ağrısı yaranır. Dərman olmasa, koma və ölümə səbəb olur. Ən çox da 5 yaşlı uşaqları aparır. Hər dəqiqə Afrikada bir uşaq malyariyadan ölür.
Dünyada hələ də ildə 263 milyon insan malyariyaya yoluxur, 597 min nəfər həyatını itirir. Ölümlərin 95%-i Afrikanın payına düşür. Amma ümid də var: 2000-ci ildən bəri elm və səhiyyə 12.7 milyon insanı xilas edib. 45 ölkə artıq “malyariyadan azad”dır.
Qeyd edək ki, bir vaxtlar Kür-Araz ovalığı malyariya ocağı idi. Bataqlıqlar quruduldu, ağcaqanad ocaqları dərmanlandı, kəndbəkənd yoxlamalar aparıldı. Nəticə: son yerli yoluxma 2012-ci ildə oldu. 2023-cü ildə ÜST rəsmən dedi: “Azərbaycan malyariyadan azaddır”. Bu, 70 illik mübarizənin qələbəsidir. İndi əsas iş bu statusu qorumaqdır. Çünki turistlə, miqrantla xəstəlik geri qayıda bilər.
Bu gün artıq 2 peyvənd var: RTS,S və R21. Afrika uşaqlarında ağır malyariyanı 75% azaldır. 5 manatlıq ağcaqanad toru isə bir uşağın həyatını xilas edir. Ekspress test 15 dəqiqəyə diaqnoz qoyur. Artemisinin dərmanı vaxtında içilsə, sağalma 100%-dir. Malyariyanın hələ də qalmasının səbəbi onun “kasıb xəstəliyi” olmasıdır – təmiz suyu, həkimi, pulu olmayanları vurur. İqlim isindikcə ağcaqanadlar şimala doğru yayılır. 2023-cü ildə İtaliya və İspaniyada yerli yoluxma halları qeydə alınıb. Yəni “bizdə yoxdur” deyib arxayınlaşmaq olmaz.
Azərbaycan Tibb Universitetinin Farmakologiya kafedrasının dosenti Aydın Əliyev Malyariya Gününə münasibətini Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib: “Bu problemə bir az başqa tərəfdən yanaşaq. Çox yaxşı olar ki, dünyada xoş günlər – uşaqların günü, qadınlar günü, qələbə günləri olsun. Amma bu gün dünyada nədən yaranır bu problemlər? Xəstəliklər günləri – malyariya günü, onkoloji xəstəliklər, ağciyər xəstəlikləri günü və s. artıq göstərir ki, dünya cəmiyyəti səhv yoldadır. Bu, ekoloji tarazlığın pozulması, qida və su çatışmazlığı, keyfiyyətsizlik kimi amillərin xəstəliklərin artmasına səbəb olduğunu göstərir”.
Həkimin fikrincə, bu cür günlər bir tərəfdən problemləri daha da adiləşdirir, digər tərəfdən isə həm əhalini, həm də dövlətin müvafiq qurumlarını daha diqqətli olmağa sövq edir. Onun sözlərinə görə, bu, xəstəliklərin qarşısının alınması, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və səhiyyə maarifləndirilməsinin artırılması baxımından da bir göstəricidir".
Fatimə
18:54 25.04.2026
Oxunuş sayı: 74
