Azərbaycan proseslərin inkişafına hazırdır: Üçüncü dünya müharibəsi qapıda- Müsahibə
Son günlər regionda baş verən hadisələr və xüsusilə Naxçıvan istiqamətində baş vermiş hücumla bağlı müzakirələr gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Hadisədən sonra müxtəlif səviyyələrdə açıqlamalar verilsə də, məsələyə münasibət birmənalı deyil.
Xüsusilə İranın Azərbaycandakı səfirinin verdiyi müsahibədə səsləndirilən fikirlər və hadisənin İran tərəfindən həyata keçirilmədiyi barədə iddialar bir sıra suallar doğurub. Bir çox ekspertlər hesab edir ki, bu açıqlamalar reallığı tam əks etdirmir və hadisənin mahiyyətini pərdələməyə yönəlmiş qərəzli yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər.
Məsələ həm də beynəlxalq hüquq və regional təhlükəsizlik baxımından ciddi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərin suverenliyi, sərhədlərin toxunulmazlığı və hərbi müdaxilə kimi məsələlər beynəlxalq münasibətlər sistemində həssas mövzular hesab olunur. Bu baxımdan Naxçıvan istiqamətində baş vermiş hücumun təsadüfi olub-olmaması, onun arxasında hansı motivlərin dayanması və Azerbaijan-ın belə hallarda hansı addımlar ata biləcəyi geniş müzakirə edilir.
Baş verənlər barədə Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu Crossmedia.az-a müsahibə verib:
— İranın Naxçıvana raket atması, sizcə, qəsdli addım ola bilərmi?
— İranın Naxçıvana dronlar vasitəsilə hücum etməsi beynəlxalq hüququn pozulmasıdır və beynəlxalq müharibə hüququna görə müharibə səbəbi hesab oluna bilər. Çünki hər hansı bir dövlət digər dövlətin ərazisinə hücum edərsə, həmin ölkənin adekvat cavab vermək hüququ yaranır. Məhz buna görə də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bildirmişdi ki, Azərbaycan adekvat cavab vermək hüququnu özündə saxlayır.
Raket və ya dron hücumunun təsadüfi olması ilə bağlı iddialara gəldikdə isə, nəzəri olaraq belə bir ehtimal yalnız o halda mümkün ola bilərdi ki, Azərbaycan ərazisinə təsadüfən istiqamətini itirmiş bir dron daxil olaydı və konkret hədəfə yönəlməsəydi. Lakin dronların hərəkət trayektoriyası, hədəfləri və sayının çoxluğu göstərir ki, bu hücum təsadüfi deyil.
Əksinə, bütün əlamətlər bunun planlaşdırılmış və qəsdən həyata keçirilmiş bir əməliyyat olduğunu göstərir. Naxçıvan kimi strateji əhəmiyyətli bir bölgədə hava limanı kimi mühüm obyektin hədəfə alınması və ictimai panika yaratmaq məqsədilə məktəbin vurulması bu hücumun məqsədli xarakter daşıdığını deməyə əsas verir.
— Azərbaycan dövləti necə cavab verməlidir?
— Azərbaycan Prezidenti artıq müəyyən səfərbərlik xarakterli tapşırıqlar verib və ölkənin hansı addımları ata biləcəyi ilə bağlı hüquqi və siyasi çərçivə formalaşdırılıb. Əgər bu kimi hadisələr təkrar olunarsa, əgər Azərbaycana dron göndərən cinayətkarlar tapılıb cəzalandırılmazsa və əgər İran dövləti törədilmiş bu hadisəyə görə rəsmi şəkildə üzr istəməzsə, Azərbaycan beynəlxalq hüququn verdiyi bütün imkanlardan istifadə etmək hüququna malikdir.
Azərbaycanın həm hərbi gücü, həm də siyasi rəhbərliyinin qətiyyəti ölkənin öz vətəndaşlarını və ərazi bütövlüyünü müdafiə etməyə tam imkan verir. Bu baxımdan Azərbaycan dövlətinin adekvat və ölçülmüş cavab verməsi beynəlxalq hüquq çərçivəsində tam legitim sayılır.
— İranın sağa-sola hücumları nədən xəbər verir? Bu “gəmidə batanın saman çöpündən yapışması” ritorikası ola bilərmi?
— Əslində İranın son dövrlərdəki davranışları paradoksal bir vəziyyət yaradır. İran bəzi hallarda düşmənlərindən daha çox dost və ya neytral ölkələrə qarşı sərt addımlar atır. Bunun iki əsas səbəbi ola bilər. Birincisi, real rəqiblərinə qarşı hərbi və siyasi güc balansının yetərli olmaması səbəbindən daha zəif və ya yaxın ölkələrə qarşı sərt addımlar atmaq. İkincisi isə regionda müharibənin başlamaması üçün diplomatik səylər göstərən ölkələrə qarşı emosional və düşünülməmiş reaksiyalar verməkdir.
Bu davranışın arxasında çox primitiv bir məntiq dayanır: “Əgər mən batıramsa, hamı batsın”. Lakin nə tarixdə, nə də rasional siyasi düşüncədə bu cür yanaşma uzunmüddətli nəticə verən strategiya hesab edilmir. Görünür, İran rəhbərliyi mövcud vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq üçün daha rasional və strateji yanaşma ortaya qoya bilmədiyi üçün bu cür addımlara əl atır.
— Sizcə, bu proseslərin davamı kimi rejimin devrilməsi nə qədər realdır?
- ABŞ Prezidenti Donald Tramp Amerika və İran xalqlarına etdiyi çıxışında müharibənin məqsədlərindən biri kimi İran rejiminin dəyişdirilməsi ehtimalını və İranın nüvə silahı istehsal etmək potensialının aradan qaldırılmasını qeyd etmişdi. Əgər son dövrlərdə ABŞ rəsmilərinin açıqlamalarına diqqətlə baxsaq, görərik ki, bu məqsədlər hələ də dəyişməyib.
Bu baxımdan, proseslərin gedişində İran daxilində siyasi dəyişikliklərin baş verməsi ehtimalını tam istisna etmək mümkün deyil. Lakin bunun nə vaxt və hansı formada baş verəcəyi birbaşa olaraq münaqişənin gedişindən və regiondakı siyasi dinamikanın necə dəyişəcəyindən asılıdır.
— Proseslər üçüncü dünya müharibəsinə çevrilə bilərmi?
— Üçüncü dünya müharibəsi məsələsinə yanaşarkən biz çox vaxt əvvəlki iki dünya müharibəsinin – yəni World War I və World War II – kriteriyalarını əsas götürürük. Lakin bugünkü geosiyasi reallıqlar tamamilə fərqlidir və yeni müharibə formaları artıq daha parçalanmış və regional münaqişələr şəklində özünü göstərə bilər.
Hazırda dünyanın müxtəlif bölgələrində – Yaxın Şərqdən Afrikaya, Avropanın bəzi hissələrinə qədər – silahlı qarşıdurmaların davam etdiyini görürük. Bu baxımdan bəzi analitiklər artıq mövcud vəziyyəti faktiki olaraq “parçalanmış dünya müharibəsi” kimi də qiymətləndirirlər. Bununla belə, bu münaqişələrin klassik mənada qlobal müharibəyə çevrilib-çevrilməyəcəyi hələ də açıq sual olaraq qalır.
Ən vacib məsələ isə ondan ibarətdir ki, regionumuzda çox mühüm və taleyüklü proseslər baş verir. Azərbaycan bu proseslərə hazırdır. Ölkənin güclü ordusu, siyasi sabitliyi və uzaqgörən rəhbərliyi mövcuddur. Bu isə Azərbaycanın həm öz təhlükəsizliyini qorumağa, həm də regionda baş verən dəyişikliklərə adekvat şəkildə reaksiya verməyə imkan yaradır.
Elmir Heydərli
18:48 07.03.2026
Oxunuş sayı: 155
