Azərbaycan çətin günlərində həmişə Bosniya və Herseqovinanın yanında olub

Bu gün Azərbaycanın regional güc və beynəlxalq aktor kimi yüksəlişində xarici siyasət amili xüsusi rol oynayır. Müstəqilliyin bərpasından – yəni 1991-ci ildən – başlayaraq ölkəmiz qonşu dövlətlərlə yanaşı, dünya ölkələri ilə qurduğu balanslı və çoxvektorlu diplomatik əlaqələr sayəsində həm beynəlxalq aləmdə tanınmış, həm də iqtisadi, siyasi və mədəni imkanlar qazanmışdır.

Hazırda Azərbaycan 180-dən çox ölkə ilə diplomatik münasibətlər qurub, xaricdə 90-dan artıq səfirlik, baş konsulluq və digər diplomatik nümayəndəlik fəaliyyət göstərir. Bu rəqəmlər ölkəmizin qlobal miqyasda münasibətlərinin səviyyəsini və geniş coğrafiyasını aydın göstərir.

Diplomatik əlaqələr müasir dövlətlərarası münasibətlərin əsasını təşkil edir. Onlar dövlətlərin suverenliyinin qarşılıqlı tanınması, milli maraqların qorunması, informasiya və təhlükəsizlik mübadiləsi, iqtisadi-ticarət və mədəni əməkdaşlığın təşkili üçün əsas vasitədir. Qloballaşan dünyada heç bir dövlət təcrid olunmuş şəkildə inkişaf edə bilməz. Diplomatik əlaqələrin düzgün qurulması sülh və sabitliyin təminatçısı, yanlış idarə olunması isə qarşıdurmalara səbəb ola bilər.

Azərbaycanın Bosniya və Hersoqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Vilayət Quliyev Bosniya və Hersoqovina ilə Azərbaycan arasındakı diplomatik əlaqələrlə bağlı Crossmedia.az-a müsahibə verib

 - Vilayət müəllim, Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina münasibətlərinin əsas dayaq nöqtələri nələrdir və bu münasibətləri digər Balkan ölkələri ilə əlaqələrdən fərqləndirən cəhətlər hansılardır?

 - 1995-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulduqdan sonra Azərbaycanın Bosniya və Herseqovina ilə bağlı xarici siyasəti fundamental diplomatik əlaqələrdən strateji tərəfdaşlığa doğru inkişaf etmişdir. Azərbaycan ilə Bosniya və Herseqovina arasındakı əlaqələrin təməlinin atılması 1995-ci ildə diplomatik münasibətlər qurulmazdan əvvələ, 1970-ci illərə təsadüf edir. Sovet İttifaqı zamanı 1972-ci ildə Bakı və Sarayevo qardaşlaşmış şəhərlər elan edilmiş və bu tarixdən etibarən ölkələrimiz arasında çoxsaylı nümayəndə heyətlərinin səfər mübadiləsi müşahidə olunmuşdur.

Diplomatik əlaqələrin qurulduqdan sonra Azərbaycan ilkin olaraq ikitərəfli münasibətlərin və  beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində əməkdaşlığın inkişafına, o cümlədən qarşılıqlı olaraq dövlət suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsinə xüsusi diqqət ayırmışdır. Azərbaycan hər zaman Bosniya və Herseqovinanın ərazi bütövlüyünü, suverenliyini və sərhədlərinin toxunulmazlığını dəstəkləmiş, Sarayevo da öz növbəsində torpaqlarımız Ermənistanın işğalı altında olduğu zaman eyni şəkildə Azərbaycana daim dəstəyini göstərmişdir.

2011-ci ildə Sarayevo şəhərində Azərbaycanın diplomatik nümayəndəliyi təsis edilmiş və iki dövlət arasında münasibətlərin inkişafını və əhəmiyyətini nəzərə alaraq, bu diplomatik nümayəndəlik 2021-ci ildə səfirlik statusuna yüksəldilmişdir. Bu addım iki ölkə arasında daha sıx əməkdaşlığın qurulmasına və müntəzəm rəsmi səfər mübadiləsinə öz töhfəsini vermişdir. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2023-cü ilin aprel ayında Sarayevoya rəsmi səfəri Bosniya və Herseqovina ilə münasibətlərə verilən önəmin bariz göstəricisidir. Səfər zamanı bir sıra rəsmi sənədlər ilə yanaşı, “Azərbaycan Respublikası ilə Bosniya və Herseqovina arasında strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” imzalanmışdır. Bu da öz növbəsində ölkələrimiz arasında daha fəal münasibətlərin inkişafına yol açaraq siyasi təmasların güclənməsinə gətirib çıxarmışdır. 

Ölkəmiz ilə münasibətlərə verilən əhəmiyyətdən irəli gələrək, Bosniya və Herseqovinanın ali siyasi rəhbərliyi olan Rəyasət Heyətinin üzvləri ölkəmizə çoxsaylı işgüzar səfərlər edərək təşkil olunan beynəlxalq tədbirlərdə dəfələrlə iştirak etmiş, habelə iki ölkənin nazirləri və digər dövlət qurumlarının rəhbərləri səviyyəsində səfərlərin mübadiləsi baş tutmuşdur.

 - Bosniya və Herseqovinada  Azərbaycana qarşı ictimai və siyasi münasibəti necə xarakterizə edərdiniz?

 - Öncədən qeyd etdiyim kimi Bosniya və Herseqovinanın dövlət rəsmiləri Azərbaycanla əlaqələrə yüksək səviyyədə əhəmiyyət verir və qarşılıqlı səfərlər, görüşlər günü-gündən intensivləşir. Bu, ölkələr arasındakı siyasi dialoqun gücləndiyini göstərir. Bosniya və Herseqovinanın ali siyasi rəhbərliyi - Rəyasət Heyətinin üzvləri Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da genişləndirməkdə maraqlı olduqlarını hər zaman ifadə edirlər.

Yaxın dost və tərəfdaş ölkə kimi, habelə iki xalq arasındakı tarixi əlaqələri nəzərə alaraq Azərbaycan xüsusilə çətin dövrlərdə Bosniya və Herseqovinaya əhəmiyyətli dərəcədə maddi və humanitar yardım göstərmişdir. Sonuncu belə yardım 2024-cü ilin oktyabr ayında daşqınların nəticələrini aradan qaldırmaq və daşqınların zərər verdiyi ərazilərdə bərpa işlərinin dəstəklənməsi məqsədilə göstərilmişdir. Azərbaycan dost ölkə kimi Bosniya və Herseqovina tərəfinə həmişə təbii fəlakətlər və COVID-19 epidemiyası zamanı və ya infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsində müxtəlif vaxtlarda öz maddi və humanitar dəstəyini göstərmişdir. Bundan əlavə, Heydər Əliyev Fondu Bosniya və Herseqovinada təcili tibbi yardım mərkəzinin tikintisini, eləcə də gözdən əlil uşaqlar və gənclər üçün mərkəzin yenidən qurulmasını maliyyələşdirmişdir.

Azərbaycanın belə çətin günlərdə Bosniya və Herseqovinanın yanında olması həm siyasi rəhbərlik, həm də xalq tərəfindən unudulmur və yad edilir.  

 - Diplomatik əməkdaşlıqda hansı sahələr hələ də tam istifadə olunmamış potensial kimi qalır?

 - İki ölkə arasında siyasi və diplomatik münasibətlər kifayət qədər yüksək səviyyədə aparılır. Azərbaycanın Bosniya və Herseqovina ilə münasibətlərə verdiyi əhəmiyyətdən irəli gələrək 

2011-ci ildən bu ölkədə diplomatik nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir. Bosniya və Herseqovina tərəfinin Bakıda səfirliyini açmaq ilə bağlı ölkənin ali siyasi rəhbərliyi olan Rəyasət Heyətinin qərarı olsa da, hələ ki, bu qərar həyata keçirilməmişdir. Bosniya və Herseqovinanın da Bakıda səfirliyinin təsis edilməsinin mövcud siyasi və diplomatik münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə öz töhfəsini verəcəyini düşünürük.

İki ölkə arasında siyasi münasibətlər ilə yanaşı iqtisadi sahədəki əməkdaşlığa baxdıqda, Azərbaycan dövlətinin və şirkətlərinin Balkan regionunda, o cümlədən Bosniya və Herseqovinada müəyyən səviyyədə iqtisadi fəallığı və investisiya fəaliyyəti mövcuddur. Azərbaycan Bosniya və Herseqovina ilə iqtisadi əlaqələrin, infrastruktur layihələrinin və investisiyaların artırılmasında maraqlıdır və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün də kifayət qədər potensial mövcuddur.

Eyni zamanda, energetika sahəsində əməkdaşlıq üçün çox geniş imkanlar var. Artıq uzun illərdir ki, ölkəmizin təşəbbüskarı olduğu Cənub Qaz Dəhlizi kəməri vasitəsilə Avropaya Azərbaycan təbii qazı nəql edilməkdədir. Bu kəmərin təchizat şəbəkəsi Bosniya və Herseqovinanın sərhədlərinə yaxın ərazilərdən keçir və Azərbaycanın təbii qazı Balkan regionu və Bosniya və Herseqovinanın qonşu ölkələrinə ixrac edilməkdədir. Enerji təchizatının genişləndirilməsində və şaxələndirilməsində maraqlı olan Bosniya və Herseqovina ilə enerji sahəsində əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar var və ölkəmiz bu sahədə əməkdaşlığın qurulmasına açıqdır. 

 - Azərbaycanın Balkan siyasətində Bosniya və Herseqovinanın xüsusi yeri varmı?  

 - Balkan regionundakı ölkələrə baxdıqda burada Azərbaycanın bilavasitə və ya dolayı olaraq diplomatik təmsilçiliyinin olduğunu müşahidə edə bilərsiniz. Bu Azərbaycanın bu regiondakı  ölkələr ilə istər siyasi, istərsə də qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə əməkdaşlıq etməkdə maraqlı olduğunun göstərcisidir. Bosniya və Herseqovina da regionun bir ölkəsi kimi Azərbaycanın münasibətlərini daha da genişləndirməkdə maraqlı olduğu ölkədir.

Bununla yanaşı, hələ Sovet İttifaqı dövründə Bakı ilə Sarayevonun qardaşlaşmış şəhərlər elan edilməsi ilə iki ölkə arasında səfərlərin və mədəni tədbirlərin təşkili artmışdır. Belə bir addım tədricən iki ölkə arasında səmimi və dostluq əlaqələrinin formalaşmasına təsir etmişdir. Həmçinin, Azərbaycan ilə Bosniya və Herseqovina arasındakı siyasi münasibətlərin müsbət inkişafında hər iki ölkənin xalqlarının ortaq mədəni xüsusiyyətlərə sahib olması da öz sözünü deməkdədir. 

Ayhan