Gündəm,Sosium
Valideynlərin “nəvə arzusu”: Eqo və sosial gözlənti gənclərin xoşbəxtliyini əzir
Valideynlərin arzusu uğrunda evlənən gənclər… Bu, yalnız ailədaxili məsələlər deyil, həm də cəmiyyətin dərin təzyiq mexanizmlərini ortaya çıxaran sosial fenomendir. Artıq gənclərin şəxsi seçimləri ikinci plana keçib, valideynlərin “nəvə görmək” arzusu həyat yolunu müəyyən edir. Bir çox evlilik gənclərin qarşılıqlı sevgi və anlaşmadan yox, sosial gözləntilərdən qaynaqlanır.
Bu cür evliliklər, ilk baxışda ailə qurma aktı kimi görünsə də, əslində gənclərin psixoloji azadlığının məhdudlaşdırılması, gələcək həyat planlarının zorla formalaşdırılması kimi dəyərləndirilə bilər. Gənclərin istəkləri, arzuları və şəxsi inkişaf imkanları arxa planda qalır. Valideynlərin təzyiqi altında alınan qərarlar, həm gənclərin psixoloji sağlamlığına, həm də gələcək ailə münasibətlərinə ciddi təsir göstərir. Bu situasiya həm də cəmiyyətin köhnəlmiş patriarxal stereotiplərinin əyani nümunəsidir: uşaqların xoşbəxtliyi valideynlərin məmnunluğundan aşağı tutulur. Gənclərin “valideyn istəyir, biz də razıyıq” deyə qəbul etdikləri evliliklər, əslində fərdi hüquq və seçim azadlığının görünməyən zəncirləridir. Belə evliliklərdə sevgi yox, sosial öhdəliklər dominantdır və nəticədə gələcəkdə ailədaxili gərginliklər, emosional boşluq və hətta boşanmalar qaçılmaz ola bilər. Cəmiyyət bu reallığı görməli və gənclərin şəxsi seçimlərinə hörmət etməyi öyrənməlidir. Əks halda, valideynlərin arzusu uğrunda edilən evliliklər, fərdi xoşbəxtliyin deyil, sosial təzyiqin qalib gəldiyi bir model kimi qalacaq.
Milli Məclisin deputatı, ilahiyyat üzrə fəlsəfə doktoru Ceyhun Məmmədov təəssüflə qeyd edib ki, erkən nikah uzun illər aparılan müzakirələrə baxmayaraq, bu gün də cəmiyyətdə narahatlıq doğurmaqdadır və bəzi valideynlərin övladlarını daha gənc yaşda ailə qurmağa təşviq və təhrik etmələri hüquqi problemlərə gətirib çıxarır:
"Bu hallar gənclərin sağlamlığına mənfi təsir göstərir, həmçinin, bəzi hallarda təhsildən yayınmaya səbəb olur. Çünki ailə quran gənc təhsilə vaxt ayıra bilmir. Ümumilikdə gəncin özünü və həyatı tam dərk etməməsi, hələ doğru qərar verə bilməməsi bu prossesə öz təsirini göstərir. Beləliklə biz bəzi hallarda gənclərimizi itiririk".
Deputat hesab edir ki, bununla bağlı maarifləndirmə-təbliğat işləri aparılmalıdır:
"Heç bir səmavi din erkən nikaha təşviq etmir. Buna görə də, erkən nikahın təşviq olunması hər baxımdan yanlışdır. Həm ağsaqqallar institutunda, həm ziyalılarda, mediada aparılan təbliğatdan istifadə edərək biz bu problemin qarşısını almalıyıq. Tənzimləmə inzibati yolla getməlidir. Bundan əlavə, digər yol- maarifləndirmə yolu ilə davam etmək lazımdır".
Sosioloq Üzeyir Şəfiyev qeyd edib ki, artıq əvvəllər olduğu kimi çox da bu hallara rast gəlinmir:
"Çünki bununla bağlı həm hüquqi müstəvidə, həm sosial marifələndirmə istiqamətində aparılan işlər öz müsbət nəticəsini verib. Əvvəllər, bu aktual idi. Çünki belə bir stereotip var idi və "tez evlənən, tez oyanan udar" yanaşması var idi. Buna görə çalışırdılar ki, uşaqlarını tez evləndirsinlər, beləliklə onlar bu stereotiplə yaşayırdılar. Amma artıq insanlar fikirləşir ki, uşaq əvvəlcə təhsil almalıdır, kariyerasını qurmalıdır, tənzimlənməlidir, sonra ailə qurmalıdır".
Ü.Şəfiyev bildirib ki, bu hüquqi statistika Azərbaycanda çox deyil və bu, çox yaxşı nəticədir ki, belə halların sayı nisbətən azalıb, sadəcə fragmental səviyyədə var:
"Həmçinin, biz bu istiqamətdə işlərimizi davam elətdirməliyik. Əlbəttə ki, bir çox hallar bununla bağlıdır ki, bölgələrdə və regionlardan olan oğlanlar paytaxta gəlirlər, qızlar isə qalırlar və sonra həm təhsildən kənarda qalırdılar, həm də ki, artıq oğlanlar şəhərə gedirdilər deyə qızların ailə qurması çətinləşdir. Onun görə valideynlər çalışırdılar ki, təklif kimdən gəlirsə övladlarını onunla ailə qurmasına dərhal təşviq edirdilər. Əlbəttə ki, bu, çox yolverilməzdir. Çünki Azərbaycanda nikah uşaq haqqında konvensiyada da göstərilir, 18 yaşdan aşağı uşaq ailə həyatı qura bilməz. Təbii ki, arzu olunmaz hamiləlik fonunda da erkən nikahlar olur.
Və yaxud da ki, ailə övladına yaxşılıq etdiyini düşünür tez evləndirir, amma başa düşmür ki, onu təhsildən yayındırmış olur. Və sabah, əgər o boşansa, əmək bazarında o rəqabətə davamlı kadr kimi işləyə bilməyəcək və o çətinlik çəkəcək. Cinayət məcəlləsində də bununla bağlı cəza var və bu cəzaya görə də valideynlər belə addımlardan çəkinir".
Sosioloq hesab edir ki, bununla bağlı tədbirlər davamlı olmalıdır və həm hüququ müstəvidə, həm də sosial istiqamətlərdə tədbirlər görülməlidir ki, belə halların sayı artmasın.
Psixoloq Gülnar Orucovanın sözlərinə görə, bizim cəmiyyətin düşüncəsi var ki, "tamamlanmaq üçün ailə qurmaq lazımdır". Valideyn isə övladını o zaman tamamlanmış görür ki, övladının uşağı, yəni nəvəsi var:
"Bir insan ailə qurmursa bizim cəmiyyətdə ona çox qəribə suallar verirlər. Bəzən o sualları sərt şəkildə verirlər:"Sən niyə evlənmirsən? Bəlkə problemin var deyə evlənmirsən?". Bu sualla gənci aşağılamağa çalışırlar. Lakin xoşbəxtlik evliliklə olmur. Bəzən deyirlər ki, " evlən, düzələr". Bu isə çox yanlış bir fikirdir. Evlənməklə hər hansı bir problem həll ola bilməz. Bəzən isə görürlər ki, ailədə münasibət pisdir, o zaman deyirlər ki, "sən uşaq dünyaya gətir, hər şey düzələcək". Əsla... Biri var uşaq qalmaqal və xaos içərisində böyüyər , biri var iki uşaq atasız və ya anasız qalar, biri də var üç uşaq. Bunu nəzərə almaq lazımdır. Elə hallar olur ki, evlənəndə heç bir problem düzəlmir".
Psixoloq qeyd edib ki, emosional boşluğu doldurmaq kimi vəziyyət yaradacaq ifadələr demək doğru deyil:
"Bəzən evliliyə hazır olmayan bir insanı evləndirirlər. Doğru yanaşma belə olmalıdır: sən kim olmaq istəyirsən, sən evliliyə hazırsanmı? Sən bu məsuliyyəti dərk edirsənmi? Gənclər o zaman evlənməlidir ki, onlar maddi,psixoloji və fiziki olaraq hazırdırlar. Hazırda boşanmaların sayı çoxdur və bunların altında çox zaman xəyanət , zərərli vərdişlər, maddi sıxıntılar dayanır. Bunların olmaması üçün ancaq düşünürük ki, " qızımız evlənsə onun bütün xərclərini oğlan çəkməlidir". Bu fikir də çox yanlışdır. Qızımız o ailəylə həmahəng olmalıdır. Eyni zamanda işləməlidir. Bəzən imkan o qədər aşağı olur, lakin kişi yoldaşını işləməyə qoymur. Bu fonda da ailə dağılır. Maddi sıxıntı fonunda bir ailə dağıla bilməz. Maddi sıxıntı varsa ailə işləməlidir".
Psixoloq bəzən xanımlara deyilən "mənim oğlum belə idi, evləndirdim ki düzəlsin" düşüncəsini sərt tənqid edib:
"Aqressiv insanların evlənməsi qətillərin sayının artmasına gətirib çıxarır. O qədər subay insan var ki, xoşbəxtdir, o qədər də evli insan var ki, çətinliklərə rəğmən xoşbəxt yaşayır. İstəməzdim ki, gənclər bu cür ailə qurub bədbəxt olsunlar. Sevərək, hazır olaraq ailə qurmaq lazımdır".
Psixoloq Aynur İsgəndərovanın sözlərinə görə isə "evlən, düzələr” yanaşması daha əvvəlki nəslin düşüncə tərzi olub:
“Fizioloji cəhətdən həddi-buluğa, evlənmə yaşına çatsalar da, psixoloji cəhətdən hər zaman evliliyə hazır olmaya bilərlər. Gənclərin hər hansısa bir yanlış davranışları varsa, normal həyat tərzi yoxdursa, valideynlər düşünürdü ki, qız və ya oğlan ailə mühitində artıq bir-birinə müəyyən mənada təsir edəcək və ailə məsuliyyətinin altında zamanla doğru yolu seçəcək. İndiki nənələr, analar isə övladlarının daha çox təhsil almasına, fərd kimi yetişməsinə, müstəqil həyatla bağlı qərar vermək imkanının olmasına üstünlük verirlər. Dünyagörüşü geniş olan, məntiqlə düşünən valideynlər övladlarını daha çox bu həyat tərzinə hazırlayırlar. Gənclər nə zaman maddi və mənəvi baxımdan evlənməyə hazır olacaqlarsa, o zaman da evlənmələri normaldır”.
Psixoloq vurğulayıb ki, təbii ki, erkən nikaha məcbur edilmə halları da müşahidə olunur:
“Bu, daha çox rayonlarda, digər regionlarda müşahidə olunur. Erkən nikah zamanı gənclər tam hazır olmurlar, bu baxımdan ailələrin tez dağılmasına səbəb olur. Ailə məsuliyyətini tam dərk etmədikləri və özlərini doğru tanımadıqları üçün uşaq sahibi olmaqda, övladların təhsilində yanlışlıqlara yol verirlər. Bir nənə, babanın "nəvə" istəyi daha ağır nəticələrə səbəb olur”.
Fatimə Məmmədova
12:00 22.01.2026
Oxunuş sayı: 2046
