Ramazan ayında iradəmizi necə ortaya qoya bilərik? - İlahiyyatçı danışdı
Ramazan ayının sonlarına doğru yaxınlaşırıq və bu müqəddəs ayın mahiyyəti hər il olduğu kimi bu il də diqqət mərkəzindədir. Ramazan yalnız oruc tutmaq və fiziki təcrübə deyil, həm də insanın mənəvi və sosial dünyasını formalaşdıran bir dövrdür. Bu ay fərdi ibadət ilə yanaşı, cəmiyyətlə münasibətləri yenidən nəzərdən keçirmək üçün bir məktəb funksiyasını daşıyır. İnsanların mərhəmət, paylaşma və anlayış qabiliyyətlərini artırmaq baxımından Ramazan xüsusi əhəmiyyətə malikdir. İslam ənənələrinə görə, bu ay həm də sosial ədalət və yardımlaşma ruhunu möhkəmləndirir.
İlahiyyatçı Əkrəm Həsənov Crossmedia.az-a açıqlamasında Ramazan ayının mahiyyətindən danışıb:
"Ramazan ayında təkcə oruc tutub axşama qədər ac qalmaq şərt deyil. Düzdür, oruc tutan müsəlman yalnız Allahın razılığını qazanmaq, əmrini yerinə yetirmək, savab qazanmaq, Cənnətə daxil olmaq, özünü hesaba çəkib islah etmək və.s. müxtəlif niyyətlərlə oruc tutur, bəziləri isə tərəddüd və şübhə edərək tutur, gün ərzində əsəbi olur, kiməsə minnət edərək oruc tutur. Amma unutmaq olmaz ki, oruc tutmaq yalnız fərdi ibadət ayı deyil. Bu ay insanın təkcə Allahla münasibətini deyil, cəmiyyətlə münasibətini də yenidən qurduğu bir məktəb kimidir. Oruc insanın nəfsini tərbiyə edir, lakin onun ən böyük təsirlərindən biri də digər insanlara qarşı mərhəmətli, xoşgörülü olmaqdır. İnsanın ac və susuz qalması təkcə öz orqanizmi üçün fiziki təcrübə qazanmaq, aclığa dözümlü olmağı öyrənmək deyil. Bu, başqasının halını anlamağa aparan mənəvi təcrübədir. Quranda orucun fərz edilməsi barədə danışılarkən əsas məqsəd belə ifadə edilir: Ey iman gətirənlər, sizdən əvvəlkilərə fərz edildiyi kimi, sizə də oruc fərz edildi ki, təqvalı olasınız. Bu ayə Bəqərə surəsinin 183-cü ayəsidir. Təqva isə yalnız fərdi ibadət deyil. Təqva insanın həm Allah qarşısında, həm də cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissinin oyanmasıdır. İslamın ilk dövrlərinə baxdıqda Ramazanın sosial tərəfi açıq şəkildə görünür. Məhəmməd peyğəmbər (s.ə.s) Ramazan ayında ən səxavətli vaxtını yaşayardı. Abdullah ibn Abbasın nəql etdiyi məşhur hədisdə deyilir ki, Peyğəmbər (s.ə.s) insanların ən səxavətlisi idi və Ramazan ayında Cəbrail ilə görüşdüyü zaman səxavəti daha da artırdı. Bu hədis Buxari və Müslimdə nəql olunur. Bu məlumat təsadüfi deyil. Çünki Ramazan insanın daxilində olan xəsislik və eqoizm hissini qırmaq üçün bir məktəb rolunu oynayır.
İftar süfrələri də yalnız yemək mərasimi deyil. Bu, İslamın sosial əlaqə fəlsəfəsinin bir hissəsidir. Peyğəmbər (s.ə.s) buyurur ki, kim bir orucluya iftar verərsə, onun savabı qədər savab qazanar və oruclunun savabından heç nə azalmaz. Bu hədis Tirmizi və İbn Macə kimi hədis kitablarında qeyd olunur. Bu fikir çox mühüm bir sosial prinsipə işarə edir".
İlahiyyatçının sözlərinə görə, İslam cəmiyyətində xeyir yalnız fərdi ibadət kimi yox, paylaşma mədəniyyəti kimi qurulur:
"Ramazan ayında fitrə zəkatının vacib olması da bu sosial balansın qorunması ilə bağlıdır. İslam alimləri, o cümlədən İmam Əbu Hənifə, İmam Malik, İmam Şafii və İmam Əhməd bu məsələdə eyni fikri bölüşürlər ki, fitrə zəkatının əsas məqsədi yoxsulların bayram günü ehtiyac içində qalmamasıdır. Peyğəmbər (s.ə.s) fitrə zəkatı haqqında buyurur ki, bu zəkat oruc tutanın səhvlərini təmizləyir və yoxsullar üçün qidadır. Bu hədis Əbu Davud və İbn Macədə nəql olunur. Burada iki mühüm məqam var. Birincisi, ibadətin mənəvi tərəfi, ikincisi isə sosial tərəfi. Quranda dəfələrlə qeyd olunur ki, həqiqi iman yalnız ibadətlə ölçülmür. İnsanlara qarşı mərhəmət də iman əlamətidir. Bəqərə surəsinin 177-ci ayəsində deyilir ki, yaxşılıq yalnız üzünüzü şərqə və ya qərbə çevirmək deyil. Əsl yaxşılıq insanın Allaha iman gətirməsi və sevdiyi maldan qohumlara, yetimlərə, yoxsullara, yolda qalanlara və ehtiyacı olanlara verməsidir. Bu ayə İslamın sosial ədalət fəlsəfəsinin əsas məsələlərindən biridir.
İslam tarixində Ramazan ayı həmişə sosial yardımlaşma ayı kimi yaşanıb. Klassik alimlərdən İmam Qəzali yazırdı ki, orucun həqiqi mahiyyəti yalnız yeməkdən uzaq qalmaq deyil. Əgər insan oruc tutub ac qalır, lakin yoxsulun halını düşünmürsə, o zaman orucun ruhunu anlamayıb. Qəzali bunu qəlbin tərbiyəsi adlandırırdı. Müasir sosial elmlər də bu məsələyə maraqlı baxış təqdim edir. Sosioloqlar qeyd edirlər ki, kollektiv ibadətlər və ortaq dini mərasimlər cəmiyyətdə sosial etimadı artırır. Harvard universitetinin sosial psixologiya üzrə aparılan araşdırmalarında göstərilir ki, birlikdə edilən dini və ya mənəvi fəaliyyətlər insanlar arasında xoş münasibəti və yardımlaşma hissini gücləndirir".
Ə.Həsənov, həmçinin, bildirib ki, Ramazan ayında iftar süfrələrinin kollektiv xarakter daşıması da bu sosial bağları möhkəmləndirən amillərdən biridir:
"Maraqlıdır ki, bəzi qeyri dini tədqiqatçılar da Ramazanın sosial təsirini xüsusi vurğulayırlar. Məsələn, amerikalı iqtisadçı və sosioloq Robert Putnam sosial kapital nəzəriyyəsində qeyd edir ki, cəmiyyətlərin gücü yalnız iqtisadi imkanlarla yox, insanlar arasında etimad və qarşılıqlı yardımlaşma ilə ölçülür. Ramazan ayı məhz bu sosial kapitalı gücləndirən nadir mədəni institutlardan biridir.
Ramazanın sosial həmrəylik missiyası burada daha aydın görünür. İnsan gün ərzində aclıq hissini yaşayır və anlayır ki, dünyada milyonlarla insan bu vəziyyəti hər gün yaşayır. Bu təcrübə insanın daxilində məsuliyyət hissini oyadır. Ona görə də İslam yalnız ibadəti deyil, paylaşmanı da ibadətin bir hissəsi kimi təqdim edir. Ramazan ayının ruhu məhz bu nöqtədə ortaya çıxır. İftar süfrəsi yalnız ailə ilə yemək yemək deyil. Bu süfrə insanın qapısını başqalarına açmasıdır. Xeyriyyə aksiyaları yalnız yardım fəaliyyəti deyil. Bu, cəmiyyətin vicdanının oyandığı bir anın ifadəsidir. Ehtiyacı olanlara yardım isə yalnız sosial məsələ deyil. Bu, iman mədəniyyətinin bir hissəsidir. Ramazan insanı təkcə daha çox ibadət edən biri etməməlidir. Ramazan insanı daha çox paylaşan, daha çox anlayan və daha çox mərhəmətli edən bir məktəb olmalıdır. Əgər bu ay bitdikdən sonra insanın qəlbində başqasına qarşı daha çox mərhəmət yaranırsa, demək Ramazanın ruhu doğru başa düşülüb. Əgər bu ay insanı yalnız ac saxlayıbsa, lakin onun qəlbini dəyişməyibsə, o zaman Ramazanın hikməti hələ tam dərk olunmayıb. Ramazan ayının ən böyük mesajlarından biri budur ki, cəmiyyət yalnız qanunlarla deyil, mərhəmət və paylaşma mədəniyyəti ilə ayaqda qalır. Bu ay insanlara xatırladır ki, dünyada heç kim tək yaşamır və hər bir insan başqasının taleyinə müəyyən qədər cavabdehdir. Buna görə də Ramazan yalnız ibadət ayı deyil, eyni zamanda cəmiyyətin mənəvi birliyini gücləndirən böyük bir sosial məktəbdir".
Fatimə
16:20 14.03.2026
Oxunuş sayı: 40
